banner5

banner29

"Ayasofya'nın aslına dönmesi barışı özleyen insanlık için bir umuttur!"

Yeni Şafak yazarı Zekeriya Kurşun kaleme aldığı son yazısında Ayasofya'nın ibadete açılmasına ilişkin dikkat çeken analizlerde bulundu.

Gündem 14.07.2020, 15:34
"Ayasofya'nın aslına dönmesi barışı özleyen insanlık için bir umuttur!"

Yazar Zekeriya Kurşun Danıştay'ın Ayasofya’yı müze yapan 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etmesinden sonra Ayasofya'nın yeniden ibadete açılmasına ilişkin dikkat çeken tespit ve analizlerde bulundu.

İşte Kurşun'un o yazısı:

Ayasofya’nın Kudüs ile ne ilgisi var?

Mitoloji, efsane, destan ve hikâyeler bir tarihçinin her zaman temkinle yaklaştığı anlatılardır. Dinleyeni, okuyanı etkileseler de gerçekte tarih değildir. Ancak, bir şeyin tarihi değer taşır hale gelmesi için hikâyesi olmalı, destanı söylenmeli hata asırlar içinde efsanelerin öznesi olmalıdır. Gerçeklikten uzaklaştıkça efsaneleşen şeyler aynı zamanda beşerin hafızasına kazınır ve orada çakılı kalır. Asırlar boyu üretilen belgeler bir tarafa, efsaneler insan zihnini ve toplumları meşgul ederken kahramanları da doğurur.

Ayasofya’yı düşünün. Son Ayasofya, 1483 yıldan beri orada öylece duruyor. Varlığı, tarihin en büyük kanıtı ve gerçekliği konusunda en ufak bir kuşku yok. Ama etrafında oluşan hikâyeleri, efsane ve mitleri hatırlayın. Ayasofya’yı asırlar boyunca toplumların hafızasına kazıyan, gerçek varlığından daha güçlü bir varlık haline dönüştüren o efsaneler değil mi?

Eldeki belgeler, Ayasofya’nın tarihini, doğal afetlerden gördüğü hasarları ve onarımları anlatıyor. Yönetenlerin mabede ilgisini, ayakta tutma çabalarını ve maliyet bilgilerini veriyor. Ama hakkında söylenen efsaneler, Ayasofya’yı bir mefkûre yapıyor. Onu İslâm’ın Hilâline, Türkün Kızılelmasına dönüştürüyor.

Bin yıla yakın Doğu Roma’nın en görkemli mabedi olan Ayasofya için ne kadar efsane üretildi bilmiyorum. Ancak araştırmaya, Latince literatürünü yeniden gözden geçirmeye değer buluyorum. Bunu şimdilik uzmanlarına bırakalım.

Bu muhteşem eser, yani Cami-i Kebir ve Ayasofya Külliyesi, fetihten günümüze sadece mimari özelliği ve yapılan destekler ile gelmemiştir. Aynı zamanda asırlar içinde toplumun hafızasına kazınan hikâyeleri, hatta efsaneleri ile bugüne gelmiştir. Bu eser, hem varlığı hem de hikâyesiyle, yeryüzünde insanlığa yol gösteren bütün dinlerin müşterek ruhunun bir sembolü; birlikte yaşama bilincinin kaynağı olmuştur. Neredeyse bir asra yakın bir nisyana rağmen camiye dönüştürülmesinde sağlanan büyük konsensüsün altında yatan gerçek; görkemli binası değil, hafızalardaki yeridir.

Ayasofya yeniden dirilirken tehdit ve tehlike altında olan Mescid-i Aksa ile bağının kurulmasında da bu bilincin, bu hâfızanın etkisi büyüktür. İki mabet de asırlar boyu Osmanlı barışını temsil etmiştir. İstanbul’da, Ayasofya gölgesinde bütün dinler yaşatılırken, Kudüs’te de farklı inanç ve mezhepler en yüksek saygıyı görmüşlerdir. Peygamberler arasında bir fark gözetmeyen Müslümanlar ile diğer din mensupları bir arada yaşama örneği sergilemişlerdir. Bugün dünyanın muhtaç olduğu bu anlayış, o zamanın siyasi zorunluluklarından, ya da sadece idari tedbirlerden kaynaklanmıyordu. Bilakis iki mabet arasında toplumsal hafızada yer alan anlayıştan kaynaklanıyordu.

Osmanlı kaynaklarında, iki mabet arasında ilginç bir ilişki kurulmaktadır. Tarihin bilinen metotlarıyla ispatı mümkün olmayan bu ilişki, toplumsal hafızamızın derinliklerine yerleşmiştir. Erken dönem anlatılarında, Osmanlı kaynakları Ayasofya’yı yüceltirken onu kiliseden devşirilmiş bir cami olarak tasvir etmek yerine Kudüs’teki Hz. Süleyman Mabedi ile ilişkilendirmektedirler. Fatih’in görüp hayran kaldığı ve vakıf kurarak camiye dönüştürdüğü bu eser hakkında döneme en yakın Oruç Bey ve Heşt-Bihişt gibi kaynaklar bilgi verirken, iki eserin de mayasının bir olduğuna dair rivayetleri zikretmeleri dikkat çekicidir.

Meseleyi kabul edilebilir hale getirmek maksadıyla Ayasofya’nın son inşası sırasında Hz. Süleyman’ın yıkık mabedinden bazı materyallerin İstanbul’a getirildiği; hatta muhteşem kubbesini tutturmak için Şam ve Kudüs’te metfun peygamberlerin kemiklerinden parçalar taşınıp kaynaştırıcı olarak kullanıldığı nakledilmektedir. Ünlü tarihçimiz İbni Kemal’in, bu rivayeti biraz daha ileri taşıyarak, kubbenin tutturulabilmesi için her on iki kerpicin üstüne bir peygamber kemiğinin konulduğunu aktarması oldukça manidardır.

Bu rivayetleri nakledenler, Ayasofya’nın hâlâ gizemini sürdüren ve dünyayı hayran bırakan kubbesinin ihtişamı ve aynı zamanda mimari özelliklerinin farkındadır. Fakat onu teknik yönleri ile anlatmak yerine, efsaneleştirip Kudüs ile birlikte hafızalarda yer etmesini sağlamayı tercih etmişlerdir. Nitekim Ayasofya’nın camiye dönüştürülürken mihrabının da Kudüs’e yönlendirildiği ifadesini atlamayan bu kaynaklar; iki mabet arasındaki ilişki bilincini gelecek nesillere miras olarak bırakmışlardır.

Ayasofya ile Mescid-i Aksa, İstanbul ile Kudüs arasında bir bağ kurmak ne tesadüfidir ne de siyasi bir tercihtir. Aksine, geçmişten miras olarak devralınan hafızamızın tazelenmesidir. Bu yüzden Cami-i Kebir’in, Ulu Cami Ayasofya’nın aslî fonksiyonuna dönüştürülmesi, İslâm dünyası ve barışı özleyen insanlık için bir umuttur. Tarih bu umudu yeşertip besleyenleri, bu yolda emek sarf edenleri ve umudunu daima canlı tutanları unutmayacaktır.

Yorumlar (0)
1
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:48
Akşam 18:10
Yatsı 19:35
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12