Demokrasiye darbe: 27 Mayıs

1950'da çok partili sistemle tanışan Türkiye, 10 sene sonra demokrasiye yapılan darbeyle karşı karşıya geldi. Dönemin Başbakanı Adnan Menderes ve iki bakanın idam edildiği darbe, siyasi tarihimizde kara bir leke olarak anılmaya devam ediyor.

Türkiye Cumhuriyeti tarihinde demokrasiye vurulan ilk darbe, 27 Mayıs 1960’da dönemin iktidar partisi Demokrat Parti’nin (DP) “ülkeyi baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü” ileri sürülerek gerçekleşti.

Türkiye’nin 1946 yılında çok partili hayata geçmesinin ardından daha kurulalı 6 ay olan Demokrat Parti de kısa bir tereddüdün ardından seçimlere girme kararı almıştı. Demokrat Parti, 21 Temmuz 1946’da gerçekleşen genel seçimlerin ardından seçim yasasının antidemokratik hükümleri olduğu ve seçimlerde usulsüzlük yapıldığına yönelik eleştirilerde bulunmuştu. Bu nedenle 1946 seçimleri “hileli seçimler” olarak anıldı.

DP’nin “CHP’nin baskı ve müdahalesi altında bir seçim gerçekleştiğine” yönelik açıklamaları üzerine CHP, partiyi “halkı ayaklanmaya kışkırtmakla” suçlamıştı. CHP, bu argümanı 1950 yılında gerçekleşecek seçimler öncesinde de kullanarak daha iktidara gelmeden DP’nin “bölücülük” yaptığı şeklinde bir imaj oluşturmuştu. Bu iddia, DP aleyhine 1960 darbesine giden süreçte de en önemli argümanlardan biri olarak kullanılacaktı.

Yedi partinin katıldığı 14 Mayıs 1950’deki seçimlerde DP ilk büyük zaferini kazandı ve yüzde 53 oy alarak 416 milletvekili ile meclise girdi. Aynı seçimde, CHP 69 sandalye kazandı.

Adnan Menderes, TBMM’de konuşma yaparken.

Ezan yeniden Arapça okunmaya başladı

Seçimi kazandıktan sonraki dönemde halkı yücelten bir politika izlemeyi tercih eden DP’nin ilk yıllarında yaptığı en önemli icraatların başında Türkçe okunan ezanın tekrar Arapça okunmasına dair kanunun Meclise sunulup kabul edilmesi olmuştu.

Katılımın yüzde 88,63 gibi oldukça yüksek bir oranda gerçekleştiği 1954 seçimlerinde Türkiye Cumhuriyeti’nin en yüksek oyunu alarak iktidarda kalmayı başaran DP, ilk yıllarından itibaren sivil ve askeri kanadın muhalefeti ile karşı karşıya kaldı.

27 Mayıs darbesine giden yol
Türkiye Cumhuriyeti’nin darbeler tarihi 53 yıl önce 27 Mayıs 1960 ile başladı. 27 Mayıs’tan önce öğrenci olayları arttı, asker içinde hareketlenme başladı ve toplumsal kutuplaşma had safhaya vardı. 27 Mayıs öncesinde yaşanan bu olaylar darbeye adeta zemin oluşturdu.