banner5

29.01.2019, 09:27

İki yanı keskin bıçak: Me-deniyet!

Yaklaşık sekiz yıl önce sormuştum, aşağıdaki soruları.

Hayat, cevapları doğurduğu kadar, yeni sorulara da hamile kaldığından belirsizleşiyor bazen cevapların mı yoksa soruların mı izinde yürüdüğümüz.

Yine de ancak bu sayede anlıyoruz, bugünü dünün, yarını bugünün kurduğunu bilerek tefekkürün kapısını çalmaya kalkıştığımızda hayata mahsus bir mamuriyete memur kılındığımızı! Yoksa, sorular ve cevap arayışları hayatımızda neden hüküm sahibi olsun ki?

Kültürden irfana, çeşmeden saraya... her türlü mamuriyet tahtında medeniyet ise, varlığıyla kimliklendiğimiz, yokluğuyla kimliksizleştiğimizi / kimsesizleştiğimizi sandığımız şey değil midir?

Kayıp bir büyükbaba imgesiyle, dizgini elimizden kurtulan bir yağız atın Serendip adasına kaçırdığı gelin imgesinden ortaklaşa oluşmuş biraz otoriter biraz anaç, biraz mahçup bir kelimedir medeniyet; anakronizme düşme hakkını meşrulaştıran ve bununla geçmiş zaman içinde serseri bir yolculuk yapmayı vaadeden câzibe-dâr bir hayalettir, aynı zamanda.

Müslümanca bir dünyevi çabanın zirvesini ve kalıcılığını işaret eden sırlı bir tanımdır, aynı zamanda.

Saraylar, sultanlar adına inşa edilmiş camiler, türbeler, bedestenler, bahçeler, kervansaraylar hep onu işaret ederler.

Ticaret yolları, su kanalları, sebiller, imalathaneler, imarethaneler, sikkeler, çiniler, minyatürler, hüsnühat, halılar, ahşap oymalar, sürahiler, kadehler vb. onunla tanımlanmazlarsa yetim kalırlar.

Tarih düşkünü yazarlarımızın hamaset yüklü metinleri bile onun eseri; zaferler, uzak hedefler, idealler, ütopyalar, şanlı gelecek özlemleri onunla kaim; ona yakılan ağıtlarla ancak sağır kulaklara erişilebiliyor ve ancak onunla düşmanları kökünden kazıyan muhayyel bir silaha dokunma duygusu gelişebiliyor.

Özlemleri kanatarak idealleri parlatan medeniyet’e, “ama böyle de olmayabilir?” sorusuyla yaklaşmak başlıbaşına bir cesaret gerektiriyor artık.

Ama biz yine de kimi aykırı sorularla tersinden bakmaya çalışalım medeniyete:

Sarayların varlığı medeniyeti işaret ediyor olabilir ama bu aynı zamanda sefahatın, işretin, çürümenin, asabiyet yitiminin de habercisi değil midir?

Yeryüzüne bir İslam mührü olarak kazınan camiler padişahların, sultanların yarışan kibirlerinin anıtları değil midir aynı zamanda?

Hoca Ahmed Yesevi adına inşa edilen külliye, hazretin imgesine bir şey eklemeyip, Timur’un şahsiyetini yüceltmekten başka neye yarar?

Sanat tarihçilerinin “tasavvufun tefekkür ve batini hakikat mecazına” güç kattığını söyledikleri Tac Mahal, Hind Müslümanlarının ekonomik sefaletine neden olan bir dizi yanlış işin ilk maddesi olarak zikredilemez mi?

Topkapı Sarayı’nın Hicr Suresi’nin 45-48. ayetlerinin nakşedildiği cümle kapısı, Roma imparatorlarına özenen sultanların gökten yere indirdiklerini zannettikleri hayali bir cennete açılmaz mı?

Emeviler’le başlayıp Babürler’le, Safeviler’le Osmanlılar’la zirvesine ulaşan İslam Medeniyeti’nin aynı zamanda kozmopolit bir yaşayış olduğu inkar edilebilir mi?

“Nesep ve sebep asabiyeti”nin işleyişini Emevi, Abbasi halifelikleri ile Endülüs, Aglebiler, Tuluniler, Fatımiler, Buyiler, Tahiriler, Samaniler, Gazneliler, Doğu, Batı ve Fergana Karahanlıları, Büyük Selçuklular, Rum Selçukluları, Eyyübi hanedanlıklarının kuruluş ve yıkılış nedenleri, Osmanlı ve Timur devletlerinin kuruluşları üzerinden bizzat okuyan İbn-i Haldun’u ıskalayıp, Mehmet Akif’in –psikolojik nedenlere yaslanan- cılız sentez talebi üzerinden bir medeniyet okumasının yapılması çok yanlış değil midir?

Son soru: Menûçehrî’nin “Ve şarab ve rebab ve kebab” tekerlemesiyle özetlediği saray hayatına duyduğumuz örtülü bir özlemle eski medeniyeti arzuluyor olamaz mıyız?

Bu sorulardan hareketle, Peygamberimizin vefatından otuz yıl gibi kısa bir süre sonra temelleri atılmaya başlanan ve kimilerinin isimlerini yukarda verdiğim onlarca Müslüman devletin hem özlemi hem de yıkımı olan medeniyete talip olmak akıl kârı mıdır? diye sormak da yanlış olmasa gerektir.

Farklı kavimlerce, kabilelerce, milletlerce kurula yıkıla büyümüş, şekli itibariyle İslam, özü itibariyle kozmopolit olan ve Osmanlı’yla birlikte tümüyle tefessüh etmiş bir medeniyet neden hâlâ bizlerin ilgi odağı olmayı sürdürsün?

İşte bu yüzden yönetim biçimi dahil kültürel ve ekonomik tercihlerimizin, diğer bir söyleyişle İslami ve insani tüm taleplerimizin yetkin bir karşılığı olabilecek “yeni bir hayat telakkisi”ni konuşmak zorundayız.

Bu hayat telakkisinin de geçmiş medeniyetin mirasını içermesi kaçınılmazdır.

Kaçınılmazdır çünkü, yukarıda da belirttiğimiz gibi, yeni olan herşeyin temelinde mutlaka eski vardır.

Ancak kendisinden sonraki her eskiyene rağmen kendisi hep yeni kalan “Nebevi hayat telakkisi”ni izlememiz, yeni çabamızla yeniden bir medeniyet üretmemize engel olabilir.

Değilse, her medeniyet tefessühâtı mündemiçtir.

“Medeniyet”le “deniyet” arasındaki çizgi de, kırılgan bir “m” harfinden ibarettir.

Yorumlar (0)
-1
açık
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:48
Akşam 18:10
Yatsı 19:35
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12