banner5

23.10.2020, 12:38

Mavi: Hayat, sonsuzluk ve huzur

Kubbetüs’s-Sahra’nın tezyinatındaki bitkisel bezemelerden maksadın, cennetle yeryüzü arasında bir bağlantı kurumak ve hatta cenneti yere indirme vaadi içinde yeryüzünü el-fethe tabi kılmak olduğunu belirttiğimize göre, söz konusu bezemelerde kullanılan iki ana renkten yeşil ile mavinin de cennetle yeryüzünün mütekabiliyetini ele verdiklerini ileri sürebiliriz.

Nitekim, “İşte onlara, alt taraflarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Onlar Adn cennetlerinde tahtlar üzerine kurularak orada altın bileziklerle bezenecekler; ince ve kalın dîbâdan yeşil elbiseler giyecekler. Ne güzel karşılık ve ne güzel kalma yeri!” mealindeki ayetlerde (Kehf 18:30-31), muhatap zihinlerde cennetin suretini derhal uyandıracak dünya kelimeleri mavi ve yeşil renkler merkezinde seçilmişlerdir.

Bu bağlamda, mavinin Kur’an’da, zerka/zurkan olarak sadece bir kez Tâhâ suresinin 102. ayetinde, özel ya da kültürel planda bir olumsuzluğu pekiştirmek tahtında kullanıldığı, ama su/varlıksal öz/materia prima; sema/gök; bahr/deniz; gemilerin yüzdürülmesi; nehir... ibarelerinin geçtiği ilgili ayetlerde ise mavinin zihinde hemen canlanan –dini sezgiyi ve tecessüsü de tetikleyecek şekilde- surete/imgeye bitişik bulunduğu malumdur.

Yine de ez-zerak/e-zurkat’ın olumsuzluğun pekiştirilmesi anlamında kullanılışını açmak ihtiyacındayız ki, Kubbetü’s-Sahra’da mavinin iki temel renkten biri olmasındaki maksat daha iyi anlaşılabilsin:

Keşşâf sahibi Zemahşerî, Tâhâ suresinin 102. ayetinin tefsirinde zurkan’la ilgili şu kaydı düşmüştür:

“Söylendiğine göre zurkan(gökgözlülük) hakkında iki görüş vardır. İlkine göre bu, Arapların en nefret ettikleri göz rengidir. Çünkü Arapların düşmanı olan Rumlar (genelde) mavi gözlüdürler. Bu yüzden Araplar düşmanını nitelerken ‘Siyah böğürlü, kızıl bıyıklı, gökgözlü’ demişlerdir. İkincisine göre burada kastedilen körlüktür; çünkü gözünün ışığı sönen, körelen kimsenin göz bebeği göverir.”

Ayetteki, “...Mücrimleri, gözleri dehşetten gövermiş (zurkan) vaziyette bir araya getiririz.” ibaresinde, vurgun yemişlik, apansız yakalanmışlık, bir sihre tutulmuşluk... hallerinin de içkin olduğunu düşündüğümüzde, Kur’an’ın toplumsal hayatta –kültürel anlamda- yerleşik bulunan ve dolayısıyla olumsuz manada kullanılan bir durumu öncelediğini görürüz.

Mütecim Asım Efendi de Kâmus’ul-Muhît Tercümesi’nde kelimenin ez-zurkat/ zerak/el-ezrak olarak göğe, mavi renge, bir nesnenin gök renkli olmasına; ez-zerka ve ez-zerkat olarak gök gözlü hatuna, Araplar tarafından büyüleme için kullanılan boncuğa dendiğini belirtiyor.

Bunlardan, konumuz esasında geleceğimiz yer, mezkur kelimenin zikrettiğimiz olumsuz anlamlarıyla o günkü Arap kültüründe yerleşik olmasına karşılık, mavinin Kubbetü’s-Sahra’da kullanılmasının bir çelişki oluşturup oluşturmadığıdır.

Peygamber Efendimiz denizi görmemiş olsalar bile, ticaret nedeniyle büyük dedesi Amr / Haşim’in (ki, mezarı da Gazze’dedir); Habeşistan’a hicret edip, geri dönen Müslümanların denizi gördükleri ve Efendimizin de naklen deniz bilgisine sahip bulunduğu; öte yandan Müslüman fatihlerin 636’da Kudüs’e ve oradan Gazze’ye, ardından 641’de Mısır’a erişerek denizle kalıcı bir şekilde bağlantı kurdukları malumdur.

Bunlardan hareketle mezkur çelişki bağlamında, velev ki bir çelişki görülüyor olsa bile, Kubbetü’s-Sahra’daki renk tercihiyle onların bir cahiliyye anlayışı olarak kesin bir dil ve uygulamayla dışlandığını söyleyebiliriz.

Kaldı ki, “İnkâr edenler, göklerle yer bitişikken, bizim onları ayırdığımızı ve diri olan her şeyi sudan meydana getirdiğimizi görmediler mi? Hâlâ inanmayacaklar mı?” şeklindeki mealde (Enbiya 21:30) tevhit idrakiyle ve varlıksal öz olarak ilgili ilahi bilgide eğleşen; sonsuzluğu imleyen; bakılmasıyla ve sesinin dinlenmesiyle iç huzuru telkin eden mavinin, yeni şeriatla onun doğurduğu zihniyetle yeni sanatta yer tutarak bir sabitliğe erişmesi son derece doğaldır.

“Andolsun, biz gökte burçlar yaptık ve onu bakanlar için süsledik. Onu kovulmuş her şeytandan koruduk.” (Hicr 15:16);

“O, taze et yemeniz ve takınacağınız süs eşyası çıkarmanız için denizi sizin hizmetinize verendir. Gemilerin orada suyu yara yara gittiğini görürsün. (Bütün bunlar) O’nun lütfundan nasip aramanız ve şükretmeniz içindir. (Nahl 16:14) mealindeki vb. ayetlerde nesne ve durum ibarelerinde içkin bulunan mavi, Kubbetü’s-Sahra esasında da son tahlilde şu dizelerdeki manaya davet eder bizleri:

“Gayrını güzel görür ve beğenirse bu gözler

Gözyaşlarına emrettim onlara edep öğretsin.”

Yorumlar (0)
8
açık
Günün Anketi Tümü
ABD seçimlerinde sizce hile var mı?
ABD seçimlerinde sizce hile var mı?
Namaz Vakti 04 Aralık 2020
İmsak 06:34
Güneş 08:06
Öğle 12:59
İkindi 15:22
Akşam 17:43
Yatsı 19:09
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 9 16
5. Kasımpaşa 10 15
6. Gaziantep FK 10 15
7. Karagümrük 10 14
8. Göztepe 9 14
9. Başakşehir 10 14
10. Konyaspor 9 12
11. Rizespor 9 12
12. Malatyaspor 9 12
13. Hatayspor 7 12
14. Trabzonspor 10 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 9 8
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Samsunspor 11 20
4. Adana Demirspor 10 18
5. İstanbulspor 10 18
6. Tuzlaspor 10 18
7. Altay 10 17
8. Giresunspor 11 17
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Menemen Belediyespor 10 12
14. Bandırmaspor 11 11
15. Ümraniye 11 10
16. Ankaraspor 11 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 10 18
5. West Ham 10 17
6. Southampton 10 17
7. Wolverhampton 10 17
8. Everton 10 16
9. M. United 9 16
10. Aston Villa 9 15
11. Man City 9 15
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 10 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 9 5
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 11 20
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 10 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Eibar 11 13
13. Deportivo Alaves 11 13
14. Valencia 11 12
15. Real Betis 11 12
16. Osasuna 10 11
17. Real Valladolid 11 10
18. Celta de Vigo 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7