banner5

13.03.2020, 12:04

İdlib'de Hava Sahası Düğümü

Türkiye, 2011 yılında başlayan Suriye iç savaşının ilk günlerinden itibaren uluslararası topluma göçmenlerin güvenle iskân edebileceği alanlar oluşturmak amacıyla Suriye’nin belirli yerlerinde uçuşa yasak bölge ilan etme çağrısında bulunmuştu. Türkiye’nin de üyesi olduğu NATO ülkeleri dâhil Batılı devletler böyle bir inisiyatif almaya yanaşmazken Astana Süreci’nin taraflarından olan ve Suriye’de hava sahası üstünlüğünü elinde bulunduran Rusya’nın yanı sıra İran da buna mutlak olarak karşı çıktı. Krizin geldiği noktada bu çağrının karşılık bulmamasının ne derece büyük bir insani krize yol açtığı ortada. Son haftalarda Suriye’de çatışmaların bilhassa İdlib merkezli olarak tırmanması uçuşa yasak bölge tartışmalarını tekrar gündeme getirdi. Özellikle birkaç hafta zarfında çok sayıda şehit haberleri ile sarsılan Türkiye’nin İdlib sahasındaki askerî varlığını artırması kritik bir dönüm noktası oldu. Daha önce birçok uçuşa yasak bölge kararında etkin olan ABD’den gelen mesajlar ise net olmaktan hayli uzak. Ancak Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham 28 Şubat’ta ABD Başkanı Trump’a ve uluslararası topluma İdlib’de uçuşa yasak bölge ilan edilmesi çağrısında bulundu. Graham bu çağrısını böyle bir kararın binlerce masum erkek, kadın ve çocuğun Suriye rejimi, İran ve Rusya tarafından uluslararası hukuka aykırı şekilde katledilmesinin önüne geçeceğini belirterek savundu. Graham çağrısını 3 Mart’ta da yineledi ve “ABD dâhil şu anda tüm dünya için insani kriz daha da kötüye gitmeden önce İdlib’i uçuşa yasak bölge ilan etme zamanıdır.” ifadelerini kullandı. Graham’ı destekleyen bir ses de AB’den geldi. Hollanda Dışişleri Bakanı Stef Blok da Ankara ile Moskova arasında 5 Mart günü varılan ateşkes mutabakatının “uçuşa yasak bölge” ile desteklenmesi gerektiğini belirtti ve AB ülkelerinin bu adımı atmak için hazır olduğunu ifade etti. Blok böyle bir kararın el-Kaide ile olan mücadeleyi sekteye uğratmayacağını ve yalnızca sivil yerleşim alanlarının bombalanmasını önleyeceğini söyledi.

Derinleşen krize rağmen AB, ABD ya da NATO konuya ilişkin herhangi bir inisiyatif almazken Türkiye, İdlib’de tahkim ettiği askerî varlığıyla ortaya bir insanlık dramının çıkmasını engellemek istemektedir. Bununla birlikte Rusya ile Şam rejiminin hava saldırılarıyla oluşan mülteci akınını, masum sivillerin yaşamını korumaya alarak durdurmaya çalışmaktadır. Nitekim sınır güvenliğini sağlamak ve mülteci akınını engellemek Türkiye’nin genel Suriye politikasının iki önemli parçasıdır. Türkiye’nin uçuşa yasak bölge tezi tam da bu noktada önem kazanmaktadır. Zira Türk yetkililer hava saldırısı olasılığı sürdüğü müddetçe sivilleri belirli bir bölgeye yerleştirmenin imkânsız ve riskli olacağını savunmaktadır. Dahası Türkiye’ye göre özellikle Avrupa’nın hem bu noktada girişimde bulunmayıp hem de artan mülteci sorunundan şikâyet etmesi büyük bir çelişki. Peki uçuşa yasak bölge neyi kapsıyor ve neden bu kadar önemli?

Graham’ın önerdiği “uçuşa yasak bölge” 1991-2003 yılları arasında Irak’ta, 1993-1995 yıllarında Bosna-Hersek’te ve 2011, 2018 ve 2019’da ise Libya’da uygulandı. Bu süreç Libya ve Bosna-Hersek’te BM Güvenlik Konseyi kararıyla başlatılırken Irak’ta ABD 1991 yılında Fransa ve İngiltere ile birlikte insani yardım harekâtlarını desteklemek için bu uygulamayı başlattı. 1992’de 32. paralele kadar uzayan uçuşa yasak bölge, 1996’da 33. paralele kadar genişletildi. Ancak dönemin Irak Lideri Saddam Hüseyin, tek taraflı alınmış bir karar olduğu gerekçesiyle uçuşa yasak bölgeyi tanımayacağını ve ABD uçaklarını bombalayacağını açıklamıştı. Teorik olarak uçuşa yasak bölgenin ihlal edilmesi mümkün. Nitekim 1992-1998 yılları arasında Irak’ın savaş uçakları defalarca uçuşa yasak bölgeye girmiş ve ABD uçakları bu saldırıları püskürtmüştü. 1992 yılında Bosna-Hersek için BMGK’de; ABD, Çin, Rusya, İngiltere ve Fransa’dan oluşan beş daimî ve on geçici üye ile toplam 15 üyeli BM Güvenlik Konseyi Çin’in çekimser kalmasına rağmen 14 üyenin olumlu oyuyla 781 sayılı kararı almış ve Bosna Hersek’i uçuşa yasak bölge ilan etmişti. Bu karara rağmen 500 kadar ihlalin tespit edilmesi üzerine bu defa 816 sayılı kararla ihlalleri engellemek için önlemlerin alınmasını sağlanmıştı. Benzer bir karar Libya iç savaşının çıkmasından kısa süre sonra Kaddafi yönetimine karşı da alınmıştı. İngiltere, Fransa ve Lübnan’ın Libya semalarını uçuşa yasak bölge ilan etme yönünde hazırladığı karar tasarısı 17 Mart 2011’de beş çekimser oya rağmen on olumlu oyla kabul edilmişti. Daimî üyeler arasında yer alan Rusya ve Çin’in yanı sıra geçici üyeler arasında yer alan Almanya, Hindistan ve Brezilya çekimser oy kullanmıştı.

Esasen uçuşa yasak bölgeye ilişkin mevcut durum tam da bu noktada düğümleniyor. Zira Rusya’nın veto hakkının bulunması BM Güvenlik Konseyi’nin İdlib’de uçuşa yasak bölge ilan etmesini imkânsız hâle getiriyor. Libya’da çekimser kalan Rusya’nın Suriye konusunda büsbütün olumsuz bir tavır takınacağı su götürmez bir gerçek. Fakat daha önce Irak örneğinde olduğu gibi çeşitli ülkelerin inisiyatif alması durumunda İdlib’de fiilen bir uçuşa yasak bölge oluşturulabilir ve Rusya bu karara taraf olan bütün ülkeleri karşısına alamaz. Elbette bu karar alınmış olsa dahi Rusya’nın desteğini arkasına alan Esed rejiminin buna ne kadar uyacağı muamma. Fakat böyle bir kararın alınması en azından İdlib’deki insani krizin derinleşmesini önleyip mülteci akınının durmasını sağlayacaktır. Türkiye’nin 17 Eylül 2018’de Rusya ile vardığı İdlib Mutabakatı rejimin hava saldırıları nedeniyle çökmüştü. İki ülkenin 5 Mart’ta üzerinde mutabık kaldığı yeni durumun korunması ise bunun engellenmesine bağlı. Anlaşmayla ortaya çıkan zeminin bunu engelleyeceği umuluyorsa da son iki yılda yaşananlar temkinli olmayı gerektiriyor. Uçuşa yasak bölge ise çatışmasızlık durumunu çok daha güçlendirecektir. Kuşkusuz böyle bir kararın alınması özellikle AB’nin İdlib meselesinin yalnızca Türkiye’nin sorunu olmadığını kavramasına bağlı. Aksi takdirde uçuşa yasak bölge düğümünün en az onun kadar girift bir mülteci düğümüne dönüşmesi kaçınılmaz görünüyor.

İdlib, Suriye, Uçuşa Yasak Bölge, Türkiye, Rusya

Bu yazı daha önce İRAM'da yayınlanmıştır. 

Yorumlar (0)
5
hafif yağmur
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 16 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:46
Akşam 18:08
Yatsı 19:33
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 17 35
2. Fenerbahçe 17 35
3. Galatasaray 17 33
4. Gaziantep FK 17 31
5. Alanyaspor 18 30
6. Hatayspor 17 28
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 17 26
9. Antalyaspor 18 24
10. Konyaspor 17 22
11. Sivasspor 17 22
12. Başakşehir 17 22
13. Kasımpaşa 17 22
14. Malatyaspor 17 21
15. Rizespor 17 21
16. Göztepe 17 19
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 17 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 17 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 17 36
2. Liverpool 17 33
3. Man City 16 32
4. Leicester City 17 32
5. Everton 17 32
6. Tottenham 17 30
7. Southampton 17 29
8. Aston Villa 15 26
9. Chelsea 17 26
10. West Ham 17 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 17 23
13. Crystal Palace 18 23
14. Wolverhampton 18 22
15. Newcastle 17 19
16. Burnley 16 16
17. Brighton 18 14
18. Fulham 16 12
19. West Bromwich 17 8
20. Sheffield United 18 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12