banner5

24.08.2020, 15:55

Liderinize ‘karizmatik’ mi dediniz?

Bizler her nedense itidali kaybettik. İfrat ve tefrit arasında hep gel gitler yaşıyoruz. Uç noktalarda hareket ettiğimiz için, sevdiğimiz kişiye hiç toz kondurmuyoruz, nefret ettiğimiz kişiye de her türlü harekette ve iftirada bulunuruz. Bu durum bir ahlâkî sorun olarak kendisini özellikle siyaset sahnesinde kendisini gösteriyor. Mesela bağlı olduğumuz siyasî partinin liderini öveyim derken, bazen yalakalık derekesine düştüğümüzü bile fark edemeyecek kadar objektiviteden uzaklaşıyoruz. Ve daha da vahimi olan, liderimizi övelim derken ne anlama geldiğini bilmediğimiz ecnebi kelimeleri de kullanmaktan çekinmiyoruz. Bunu yaparken, örnek aldığımız liderimize iyilikte bulunmadığımız gibi toplum nezdinde de bir kelimenin anlam bozulmasına veya kafa karışıklığına yol açabiliyoruz.

Size somut bir örnek vereyim: Yalçın Akdoğan’ın "Siyasi Liderlik ve Erdoğan" adlı kitabında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hakkında bazı dikkat çekici bilgiler verilmektedir. Akdoğan, bir yerde şöyle bir açıklama yapıyor:

“Bir de karizmatik liderler var. Tayyip Erdoğan bu kategoriye giriyor. Daha çok kaos dönemlerinde ortaya çıkar. Bir umut olarak görülmesi ve milletin kurtarıcı olarak sarılması. Kahramanlaşması. Atatürk, Samsun'a çıktığında kurtarıcı olarak görülüyordu. Böyle baktığımızda karizmatik liderliğin özelliklerini taşıyor. Gandi de öyle.”

Bizler yabancı kaynaklı kelimeleri, anlamlarını tam bilmesek de kullanmayı severiz. Bunlardan birisi de Yunanca kökenli olan “KARİZMA” veya bunun bir sıfatı olan “KARİZMATİK” kelimesidir. Bundan ne anladıklarını kullananlara bir soralım bakalım. Birçoğu bundan safiyane bir biçimde olağanüstü bir liderin sahip olduğu gücü, yeteneği ve çekiciliği anlayacaktır. Bu sosyolojik tanımlama, galat-ı meşhur hale getirildiği için, belki kısmen doğru gibi görünse de son derece yetersizdir.

Karizma, aslında İslâm öncesi vahye dayanmayan ilkel dinlerin terminolojisinden günümüzün sosyal bilimlerine aktarılmış ve bu yönüyle bir insanın, olağanüstü meziyetlere, büyüleyici özelliklere ve etkileme gücüne sahip olması anlamına gelmektedir. Ne var ki özel seçilmiş bir kişiye verilmiş olan bu fevkalade meziyetler (Yunan mitolojisinde olduğu gibi) Tanrılardan veya başka metafizik güçlerden verildiğine inanılır. Dolayısıyla Karizma, “tanrısal misyona sahip olma, ilahî tayin, metafizik güçler tarafından vazifelendirme” anlamlarına gelmektedir. Herkesten farklı olarak ilahî bir güce sahip olmanın avantajı ile böyle üstün bir kişi, sosyal yönden de avantajlı bir konuma gelebilmekte ve toplum tarafından “karizmatik lider” olarak kabul edilmektedir. Kişinin karizması, halkın ona kayıtsız-şartsız olarak itaat etmesi için yeterli bir sebep olabilmektedir.

Karizmatik lider, halkın tümü tarafından olmasa da belirli bir kesim tarafından âdeta tapılırcasına sevilir. Çünkü belirli siyasî-tarihî süreçler, ona bir kahramanlık hatta kutsallık bile atfedilmesine zemin hazırlamıştır. "Ulu" bir kişi veya "vatanı kurtaran" olarak görülen karizmatik lider, hakikaten böyle üstün bir kişi örneği olup olmadığı, genelde ideolojik bazı gerekçelerden ötürü ikinci plânda kalmakta ve tartışma konusu olması dahî tepkilere yol açmaktadır.

Ölçümüz İslâm İse, Karizma Kavramına Nasıl Bakmalıyız?

İslâm dini, peygamberler dâhil beşer vasfı taşıyan hiç kimseye ilâhî bir kimlik veya güç anlamında bir Karizma vermemiştir. Allah’tan başka ilah olmadığına göre ilahî güce sahip olan tek Allah’tır. O’nun peygamberleri de insan/kul olmaları hasebiyle bu gerçeğin dışında değerlendirilemez. Allah, insanların kendi kendilerine veya başkalarına bazı ilahî vasıflar vermelerini, kişiyi şirke götüreceği için, kesinlikle yasaklamış ve insanlardan sadece kulluk vazifelerini yerine getirmelerini istemiştir (Zariyat: 56. Enbiyâ: 25).

Peygamberimize (sav) hitap eden şu iki âyet de açıkça Peygamberimizin (sav) dünyadaki insanî konumunu göstermektedir.

“De ki: ‘Ben size Allah’ın hazineleri yanımdadır demiyorum. Ve gaybı bilmiyorum. Size, muhakkak ki ben bir meleğim demiyorum. Ancak bana vahyedilene tâbî olurum. Basiretle gören ve görmeyen bir olur mu, hâlâ tefekkür etmiyor musunuz?’ de.” (En’âm: 50).

“(Ey peygamber) De ki: Allah dilemedikçe, kendime bir yarar sağlamak ya da kendimden bir zararı uzaklaştırmak benim elimde değil. Eğer insan kavrayışının ötesinde olanı bilseydim, muhakkak ki, bahtiyarlık adına ne varsa ondan payıma daha çoğu düşerdi ve kötülük asla yaklaşamazdı bana. (Ama) ben sadece bir uyarıcıyım ve inanan bir topluma iyi haberler getiren bir müjdeci.” (A’râf: 188).

Allah, peygamberlerinin dahî kutsallaştırılmasını yasaklarken, nasıl oluyor da günümüzün bazı rasyonalist bilim insanları, başarı göstermiş olduğunu düşündükleri bazı devlet adamlarına bilerek veya bilmeyerek “karizmatik” yani ilahî bir özellik kazandırmak ister. Yalçın Akdoğan’ın böyle bir niyeti olduğunu düşünmüyorum, ama Sayın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı “karizmatik” olarak tanımlanmasını da dinen sakıncalı buluyorum. Bir devlet adamını sevebiliriz, ama onu yüceltmede fazla ileriye gidersek, Allah korusun, sevdiğimiz kişiye de kendimize de manen zarar veririz.

Kaldı ki Recep Tayyip Erdoğan’ı Atatürk gibi başka bir “karizmatik” liderle kıyaslamak ne derece doğrudur? Tek parti döneminde Atatürk’ü “karizmatik” lider olarak gören laik(çi) Kemalistler, genel başkanlarını ilahlaştırmadılar mı? O dönemin Edirne milletvekili Şeref Aykut, CHP’nin altı okundan yola çıkarak, Kemalizm dininin altı esastan oluştuğuna dair bir kitap yazmadı mı? Yine Kemalist edebiyatçılar, şiirleriyle Atatürk’ü alenî olarak Kemalizm dininin peygamberi olarak tanıtmadılar mı? Hatta bazıları karizmatik vasfını da yeterli görmeyip onu ilahlık makamına yükseltmedi mi?

Bir şiirinde “Ey Samsun’da karaya çıkan ilâh, merhaba” diyen Kemalist şairlerden Behçet Çağlar'ın Atatürk adına yazdığı o sözde ezana ne demeliyiz?

“Atatürk Ekber! Atatürk Ekber! Ancak O var Atatürk! Evliya odur, Peygamber odur…”

Karizmatik diye diye liderlerin ilahlaştırıldığı bir dünyada yaşıyoruz. Aman dikkat. Bizler Müslümanız. Sadece Allah’a kulluk görevimizi yaparız. Ne şeyhlerimizi, ne de siyasî liderlerimizi ilahlaştırabiliriz. Güzel amellerini ve işlerini takdir ederiz, yaptıkları hatalarını kendilerine usulünce söyleriz. Çoluk çocuğumuzu, akrabalarımızı veya devlet adamlarını severken, Allah rızası için sevmeliyiz ve yine Allah rızası için gerektiğinde uyarmalıyız. Methederken de ölçüyü kaçırmamalıyız. Peygamberimizin (sav) şu sözü, bütün şuurlu Müslümanlar için geçerlidir:

“Hıristiyanların Meryem oğlu İsa’yı övmede haddi aştıkları gibi beni övmede siz de haddi aşmayın. Bilin ki ben sadece bir kulum. Benim hakkımda Allah’ın kulu ve elçisidir deyin.” (Buhârî, Enbiyâ 48).

Biz peygamberimize (sav) dahî kul peygamber sıfatının ötesinde Allah’ın gazabına müstahak olabileceğimiz farklı anlamlar yüklememiz son derece sakıncalı iken, sadece kul vasfı taşıyan kahraman bildiğimiz liderlere halen karizmatik demeye devam edeceğiz mi?

Yorumlar (0)
-1
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 19 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:18
Öğle 13:20
İkindi 15:49
Akşam 18:12
Yatsı 19:36
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12