banner5

01.10.2019, 12:53

“Bile yazdım adım ile adını”

Bile/Yazdı, Behçet Necatigil’in, (kendi kelimeleriyle) Türkçenin çok yönlü anlatım olanaklarına tanık, tek sözcükte ya da sözcükler arası anlam kaymalarına yaslanan şiirlerin, şiir uçlarının, Divan şiirindeki müfred’leri, mısra-ı bercesteleri düşündüren dizelerinin yer aldığı kitabının adıdır.

Necatigil, okurunu fazla yormak istememiş ya da zamanla Divan şiirine daha çok yabancılaşılacağını gözetmiş olmalı ki, kitabına Bile/Yazdı adını vermesinin nedenini kendisi bizzat şöyle açıklamış:

“Bir adda kaç anlam? Görünüşte bir, aslında çok adı var bu kitabın. ‘Bile’ ile ‘yazdı’ arasına o eğri çizgi, birçok anlam aynı anda düşünülsün diye kondu.

“‘Bile’ sözcüğünün, dilbilgisinde, belirteç ve bağlaç olarak, eylemin umulmazken olduğunu ya da umulmayan biri tarafından yapıldığını ya da umulmayan bir tümleçle ilgisini belirten örnekler, örneğin Türkçe Sözlük’te ‘Bile’ maddesinde bulunur.

“‘Bile’ eski metinlerde ‘birlikte, beraber’ anlamında da kullanılıyordu. Bile ağlardı ağlasan enhâr / Bile inlerdi inlersen kûhsar (Sen ağlasan nehirler de birlikte ağlardı / İnlesen dağlar da beraber inlerdi. –Başka örnekleri için Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’ne bakınız: Cilt 1, 1943, sayfa 99-100). Yani şiir üzerine düşünceler yazma işine bu satırların yazarı da katıldı.

“Bu ‘birlikte’lik üzerinde durunca ‘Bile yazdı’nın bir anlamı da ‘Onları (başka şeyleri) yazarken bunları da yazdı’ olabilir sanıyorum.

“Bir de ‘-eyazmak’ var, yani ‘yaklaşma’ fiili. Düşe yazmak, öle yazmak. (Az kaldı düşüyordum, az kalsın ölüyordu). Yazmak fiili burada sözlük anlamından kopuyor ve gövdeye, ilk fiile ‘yakınlık’ anlamı veriyor. İmdi ‘bileyazmak’ta da, bir yandan ‘bilmeye yaklaşmak, neredeyse gerçeği bulmak’ anlamı olduğu hatırlanmalıdır.

“Bu beylik bilgiler; sadece, sözcükleri tek anlama almaya, akla ilk gelen, veya en yaygın anlamında kullanmaya, görmeye alışmış olanları biraz uyarmak için tekrarlandı. Bilenler bağışlasınlar!”

“Bilenler bağışlasınlar!” Necatigil’in bana ‘pes’ dedirten bu rikkati ve nezaketi karşısında susmam gerektiğini biliyorum. Zaten meselem de ona bir ekleme yapmak, diğer bir söyleyişle yukarıda verdiği bilgileri doğrultmak değil, ancak yaptığı tefsiri vesile edinerek onunla ilgili birkaç hakikate değinme fırsatı bulmuş olmaktır.

Her şeyden önce, Necatigil gibi Divan şiirine vakıf bir şairin, ‘bile’ kelimesinin sair örneklerini görmesi için okurunu Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’ne yönlendirmesi bana biraz garip geliyor. Zira, verdiği örnekte Taşlıcalı Yahya’nın (v. 1582) kokusunu (üslûbunu), Divan şiirine vukufiyeti ve Yahya’ya (bana göre) zamansal yakınlığı nedeniyle) önce onun duyması / görmesi gerekmiyor mu?

Hadi diyelim, beyitin Yahya’ya ait olduğundan emin olamadı, “bile-yazdı”yı, Yahya’dan yaklaşık bir buçuk asır önce vefat eden Süleyman Çelebi’nin (v. 1422) Mevlid-i Şerif’inden de mi duymadı, görmedi.

Bu bana mümkün görünmüyor, zira Yunus Emre’nin Türkçeyi imana getirdiğini söylediğimiz yerde, Süleyman Çelebi’yi aynı düzeyde zikretmemek mümkün değildir; dolayısıyla, Mevlid-i Şerif, zengin kelime haznesiyle şairler için keşfedilmesi gereken en değerli hazinedir.

Süleyman Çelebi’nin ‘bile yazdı’yı kullandığı beyit şöyledir:

“Zâtıma mir’at edindim zâtını

Bile yazdım adım ile adını”

Mevlid-i Şerif’in Miraç faslında, Refref’in Ortaya Çıkışı’yla ilgili bölümde yer alan bu beyit, ilk bakışta kolay anlaşılır gibi görünüyorsa da, hitap edenin “Şeş cihetten ol münezzeh zü’l-Celâl” olması bakımından, makro kozmos (âlem) ile mikro komos’un (insanın) yaratılışı esasında metafizik hakikatlerin kendisinde tevhid edildiği bir büyük manayı ihtiva ediyor.

Buradaki mir’at kelimesi üzerinden, insanın (O’nun merbubu olarak) Rabbine ayna olmasından, adım ile adını ifadesine göre, Kelime-i Tevhid’i söylerken onda aslında Kelime-i Şehadet’i söylediğimizden hareketle, ilgili tasavvufi yorumlara yelken açabiliriz ama şu sütunun hacmi bunu taşımaz.

Bundan dolayı, Necatigil gibi okuruna yardım sağlamıştır umuduyla Hüseyin Vassâf’ın Gülzâr-ı Aşk adlı Mevlid-i Şerif şerhine başvurdum ama, Hazretin bu beyitte fazlaca söz tasarrufunda bulunduğunu gördüm. Belki, beytin yüklendiği yoğun metafizik hakikati, benim gibi cahillerin elinde zarar görmesin diye sakınmış da olabilir Hazret.

Bu durumda Necatigil’in şahsında şu soru kalıyor geriye:

Necatigil, kendi zamanının din düşmanlığında, kendisine “gerici” denmesin diye Süleyman Çelebi’yi ve Mevlid-i Şerif’ini es geçmiş olabilir mi?

Düşünelim ve görelim bakalım, nasıl bir cevaba erişeceğiz?

Yorumlar (0)
-5
açık
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 19 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:18
Öğle 13:20
İkindi 15:49
Akşam 18:12
Yatsı 19:36
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12