banner5

12.08.2020, 15:14

“Kişi sevdikleriyle beraberdir”

Önceki yazımızda, sevginin bir nispet / tezahür / fenomen oluşunu, William C. Chittick’in Müstemlî Buhârî’den naklettiği bir yorumla paylaşmış, tarifi yapılamayan, nispetliği yönünden ancak tezahürleri sayesinde bilinebilen sevgi için, İslam sanat aklının emsallerine göre farklarının da zuhuru tahtında Peygamber Efendimiz’in şu hadisini zikretmiştik:

“Kişi sevdikleriyle beraberdir.”

Enes bin Mâlik, Abdullah bin Mesud, Zirr ibni Hubeyş ve Ebu Musa el-Eş’arî gibi büyük sahâbîlerden nakledilen bu hadis, sorulan soru ile verilen cevaptaki anlam denkliği bakımından doğrudan Peygamberimiz’in sevilmesine yorulsa da, “El merü me’a men ehabbe”deki kişi tekil alınmakla birlikte, sevgi kelimesine yüklenen genellik cihetinden eşten mesleğe, maldan evlada, işten ilgiye... sevilme özelliğine sahip olan her şeye teşmil edilebilecek durumdadır.

Heidegger’in kelimeleriyle açacak olursak, “Zira biz sadece sevdiğimiz şeye muktediriz. Ancak biz bir de sadece bizi seveni, yani bizi özümüzde tutan şey olarak özümüze hitap etmesi suretiyle bizi seveni hakiki anlamda severiz. Tutmak (halten) aslında himaye etmek (hüten) demektir, otlaklarda otlatmak demektir. Fakat bizi özümüzde tutan şeyi, bizi kendiliğimizden hareketle muhafaza ettiğimiz müddetçe bizi tutar. Onu hafızamızdan çıkarmadığımız takdirde onu muhafaza etmiş oluruz. Hafıza düşünmenin toplanmasıdır. Neyin üzerine (toplanır)? Bizim tarafımızdan dikkate alınıp düşünülmüş olduğu surette bizi tutan şeyin üzerine (toplanır); yani o, dikkate alınıp düşünülmesi gereken olduğu için düşünülmüştür. Dikkate alınıp düşünülmüş olan, bizim sevmemizden dolayı bir hatıra (Andanken) ile hediyelendirilmiş olandır. Kendi içinde dikkate alınıp düşünülmesi gereken şeyi sevdiğimiz takdirde ancak düşünmeye muktedir oluruz.” (Düşünmek Ne Demektir, çev.: İlhan Turan, Dergah Yayınları, İstanbul 2019)

Burada, kelime farklarıyla önümüze serilen hatıra ve hatırlama’yı, Maurice Merleau-Ponty’nin, şu tanımının içinden düşünmemizin daha makul olacağını belirtmeden geçmeyelim:

“Hatırlamak bilincin bakışının önüne, kendinde sürüp giden bir geçmiş tablosu koymak değil, geçmişin ufkuna dalmak ve özetlediği deneyimler zamandaki kendi yerlerinde yeniden yaşayana kadar, bu ufuktan iç içe geçmiş perspektifleri yavaş yavaş açarak işlemektir. Algılamak hatırlamak değildir.” (Algının Fenomenolojisi, çev.: Emine Sarıkartal, Eylem Hacımuratoğlu, İthaki Yayınları, İstanbul 2016)

Efendimiz’in hadisine tekrar dönecek olursak: sevmek hafızaya yazmak, gönle indirmek, el üstünde tutmak, zikrinde olmak, hatırasına ermek, hatırlamak... sevdiğiyle beraber olmanın şartı haline geldiği gibi, onun tabii sonuçları haline de gelir.

İslam metafiziğinde (tasavvufta), sevginin kiplerinden biri olan aşkın “bizzat kendisi kuştur, yuvadır; zâttır, sıfattır; tüydür, kanattır; havadır, uçuştur; avcıdır, avdır; kıbledir, kıbleye durandır; tâliptir, matlûptur; evveldir, âhirdir; sultandır, tebaadır; kılıçtır, kındır; bahçedir, ağaçtır; hem dâl’dır, hem meyvedir; hem yuva hem de kuştur” şeklinde yorumlanışına bakarak (Ahmed Gazâlî, Aşıkların Hâlleri, çev.: Turan Koç, Mehmet Çetinkaya, Hece Yayınları, Ankara 2008), İslam sanat aklında sevginin nasıl bir karşılığa sahip olabileceğini tayin etmek mümkündür.

Özellikle, “Onu (bebek Mûsâ’yı) sandığın içine koy ve denize (Nil’e) bırak ki, deniz onu kıyıya atsın da kendisini, hem bana düşman, hem de ona düşman olan birisi (Firavun) alsın. Sana da, ey Mûsâ, sevilesin ve gözetimimizde yetiştirilesin (tusne’a) diye tarafımızdan bir sevgi (mehebbeten) bırakmıştım.” (Taha 20:39) mealindeki ayette sanat ve sevgi kelimelerinin birlikte zikredilmesi, İslam sanat aklında sevilmeye layık olan(lar)la, sevmeye layık kılınanlar arasındaki ilişkinin zorunluluğunu ifade eder.

Buna göre sevmek, yaratmak ve yapmak fiillerinin müşterekliğinde oluşan İslam sanat aklı hattatın harfi, şairin kelimeyi, neyzenin ney’i, çinicinin ateşi, musavvirin tasviri, müzehhibin tezhibi, mimarın mescidi... sevdiğini var sayar.

Ki, söz konusu akıl tarafından sanatın, Müslümanca duymanın, düşünmenin, dokunmanın, bakmanın ve yapmanın terbiyesi olarak tanımlanması, yapmaya gelinceye kadar uğranılması zorunlu olan menzilleri de kendiliğinden açığa çıkartır.

O halde mezkur hadis, İslam sanat aklındaki karşılığıyla, ilgili duymanın, düşünmenin, dokunmanın, bakmanın ve yapmanın terbiyesinde bir sonucu işaret ederken, aynı zamanda bir mensubiyet ilişkisini inşa etmektedir.

Zira, sevdiklerimizin yolunda yürürüz.

Yorumlar (0)
11°
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 24 Ocak 2021
İmsak 06:46
Güneş 08:15
Öğle 13:21
İkindi 15:54
Akşam 18:18
Yatsı 19:41
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Bursaspor 18 30
7. Tuzlaspor 17 30
8. Ankara Keçiörengücü 17 28
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 19 40
3. Sevilla 19 36
4. Barcelona 18 34
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 19 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 20 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 20 13