banner5

11.07.2020, 13:59

Karışık olan sanat değil aklımızdır

Hz. Ali’ye nispet edilen “İlim bir nokta idi, onu cahiller çoğalttı” sözünü ve lâyüs’ellik, ideolojik koşullanma, popülerlik şeklinde üçe indirgediğimiz günümüze mahsus sanat anlayışlarını aklımızda tutarak yol aldığımızda, sanatta bir karışıklığın değil, bilakis bizim kendi sanat aklımızda bir karışıklığın olduğunu fark etmekte gecikmeyiz.

Zira, büyüklerimizin “güzel, özü itibariyle güzel olandır” tanımından hareketle, “sanat, sanat olması bakımından sanattır” şeklinde sade bir tanıma ulaşabileceğimiz gibi, sanat tarihinin tümünü görmenin tarihine indirgeyerek, insan – sanat ilişkisinin de bir görme ilişkisinden ibaret olduğunu söyleyebiliriz.

Ki bunu, kendi zamanının sanat tartışmalarından bîzâr olan Kandinsky’nin:

“Müziği resmetmek istemiyorum.

Zihin hallerini resmetmek istemiyorum. Renklere bağlı olarak ya da olmayarak resmetmek istemiyorum.

Geçmişin şaheserlerinin uyumundaki herhangi bir noktayı değiştirmek, onlarla yarışmak ya da onları alt etmek istemiyorum. Geleceğin doğru yolunu göstermek istemiyorum.

Bugüne dek nesnel, bilimsel bir bakış açısından bakıldığında birçok şeyi eksik bırakmış olan kurumsal eserlerimin dışında, sadece iyi, gerekli, yaşayan resimler, en azından birkaç izleyicinin gerektiği şeklinde yaklaştığı resimler yapmak istiyorum” şeklinde kelimelere yüklediği çığlıkla ve bunun neticesinde ya da bunlar sebebiyle- kendisine nihai yol olarak seçtiği “içsel zorunluluk” arayışıyla belgeleyebiliriz.

Kandinsky’nin bu tutumu lâyüs’ellik değildir, bilakis sanatçı olarak kendi zamanının, yeteneklerinin ve yetkinlik sınırlarının farkında olmasıdır. Onun ulaştığı sonucu, Foucault, edebiyat esasında şöyle formüle etmiştir:

“Edebiyatı ne insanın dili olarak anlamak gerek, ne de Tanrı’nın kelamı, ne doğanın dili ne de yüreğin veya sessizliğin dili olarak. Edebiyat, ihlal edici bir dil, ölümlü, tekrarlayıcı, ikiye katlanmış bir dil, bizzat kitabın dilidir. Edebiyatta konuşan bir tek özne, tek bir özne vardır, o da kitaptır” (Büyük Yabancı, çev.: Savaş Kılıç, Metis Yayınları, İstanbul 2020).

Bu ifadede kitabın büyük K ile söylenme ve ihlal kelimesinin infial ile değiştirilme zorunluluğunu paranteze alarak, asıl sanatla ilgili söz enflasyonun tam da buradan kaynaklandığını söylememiz gerekir.

Şundan ki, ilgili enflasyon, sanatı kendi ferdiyetine mahsus bir hak olarak görenle, onu kendisine verilmiş bir nimet olarak bilip, bu nimetin verilişindeki maksadın nimeti vereni görmekten ibaret olduğunu düşünen sanat aklı arasında yaşanan çelişkilere, çatışmalara, bağıntılara, sentezlere... göre oluşmaktadır.

Gerçekte ise, yukarıdaki ayrım esasında salt ferdiyetini gözetenle, aidiyetini gözeten sanatçı arasında, sonuç itibariyle bir fark yoktur. Zira, son tahlilde sanatın mahalli sanatçıdır; ister sanat kudretini kendinde görsün, isterse o kudreti bir bağış saysın, neticede sanat insandan çıkmış / insan tarafından eylenmiş olmaktadır. Diğer bir ifadeyle sanat eseri, yaratılmayı sanatçıdan talep etmektedir, başkasından değil. Dolayısıyla bu düşünüşte sanat ehli olan insan merkezde, sanat da onun mülkündedir.

Birinci yönelimi şimdilik konumuzun dışına iterek, ikinci yönelim üzerinde yoğunlaşacak olursak, Kuşeyri’nin, Enfal Suresi’nin “Ey iman edenler! Allah’tan korkarsanız O size iyi ile kötüyü ayırt edecek anlayış (furkan) verir” mealindeki 29. ayetinde geçen “furkan” kelimesini “...hakikat ile batılı ayırt etmeyi sağlayan bol bilgi ve (vehmi ezen) güçlü ilhamdır” şeklindeki anlamlandırmasında karar kılmamız gerekir (İlahî Kelâm’ın Sırları, çev.: Ekrem Demirli, Fikriyat Yayınları, İstanbul 2020).

Zira her işte ve eyleyişte olduğu gibi Allah’tan korkmak, sanatçının da ilk hareket noktasıdır.

Allah’tan korkmanın esasını, sanat hareketinin buna tabi doğuşunu, seyrini, batılla gölgelenmeyen bir hakikat şeklinde kavramak, özel terbiyeyi zorunlu kıldığı içindir ki, ilgili yazılarımızda sanata ve sanatçıya dair görüşlerimizi sürekli olarak tasavvufî tefekkürün / İslam metafiziğinin içine çekmeye çalışıyoruz.

Bu bağlamda konunun daha da ilginç yanı, çoklarının sandığı gibi İslam sanatının temelinin Tevhit olmadığıdır. Zira Tevhit tekvinîdir ve herhangi bir şeriatla mukayyet değildir. Öte yandan İslam planında Tevhidi hak edebilmek için ondan önce uğranması zorunlu olan nice makamlar vardır.

Hz. Ali’nin sözüne dönecek olursak: Bir nokta olan bilgiyi, sanat esasında çoğaltan cahillerden olmamak için, bilginin bilgisinden kaçınmak ve bilmeyi hâle tevdi etmek en doğru şey olsa gerektir.

Yorumlar (0)
-3
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:48
Akşam 18:10
Yatsı 19:35
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12