banner5

13.11.2020, 11:24

“İlahî Kelâm’ın Sırları” 2

Ekrem Demirli’nin tercüme ettiği, Kuşeyrî’nin Letâifü’l-İşârât / İlahî Kelâm’ın Sırları adlı İşârî tefsiriyle ilgili önceki yazımızı, “başta İbnü’l-Arabî olmak üzere, büyüklerimiz tarafından ‘Allah’ın adamları’ndan’ biri olarak nitelenen Kuşeyrî’nin tefsirine dikkatlerimizi yöneltmemiz; onun ilminden istifade etmemiz, görevimizdir.” diyerek bitirmiştik.

Bu, İşârî bir Eş‘arî tefsir olması esasında, tercüme edilen metinin, Eş‘arîlik esasında neden özel bir değerlendirme yazısına ihtiyaç duyduğuna dair ulaştığımız hükmün yaslandığı hassasiyete mahsus bir beyandır ki, Kuşeyrî’nin, tefsirinin önsözünde “Bu kitabımız onların sözlerinin anlamlarını veya usullerinin hükmüne göre marifet ehlinin diliyle Kur’an’ın işaretlerinin bir kısmını zikretmekle ilgilidir.” diye vurgulaması, söz konusu beyanın sebebini de mündemiçtir.

Nitekim, Şûra suresinin 9-10. ayetlerinin tefsirinde “Onun (Kur’an’ın) hükmü Allah’a aittir” ibaresi hakkında şu açıklama getirilmiştir: “Yani (iş) Allah’ın kitabına ve Peygamberinin sünnetine, ümmetin icmaına, kıyasın delillerine kalmıştır. Dinde hüküm bu kaynaklar ile çıkartılır, binaenaleyh bunlar, şeriatın kanunudur ve hepsi Allah’ın kitabından (meşruiyet kazanır.) Çünkü hepsinin doğruluğuna delil teşkil eden Allah’ın kitabıdır.” (s.1885).

Bu manada keşfe ya da açılmaya tabi olan işaret ise, Ekrem Demirli’nin kelimeleriyle “sûfîlerin nass yorumlarına verilen genel isimdir. Kelime ‘eşaret ileyye’ şeklindeki bir tabirden gelir. anlamı ‘ayet bana şunu işaret etti ki’ demektir. Burada ayet ve hadislere sûfîlerin nasıl yaşlaştıklarını görmekteyiz: Onlar için bir ayet akide alanında bir hüküm ifade ediyorsa onun tefsiri veya hükmü belli bir yöntemle tespit edilir (istinbat veya tesir). Bu hüküm derecesine göre bağlayıcı bir bilgidir. Buna mukabil aynı ayet bize başka hususları da çağrıştırabilir. Ayetin çağrıştırdığı anlamlar ise işârî yorum kabul edilir. Bununla birlikte mesele ahlaki konularla ilgili olduğunda durum farklıdır. Sûfîler, bu ayetlerin yorumunun sûfîlerce yapılabileceğini ve tasavvufun ilgi alanına gireceğini savunurlar. Kuşeyrî’nin tefsiri fıkıh-akide alanında ikinci yorum, ahlak alanında ise birinci yorum anlamına gelen bir işârî tefsir olarak kabul edilir.”

Kuşeyrî’nin tefsiri, şimdi zikredilen bilgi/hüküm düzeylerinin Sünnîlik planında gözetilmesi ve tasavvuf usulünün –aynı zamanda kendi meşruiyeti esasında– ilk temel kaynak olan Kur’an’ın tefsiri yoluyla tesisi bakımından sorunsuzluğuyla muteberdir.

Hemen burada ifade etmeliyiz ki, bu tefsirde ilk okuyuşta anlayamadığımız ya da manasının maksadında tereddüde düştüğümüz kimi hususlar, bizim onlarla müfessirinin kendi dilinden ve anlama şartlarından kopmuş olarak muhatap oluşumuzdandır. Diğer bir söyleyişle Kuşeyrî’yi bizim şimdiki dilimize ve anlayış tarzımıza göre okuyuşumuzdan; onun hakiki bağlam dizgesini tahrip ettiğimizin farkında olmaksızın bugüne taşımak isteyişimizdendir.

Gerçi, Kuşeyrî’nin tefsirinde buna mahsus bir sezgiyi taşıdığını görmemiz de mümkündür. O, ayetlerin çoğunu zahiren tefsir ettikten sonra, işarî tefsirini ayrıca kaydeder ki, ilkin işarî olarak tefsir ettiği ayetin zahirine de tekrar dönmez. Kaldı ki, zaten marifet ehlinin diline göre bir tefsir şeklinin daha baştan benimsenmiş olması nedeniyle de, Letâifü’l-İşârât ilk muhataplarını kendiliğinden sınırlandırır.

Buna göre onun ilk muhatapları tasavvuf usulünün ve müessesinin yapısıyla ilgili bilgiler ve belgeler hakkında çalışanlarla, tasavvufu kendi zihniyetinin asli bilgi menzillerinden biri olarak görüp, onu kendi zamanına ve geleceğe taşımak isteyenlerdir. Bu bakımdan Letâifü’l-İşârât’ı “malumat kabilinden” okumanın, okuyanına fazla bir fayda sağlamayacağına hükmetmek mümkündür.

İlk muhatapları bakımından bu tefsir, mümbit bir maden hükmündedir. Örneğin Kuşeyrî, şu kısacık ifadesinde on dört tasavvufî ıstılâhı birlikte zikretmiştir: “Sonra tövbe ile tekrar uyanış gerçekleşir. Hâllerde onlar üzerinde bu şekilde tekrarlanır. Kâlp ehline gelirsek, onların halleri de kabz ve bast, sonra heybet ve üns, sonra tecellî ve setr, sonra bekâ ve fenâ, sonra sekr ve sahv arasında ardışık olarak gelir.” (s.1571)

Bu değerli ve tercümesi bakımından zahmetli tefsirin, editörünün önemli kusurları nedeniyle gölgelenmiş olması ise, bir üzüntünün sebebidir. Daha baştan, sanki hiç musahhih eli değmeden hazırlanmış gibi görünen tefsirde, seçilmiş olan bilgisayar hattının da, Hafız Osman hattına alışmış olanların gözlerini çokça yoracağı aşikardır.

Yorumlar (0)
14°
açık
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 24 Ocak 2021
İmsak 06:46
Güneş 08:15
Öğle 13:21
İkindi 15:54
Akşam 18:18
Yatsı 19:41
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 20 23
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Akhisar Bld.Spor 18 16
15. Menemen Belediyespor 17 16
16. Balıkesirspor 17 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 19 40
3. Sevilla 19 36
4. Barcelona 18 34
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 19 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 20 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 20 13