banner5

10.04.2020, 12:25

Kapanarak açılmak

Zaman, bir nispettir.

Bu nispet(lendirme) akleden insanın, kendisinin ve ilişkili olduğu şeylerin hareketlerine tabi olarak yaşayışını belirli bir süreyle / vakitle isimlendirme ihtiyacından doğmuş ve bu yanıyla zaman, en genel tanımıyla kendisinde hareketlerin ölçüldüğü ve kendisi de ancak hareketler sayesinde ölçülebilen bir değer olarak kabul görmüştür.

İslam kelam ve metafiziğinin ilk teşekkülünden beri biliyoruz ki, “nispetler, dışta var olmasalar bile, akli varlığa tabidirler ve dolayısıyla onlar akledilir şeylerdir” ve “hakikat bir iken, nispetler farklıdır” ki, zati hakikatler de “Bir şeye benzemeden ve nitelenmeden dile getirilemeyen ve işaretin gösteremediği Hakk’ın insanı yerleştirdiği bir müşahede mahallidir.” (İbnü’l- Arabi)

İnsan, ilk başta kendi kendisine olmak üzere pür bir şahittir; üstelik, hesap gününde, uzuvlarının teker teker dile gelerek onun hakkında şahitlik edeceğine dair inzal edilen İlahi bilgi cihetinden de aynı zamanda bir şahitler toplamıdır.

Öte yandan şahitliğini güzelleştirme ya da kötüleştirme yönünde yaratma kabiliyetine de sahip olmasıyla insanın şahitliği, sadece kendi zamanıyla kayıtlıdır. Dolayısıyla şahitliğinde ne kendisinden öncekilerin ne de sonrakilerin hallerinden yükümlü değildir. Diğer bir söyleyişle insanın yükümlülüğü kendisinden başlar ve yine kendisinde son bulur.

Çerçevelemeye çalıştığımız bu duruma göre insanı, hem ona rağmen işleyen hem de işleyişiyle onu ferdi mühletinde / ömründe algı, idrak ve eylem bakımından yükümlü kılan çoklu bir yapı söz konusudur.

Nitekim, bu nedenle zamanın değişmesi esasında, “dünya artık eskisi gibi olmayacak” şeklinde yaptığımız soyutlamanın ilk bakışta bir değeri yoktur, zira biz hissedelim ya da hissetmeyelim değişmenin sürekliliği yaratı(lı)şın sürekliliğinden kaynaklanır ve her ikisi de bize rağmen gerçekleşir.

Bizler bize rağmen gerçekleşeni, onun gerçekleşmesindeki yoğunluğa bağlı ve bizim onunla ilişkimiz / onu idrak edişimiz düzeyinde sakin ya da şiddetli bir zamanlaştırmayla algılarız. Örneğin savaş, doğal afet, salgın zamanlarında, bunlarla ilişkimizin düzeyine bağlı olarak zamanın çok daha fazla hızlandığını veya özgürlüklerimizin kısıtlanması, karantinaya maruz kılınması gibi nedenlerle yavaşladığını duyumsarız. Çünkü yukarıda da zikrettiğim gibi zaman harekette / hareketsizliktedir.

Diğer bir ifadeyle, olağandışı durumlar olarak adlandırabileceğimiz bu olgularda / olaylarda bir şeylerin bir an önce olup bitmesini ya da olmamasını, veya olacaksa da gecikmesini arzularız ki, bu da her üç yönüyle şimdiki zamanımızı, “geliyor, oluyor, olmuyor vb.” aktif ya da pasif eylem kelimeleri üzerinden bizleri şimdiki zamanla yakın gelecek arasındaki geniş zamanda gerilimli bir salınıma uğratır ve her durumda zaman, kaçınılmaz olarak varlığımızın üstüne yokluğuyla ağır bir darlık olarak çöker.

Darlığa uğramak, onu yoğun bir hisle yaşamanın şartıdır. Byung - Chul Han’ın tarihin hızı üzerine yaptğı değerlendirmenin ilk satırlarını izleyerek söyleyecek olursak, modern teknolojinin bizleri yeryüzünden uzaklaştırdığı; uçakların, uzay gemilerinin yeryüzünün yerçekimini elimizden aldığı; bu nedenle yeryüzünün uzaklaştıkça küçüldüğü ve üzerinde ne kadar hızlı hareket edilirse o kadar daraldığı, mesafelerin kısaldıkça arttığı; internetin, elektronik postanın, sanal medyanın, mekansızlık duyumunda yeryüzünü ortadan kaldırdığı; kısaca modern teknolojinin insan yaşamını yeryüzünden yoksun bıraktığı ve haliyle onu yeryüzüne yabancılaştırdığı bu süreçte, Koronavirüs salgınından korunmak için evlerimize sığışarak kendi üstümüze kapanışımız, söz konusu darlığın tipik bir örneğidir.

Ne var ki, bu darlık örneği de ancak televizyonlar ve cep telefonları yoluyla sanal planda genişliğe bitişik durduğu kadar, ufkumuzun evimizin pencereleriyle, hareket imkanımızın yegane yeryüzümüz olan evlerimizle sınırlanmış olması bakımından birinin diğerini yeni ürettiği paradokslarla doludur.

Öte yandan kendi üstümüze kapanmanın neden olduğu fiili darlık, ruhsal planda kendi içimize doğru açılmanın ilk eşiğidir. Çünkü kapanan biz olduğumuza göre, açılmanın da bizden bize doğru olması kaçınılmazdır.

Bu açılma, kullana geldiğimiz nispetlerle; bu nispetlerin çoğalarak değişmesi nedeniyle oluşan kültürler cümlesinden modernizm, teknoloji, sanallık, gerçeklik, bireycilik, demokrasi, bilimcilik... vb. terimlerle hesaplaşılmasını zorunlu kılmaktadır.

İlk hesaplaşmanın ise, zikrettiğimiz terimlerin zarfı olan kültür kelimesinden başlaması gerekir.

Yorumlar (0)
-1
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 17 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:47
Akşam 18:09
Yatsı 19:34
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 17 35
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 17 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 17 36
2. Leicester City 18 35
3. Liverpool 17 33
4. Tottenham 18 33
5. Man City 16 32
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 18 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12