banner5

25.05.2020, 14:55

Eski ve Yeni Yüzüyle Put

Konu, oruçlu oruçlu çekilir gibi durmayabilir.

Ancak biraz sabrederseniz, konunun ne kadar önemli olduğunu anlayıp, hak vereceksiniz. 

Putlarla ilgili dikkati çeken birkaç şey paylaşmak istiyorum sizlerle.

Erich Fromm’un put ve yabancılaşma kavramı arasındaki bağla ilgili izahını düşünmeye değer buluyorum. Put’u, yalnızca taştan yapılıp tapınılan ve puta tapıcılığı sadece tarihin belli bir zamanına has bir olgu olarak düşünüyorsanız, bu izah sizi de şaşırtabilir.    

Önce “yabancılaşma” kavramını Marx’ın nasıl izah ettiğine bakıp, sonra Fromm’a dönelim.

Marx’a göre yabancılaşma; insanın dünya ile olan ilişkisi sırasında ortaya çıkar. Eğer insan, bu ilişki esnasında kendini yaratıcı/aktif/özne bir güç olarak göremiyorsa, eğer dünya ona hep yabancı kalıyorsa, bu insan yabancılaşmıştır. Bu durumda dünya, insanın üzerinde ve onun karşısında yer alır.   

Fromm, “yabancılaşma” fikrinin ilk olarak eski ahitle ortaya atıldığını söyler.

Peygamberlerin “putperestlik” olarak adlandırdıkları şeyin özünde, sadece tek tanrı yerine bir çok Tanrı’ya tapma olmadığını söyler.

Çoğumuz için putperestlik insanın tek bir ilah yerine, ilah olarak kabul ettiği çok sayıda puta tapmasıdır.

Fromm burada asıl meselenin, birden fazla Tanrı’ya tapmak değil, insanın kendi elleriyle yaptığı şeylere tapması olduğunu söyler.

İnsan kendi elleriyle yaptığı putlara taparak ve o putlara gerçekte sahip olmadıkları anlamlar yükleyerek, gücünü onlara aktarmış olur.

Böylelikle güç, insandan puta/ nesneye geçer. Bir meşe odunu, güzel bir masa bacağı olacakken savaş Tanrısı Ares oluverir!

Göbektaşı olması gereken bir mermer, Menat’a dönüşür ve ona tapanların kaderlerini belirler (!)

Bu gerçekleştiğinde, yani nesnelere güç atfedildiğinde; gücün, mutluluğun, acının onlardan geldiğine inanıldığında, insan artık o nesnelere/putlara muhtaç hissetmeye başlar kendini. Onlarsız yapamayacağını düşünür. Sahip olduğu her şeyi kendisine onların verdiğine inanır. Onları, putları memnun etmeye çalışır. Çalıştıkça da mutsuzlaşır. Yani insan, bir nesne/ put var eder ve sonra da ona boyun eğerek kulu haline gelir.

Putunu yücelttikçe de onun önünde daha fazla eğilir.  

Bence bu hem harika hem de son derece güncel bir tespit. Marx’ın yabancılaşma kavramıyla da büyük benzerlikler taşıyor. Yabancılaşma kavramında da insan emeği ile yabancılaşıyor ve sonuçta ürettiği şeyin önünde diz çöküyor, ona hayranlıkla bakıyordu. Emeği insandan daha değerli bir şey haline geliyordu.

İnsanın tasarladığı ve sonra da kendini onun yanında bir “hiç” gibi hissettiği şeyleri düşünün. Bir örnek vermek gerekirse… Zaman zaman özellikle kurumsal işlerde ortaya çıkan bir “sistem” meselesi vardır. Vatandaş bir şey talep eder ama kurum yetkilisi, “sistemin” böyle bir talebe cevap veremeyeceğini söyler. Yetkilinin “sistemden” bahsederken tıpkı put gibi kutsal, sorgulanamaz, itiraz edilemez, tartışma götürmez bir şeyden bahsettiği hissine kapılırım. O “sistem” dediğinde vatandaş konunun mutlak bir şekilde kapanmış olduğunu zorluk çekmeden anlar. Sistemin olduğu yerde insan hayatının, talebinin bir önemi yoktur çünkü. “Sistem” insan için olsa dahi insandan daha fazla, ondan daha üstün bir şeydir. 

Cep telefonu için günlerce merakla bekleyen, sıraya giren, cep telefonuna annesinden daha özenli davranan ve cep telefonunun mutluluğunun kaynağı olduğunu düşünen insanlar da bana biraz böyle görünürler. Şarkılar da söylenen “Sana taptım” gibi ifadelerde gönül işlerinde putların çok olduğunu hatırlatır bize. Abartı bir yerde durmazsa şayet, sevilen puta dönüşebilir. Daha da tehlikelisi “Aşk”ın bizzat kendisinin çoktan mutluluk bahşettiğine inanılan bir puta dönüşmüş olmasıdır.

Evlat anlayışımız mesela… Anneliğin kutsanmasını düşünün.  

“Devlet” anlayışı bile mutlaklaştığında, sorgulanamaz, insanı araçsallaştıran bir olguya dönüştüğünde çoktan put olmuştur.

Askeri güç, oy verilen parti, hatta din ve belki bizzat Kur’an-ı Kerim’in kendisi bile anlaşılmıyor ve fakat kutsal bir duvar süsüne dönüştürülüyorsa putlaşıyor demektir…

Çünkü Kur’an’dan murat bu olamaz!

Hatta Kur’an’ın varoluş amacının putun her türünü yok etmek, insanı putların egemenliğinden kurtarmak olduğunu söyleyebiliriz.

Bugün geçmişin mermerden yapılmış görkemli putları yok. Ancak o putlar biz farkında olmasak da zamanın rüzgarlarıyla toz olup bugünkü nesnelerin, kurumların, kavramların içine doldular.

Bence düşünmeye değer…

Not: Değerli okurlar… Yeniakit’in Youtube kanalı üzerinden yaptığı canlı yayında bugün özel bir konuğum olacak. Çizme, 5. Boyut, Sözün Bittiği Yer, The İmam gibi filmlerin ve Bizim Ev gibi unutulmaz dizilerin usta yönetmeni İsmail Güneş’i canlı yayında ağırlayacağım. Filmleri üzerine konuşacağız yönetmenle. Fakat sadece bu kadar değil. Bir kültür adamı olarak kendisiyle, Türkiye’nin son yirmi yılında geçirdiği kültürel değişimi, popüler kültürün toplum üzerindeki etkileri de dahil olmak üzere pek çok konuyu konuşacağız. Yayınımız 22.00’de başlayacak. Sorularınızla sohbetimize eşlik edebilirsiniz. Bekleriz.  

Yorumlar (0)
-1
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 19 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:18
Öğle 13:20
İkindi 15:49
Akşam 18:12
Yatsı 19:36
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Göztepe 19 25
10. Antalyaspor 19 25
11. Malatyaspor 18 24
12. Sivasspor 18 23
13. Başakşehir 19 23
14. Konyaspor 18 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12