banner5

banner29

Yargıda reform! Pazarlık modeli geliyor

Ekim ayında başlayacak yeni yasama yılında Meclis’in öncelikli gündemi Yargı Reform Paketi olacak. Adalet Bakanlığı’nın yaptığı ön çalışmalara göre ceza davalarını azaltmak amacıyla ‘cezada pazarlık’ modeli hayata geçirilecek. Bunun için savcıların takdir yetkileri arttırılacak. Basit uyuşmazlıklarda duruşmasız çözüm seçeneği uygulanacak. Hafif cezayı gerektiren bazı suçlar da ‘kabahat’e dönüştürülecek.

Gündem 20.08.2019, 10:38 20.08.2019, 11:40
Yargıda reform! Pazarlık modeli geliyor

Adalet Bakanlığı, 9 amaç, 63 hedef ve 256 faaliyetin yer aldığı Yargı Reformu Stratejisi ön çalışmasıyla milletvekillerini bilgilendirdi.

Hürriyet'ten Bülent Sarıoğlu'nun haberine göre, yargının etkin ve hızlı işleyişini sağlamak amacıyla öngörülen düzenlemeler arasında, “Cumhuriyet savcılarının takdir yetkisinin arttırılması, cezada pazarlık, bazı suçları kabahate dönüştürme, basit yargılama usulleri, duruşmasız çözüm ve dürüst davranma yükümlülüğü” sayıldı.

Bakanlığın verdiği bilgiye göre, savcı başına düşen dosya sayısı 2014’te 1385 iken 2017’de 1963’e çıktı. Ceza mahkemelerine bir yılda açılan dava sayısı 2014’te 1 milyon 486 bin 296 iken bu sayı 2018’de 1 milyon 590 bin 253’e yükseldi. Davaların ortalama görülme süresi ise 231 günden 281 güne uzadı.

SAVCININ TAKDİR YETKİSİ GENİŞLEYECEK

Strateji belgesine göre ceza davalarını azaltmak amacıyla savcıların takdir yetkisi genişletilecek. Her ceza soruşturmasında dava açma zorunluluğu kaldırılacak. Savcı, mahkûmiyetle sonuçlanma olasılığı düşük dosyada dava açmayabilecek.

Kamu davasının açılmasında, “kamu yararının bulunması ya da beraat ihtimalinin daha sıkı değerlendirilmesi” istenecek. Açılan kamu davası, başarı değerlendirmesine göre geri alınabilecek.

Savcıların dava öncesi çözüm araçları arttırılacak. Savcı, kamu davası açmadan önce zanlı veya faille pazarlık yapabilecek. Savcı ile failin ceza miktarında anlaştığı dosyalar tek celsede bitirilecek. Savcı-fail anlaşması, ağır cezayı gerektiren suçları kapsamayacak. Cezadaki indirim miktarının yasada yer alması şart olacak ve nihai karar mutlaka mahkemece verilecek. Bu yöntemin gerekçesinde, “Nitelikli olmayan dava sayısının azaltılması, daha önemli davalar için nitelikli yargılamaya hizmet edecektir. Davaların önemli oranı beraatle sonuçlanmaktadır. 2018’de şüphelilerden yüzde 51.1’i hakkında kovuşturmaya (davaya) yer olmadığına karar verilmiş ve davalarda mahkûmiyet oranı yüzde 43.7 olmuştur” denildi.

DOLU İDDİANAME ŞARTI

‘İddianamenin iadesi’ şartları genişletilecek ve iadesi kolaylaştırılacak. Hâkimler, “soruşturma sırasında tamamlanması gereken işlemleri tekrar edeceklerini” düşünüyorlarsa iddianameyi iade edecekler. Bakanlık, 2017 itibariyle iade edilen iddianame oranının yüzde 2.6’da kaldığını tespit etti. Buna karşın soruşturmada bitirilmesi gereken birçok işlem mahkemelerce tamamlandı. Reform yasalaşırsa noterlere delil tespiti hakkı getirilecek. Bazı çekişmesiz yargı işleri ile henüz dava açılmamış dönemle sınırlı olmak üzere delil tespitleri noterlerce yapılabilecek.

ÖN ÖDEME GENİŞLEYECEK

Sadece adli para cezası yaptırımı içeren suçlarda uygulanan ‘ön ödeme’ yöntemi genişletilecek. Devlet ile vatandaşın yaptığı bir çeşit ‘suç anlaşması’ olan bu yöntem, uzlaşmaya tabi suçları da kapsayacak. Ön ödemeyi düzenleyen Türk Ceza Yasası’nın 75’inci maddesindeki 6 ay sınırı yükseltilecek. 6 aylık hapis cezasını aşan suçlarda da savcılar, devlete ön ödeme alarak dava açmayabilecek. Ayrıca kamu davasının ertelenme şartları genişletilecek.

Ceza Muhakemesi Yasası’nda şartlar değiştirilecek. Savcılar, şikâyete bağlı olmayan suçlarda da kamu davasını erteleyebilecek. Üst sınır yükseltilerek bir yıl hapis cezasının üstündeki suçlarda da savcıya bu hak tanınacak.

SUÇ TİPLERİ AZALACAK

Mevzuatta suç ayıklaması yapılacak. Hafif cezayı gerektiren bazı suçlar ‘kabahat’e dönüştürülürken, bazı eylemler için idari yaptırım getirilecek. Şikâyete bağlı suçların kapsamı genişletilecek. Basit uyuşmazlıklarda duruşmasız çözüm seçeneği olacak. Duruşmasız yargılamanın getirisi taraflara sunulacak, ancak bir taraf isterse duruşma yoluna gidilecek.

DÜRÜSTLÜK İÇİN YAPTIRIM

Mahkeme salonuna elektronik sistemle katılımı sağlayan SEGBİS uygulaması hukuk davalarında da kullanılacak. Küçük miktarlı talep ve davalar, hızlı yöntemle ‘basit yargılama’ usulüyle görülecek. Hukuk Muhakemeleri Yasası’nda düzenlenen ‘dürüst davranma’ ilkesi katı şartlara bağlanacak. Yasa maddesi, “Taraflar, dürüstlük kuralına uygun davranmak zorundadırlar. Davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun bir biçimde yapmakla yükümlüdürler” hükmünü içeriyor. Ancak bu konuda yaptırım bulunmuyor. Yasaya bununla ilgili ceza hükmü eklenecek. Doğruyu söyleme yükümlülüğüne aykırı davranışlara da ceza getirilecek.

DİĞER ÜLKELERDE NASIL İŞLİYOR?

Modern Amerikan ceza sistemine egemen olan İtham Pazarlığı (Plea Bargaining) yöntemi, Anglosakson hukuk sisteminin ürünü olarak dava yükünü azaltıyor. Hukuk normunda “basit yargılama usulü” olarak geçen sistem, şüphelinin suç itirafında bulunması halinde daha az ceza almasını sağlıyor.

Dünyadaki ceza adalet sisteminin son 30 yılda köklü değişikliklere uğraması nedeniyle bu model başka ülkelere de yayıldı. Savcı-sanık pazarlığı, Almanya, Rusya, Hindistan, Tayvan, Güney Afrika, Avustralya ve Arjantin’de benzer yöntemlerle uygulanıyor. ABD ceza adalet sisteminde yer alan soruşturma dosyalarının yüzde 90’ı savunma anlaşmasıyla sonuçlanıyor. Genellikle savcı, şüpheli ve savunma avukatının katılımıyla müzakere yürütülüyor. Sistem, tüm katılanların karşılıklı çıkarı üzerinde işliyor. Bu yöntem, savcının yeniden delil araştırmasına gerek olmaksızın ve ek maliyetlere neden olmadan elindeki dosyayı sonuçlandırma olanağı veriyor. Bazı örneklerde sanık asıl suçlamadan daha az bir suçlama için suçunu itiraf ediyor. Bu itiraf, sanığın karşı karşıya bulunduğu olası cezayı azaltıyor. Bazen de pazarlık sonucu sanık suçlamaların hepsini değil bazılarını kabul ediyor. Ceza pazarlığındaki yaptırım en yüksek cezadan daha az oluyor.

Örneğin, üç ayrı hırsızlık olayıyla suçlanan sanık bir hırsızlık suçunu itiraf ediyor ve diğer suçlamalar düşüyor. Savcı, sanığın şartla tahliyeye alınacağına ya da hapis süresinin belli süreden fazla olmayacağına dair söz verebiliyor. ABD’deki uygulamada eyaletlerin çoğunda mağdurun savcı-sanık pazarlığında rolü bulunmuyor. Ancak sadece birkaç eyalette savcının mağdura bilgi verme veya danışma zorunluluğu var. Pazarlık sonucunda elde edilen anlaşmalar sözleşme gibi uygulanıyor. Hem savcı hem de sanık, mahkeme tarafından kabul edilen anlaşmaya göre verdikleri sözleri yerine getirmek zorundalar. Savcılığın bu anlaşama hükümlerine bazı durumlarda uymamak amacıyla geçerli nedenler bulması, mahkemenin buna ancak onay vermesiyle mümkün olabiliyor.

Yorumlar (0)
5
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 20 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:50
Akşam 18:13
Yatsı 19:37
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Göztepe 19 25
10. Antalyaspor 19 25
11. Malatyaspor 18 24
12. Sivasspor 18 23
13. Başakşehir 19 23
14. Konyaspor 19 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. Leicester City 19 38
2. M. United 18 37
3. Man City 17 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Sevilla 18 33
5. Villarreal 18 32
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 18 27
8. Cádiz 19 24
9. Celta de Vigo 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 18 22
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12