banner5

20.01.2020, 21:25

Nükleer Anlaşma Geçerliliğini Kaybedebilir mi?

İran, 2015'te P5+1 ülkeleriyle imzaladığı ve ABD'nin 2018'de çekildiği Nükleer Anlaşma’nın, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ile denetleme faaliyetleri konusundaki iş birliği hariç bütün kısıtlayıcı taahhütlerini askıya aldığını 6 Ocak’ta açıkladığında ilk şok Avrupa ülkelerinde yaşandı. 10 Ocak günü Brüksel’de toplanan 28 AB ülkesinin dışişleri bakanları karara büyük tepki gösterdi ve zaten peyderpey anlaşmanın yükümlülüklerini yerine getirmekten geri adım atan İran’a anlaşmaya bağlı kalması mesajı verildi. Ayrıca Avrupa’nın da üzerine düşen sorumluluğu artık eskisinden daha çok üstlenmesi gerektiği vurgulandı. Fakat Almanya, İngiltere ve Fransa dışişleri bakanları 14 Ocak’ta Brüksel’de yaptıkları bir toplantı sonrası sürpriz bir şekilde “Tetik Mekanizması”nı harekete geçirmeye karar verdiklerini açıkladı. Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas, anlaşmanın İran tarafından daha fazla ihlal edilmesine tepkisiz kalamayacaklarını ve Avrupalıların amacının anlaşmayı korumak için diplomatik bir çözüm bulmak olduğunu vurguladı. Ayrıca Maas bu kararı almak için kendi aralarında uzun müzakerelerin yapıldığını söyledi. Oysaki henüz 10 Ocak’ta düzenlenen Brüksel’deki özel oturumda böyle bir konu konuşulmamıştı. Üç büyük Avrupa ülkesinin verdiği bu sürpriz karara ilk tepki AB Dışişleri ve Güvenlik Politikasından Sorumlu Yüksek Temsilcisi Josep Borrel’den geldi. Borrel; “Almanya, İngiltere ve Fransa’nın aldığı bu karar, nükleer silahların önlenmesi adına çok az umut veriyor.” dedi.

Bu karara İran’ın tepkisi de şüphesiz gecikmedi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abbas Musevi, Avrupalıları aldıkları bu kararın sonuçlarına katlanmakla uyardı. Avrupalıların “Tetik Mekanizması”nı kötüye kullandıklarını ayrıca atılan bu “pasif” adımın ABD karşısındaki zayıflıklarını gösterdiğini söyledi. İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif de Avrupalıları Washington’un diktesine boyun eğmekle suçladı.

Avrupa’nın anlaşmaya taraf üç ülkesinin ani bir kararla başvurdukları “Tetik Mekanizması” Nükleer Anlaşma’daki olası bir ihtilafı çözme mekanizmasıdır. Nükleer Anlaşma’nın herhangi bir tarafı, taraflardan birinin anlaşmanın taahhütlerini yerine getirmediğine inanıyorsa anlaşmanın 36. maddesine göre konu, İran dâhil anlaşmanın tüm taraflarının bulunacağı ortak bir komisyona havale edilir. Avrupa Dış İşler Servisinin Alman Genel Direktörü Helga Schmid’in başkanlık edeceği bu komisyonun sorunu çözmek için 15 gün süresi bulunmaktadır. Bu komisyon, 15 gün içerisinde sorunu çözemezse bir 15 gün daha talep edebilir. Bu süre zarfında anlaşmanın herhangi bir tarafı sorunun hâlâ çözülmediğine inanıyorsa anlaşmayı tarafların dışişleri bakanlarına yönlendirebilir. Bu ikinci komisyonun da anlaşmazlığı çözmek için 15 gün süresi var ve eğer gerekirse 15 günlük bir ek süre talep edebilir. Bu aşamada da sorun çözülemezse yani ne İran ne de Avrupa geri adım atmazsa beş gün içerisinde her iki taraf da arabuluculuk için üçüncü bir şahsa yönelir. Buradan da yine bir sonuç çıkmazsa bu defa “Tetik Mekanizması” devreye sokularak anlaşmanın 37. maddesi gereği konu, BM Güvenlik Konseyi’ne taşınır. Eğer konsey, İran’ın Nükleer Anlaşma’yı ihlal ettiğine kanaat getirirse 2016 Ocak ayında kaldırılan BM yaptırımları İran’a karşı tekrar uygulanacaktır. Bu da teorik olarak anlaşmanın sonlandığı anlamına gelmektedir.

Berlin’de oluşan intiba bu kararı BM Güvenlik Konseyi’ne ne İran’ın ne de anlaşmaya taraf diğer ülkelerin götürmeyeceği yönündedir. İran’ın anlaşmayı peyderpey ihlal etmesiyle Avrupa’yı tehdit ve baskı altında tutmasından dolayı Avrupa’nın da attığı bu adımla İran’a karşı aynı yolu denediğini söyleyebiliriz. Avrupalılar için Kasım Süleymani’nin ölümüyle zor günler yaşayan İran’a uygulanacak bu baskının belki de tam zamanıydı. Bu kararın BM Güvenlik Konseyi’ne gidip gitmeyeceğini şimdiden söylemek için erken fakat Rusya’nın karara karşı ilk tepkisi bunun gereksiz bir adım olduğu yönündeydi. Dolayısıyla alınan karar işlevsellik kazanana kadar olası diplomatik kanallar açık kalacaktır. Bu anlamda bilhassa Rusya ve Çin’in arabuluculuk yönünde atacağı adımlar da kısmen hız kazanabilir.

(Bu yazı daha önce İRAM'da (İran Araştırmalar Merkezi) yayınlanmıştır)

Yorumlar (0)
10
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 21 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:51
Akşam 18:14
Yatsı 19:38
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Hatayspor 19 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 19 24
13. Sivasspor 18 23
14. Başakşehir 19 23
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 18 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 19 33
5. Sevilla 18 33
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 19 28
8. Real Betis 19 26
9. Cádiz 19 24
10. Getafe 18 23
11. Celta de Vigo 19 23
12. Levante 18 22
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 19 12