banner5

24.11.2020, 13:02

Münâdî olarak hattat

Elmalılı, tefsirinde Mürselat suresinin birinci, üçüncü ve beşinci ayetlerinde geçen urf / urfen; naşîrâti / neşran; zikr / zikran kelimleri hakkında şu bilgileri verir:

Urfen, “Hâl olduğuna göre at yelesi demek olan urften müstear olarak, peyderpey birbiri ardınca aralıksız izleme ve uzayıp gitme anlamına gelir. Ki bu durumda ihsan etmek veya tanınmak anlamına gelen urften, ‘urf için, yani tanınması gereken bir iyilik yapılmak, bilinen bir şeyi yeniden ortaya koymak için’ demek olur.

Neşran, Yaymak, dağıtmak anlamına gelir. Yahut da nüşur yapmak, yani ölüleri diriltmek, harekete geçirmek anlamındadır.

Zikir din kitabı, öğüt, va’z ve nasihât, ibret, hatırdan çıkarılmayacak anıt anlamına geldiğine göre, zikir telkin eden her şeyden önce peygamberlere vahiy getiren melekler demek olursa da, genellikle insanlara öğüt telkin eden ibret ve hatıra bırakan ilham meleklerini, olayları, kuvvetleri kapsayabilir.”

Elmalılı, Mürselat suresinin ilk beş ayeti için Keşşâf‘ta yapılan anlamlandırmaya gönderme yaparak, peygamberleri ve melekleri yeminin muhatapları şeklinde tekrarladıktan sonra, “bu ayetlerde yalnız sıfatlar anıldığı için mevsuflarının belirlenmesine kalkışılmama” tavsiyesinde de bulunarak şu kaydı düşer: “Bundan başka bu anlamlar Kur’an ayetleri veya nebilerin gönderilmeleri ve insanın kalbine gelen hatıraları ile içten içe gelen bir duyguyu teşvik edici haller hakkında da düşünülmüştür.”

Naklettiğimiz bu bilgileri vahiy, kağıt ya da kağıt cinsinden malzemelere yazılması, mushaflaştırılması ve çoğaltılarak İslam’a yeni açılan beldelere gönderilmesiyle ilgili süreç içinde değerlendirdiğimizde, hattatların, ilgili yeminde mündemiç olan tebrike, ödüle doğrudan “mürselât, âsıfât, nâşirât, fârikât, mülkıyât” sıfatlarından birine dahil veya bunlardan biri ya da birkaçıyla bağlantılı olarak muhatap kılınabilecekleri sonucuna ulaşabiliriz.

Bu manada hattatlar gerek Kur’an yazımına, gerekse hüsn-i hat hüneriyle ayetlerin mimari yüzeylere, muhtelif yazım tarzlarıyla işlenmesine hizmet etmeleri bakımından, İlahi kelamın hayırlı münâdîliğiyle şereflenen kimselerin şerefinden pay aldıkları da ileri sürülebilir.

Nitekim, Kur’an Hat ve Tezhibinden Parıltılar’da “Gaybın telafisi bir var bulunuşun (presence) uzatılmasında yatar ve ikonun âdeta bir köşe taşı olduğu Hıristiyan kutlu sanatında açıkça yürürlükte olan fonksiyon tam da budur. Ama Hz. Muhammed’in ilk ve temel fonksiyonunun Vahy’in aracı olmak olduğunu hatırlatacak olursak, böyle bir şeyin Kur’an hat ve tezhibi açısından da söz konusu olduğu açıkça görülecektir.” diyen Martin Lings, hattatları ve müzehhibleri de kapsayan şu tespitlerde bulunur:

“Eğer kutlu sanat, İlahî İnayet’in, dini tâ kurulduğu günden beri terk etmediğinin yarı mucizevî bir işareti olarak alınır ve böylece zımnen o dinin İlahî Menşe’inin bir kefili haline gelecek olursa, bu durumda o, sonucun sebebin kısası olduğu şeklinde, sahihliğin bir kıstası olur. Bunun böyle olduğunu anlamak için, sadece, dinin işlevinin insanın aslî durumunun yenilenmesi olduğunu hatırlatmak yeterli olacaktır. Hangi şekilde olursa olsun her yeni Vahiy, belli bir kavim ya da toplumda, insanın Rahman’ın suretinde yaratıldığı ve O’nun temsilcisi olarak gökle yer arasında bir aracı olduğu bilincine yeni bir ivme kazandırması gayesi taşır. İnsan ila öteki yaratıklar arasındaki farklılık, sonrakiler çeşitli İlahî Sıfatları yansıttıkları halde, insanın tüm bu sıfatları kuşatan İlahî Zât’ı yansıtmasında yatar. İnsan ile arasındaki farklılık ise her biri Bütünlüğü yansıtmakla birlikte, bazı kişilerin belli bazı niteliklere tabiatlarının en belirgin yönleri olarak sahip oldukları halde, başka bazılarının, belirgin vasıf olarak, ötekilere asla benzemeyen daha başka niteliklere vs. sahip olmalarından gelir. Böylece her nefis (insan) Ulûhiyet’in damga ve etkisine karşı farklı şekilde düzenlenmiş bir alıcılık sergiler; öyle ki o damga Vahy’in etkisiyle yenilendiğinde, kişinin bundan kaynaklanan kendini mükemmelleştirmesi de farklı yönlerde gelişir.”

Bu farklılığın taşıyıcıların biri olarak hattatların, İslam sanatlarının ilk programı olan Kubbetü’s-Sahra’ya işledikleri İlahî Mesajlarda, Yahudilerin ve Hıristiyanların Tanrısından, öncelikle müetâl olması bakımından farklılaşan Allah’ı, O’nun kelamıyla herkesin fikrine sunma konusundaki gayretlerine işaret etmemiz gerekir. Sanatla bağlarını belirleyen husus ise şudur:

Hün-i hat planında her istif bir zarftır ve mazrufu değerli olanın zarfı da değerli olmak zorundadır.

Yorumlar (0)
7
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 21 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:51
Akşam 18:14
Yatsı 19:38
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Hatayspor 19 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 19 24
13. Sivasspor 18 23
14. Başakşehir 19 23
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 18 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 19 33
5. Sevilla 18 33
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 19 28
8. Real Betis 19 26
9. Cádiz 19 24
10. Getafe 18 23
11. Celta de Vigo 19 23
12. Levante 18 22
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 19 12