banner5

Orta Doğu haritasını İngiliz kadın ajan Gertrude Bell çizdi

“Basra ve Bağdat'ta sınırların nasıl şekillendirileceğine o karar verdi. Meşhur İngiliz ajan Lawrence bile, Gertrude Bell ile kıyas edilebilecek birisi değildi” Gertrude Bell, tarihteki ilk resmî kadın ajandı… İyi bir tahsil gören Bell, 1900'lü...

28 Şubat 2019, 13:50 Alıntı Röportaj
Orta Doğu haritasını İngiliz kadın ajan Gertrude Bell çizdi

“Basra ve Bağdat'ta sınırların nasıl şekillendirileceğine o karar verdi. Meşhur İngiliz ajan Lawrence bile, Gertrude Bell ile kıyas edilebilecek birisi değildi”

Gertrude Bell, tarihteki ilk resmî kadın ajandı…

İyi bir tahsil gören Bell1900'lü yılların başında Orta Doğu'da İngiliz devleti adına casusluk yaptı.

Medeniyetin kaynağı olduğuna inandığı ülkesi için nefret ettiği Müslüman Türklere karşı oldukça gizli bir savaşa girişti.

Meşhur İngiliz casus Lawrence'tan bile daha faal olan kadın ajan, az bilinen Arap lehçelerini öğrenip Irak gibi devletlerin sınırlarının çizilmesinde en mühim rollerden birini oynadı.

Kronik Kitap'tan çıkan “Sınırları Çizen Kadın”isimli eserinde Gertrude Bell'i ele alan Prof. Dr. Taha Niyazi Karaca ile gerçekleştirilen sohbeti aktarıyoruz...

- İngiltere, 18. asırda Osmanlı ile ciddi bir müttefikti. Ne oldu da Osmanlının toprak bütünlüğüne göz dikti?

- Bu değişim, devrin İngiliz Liberal politikacılarının, ülkelerine biçtikleri rolle alakalıydı.

İngiltere'nin iki yüzü vardı. Envanjelik Hristiyan olan Liberal politikacılar,Osmanlı'ya çok karşı olmuşlardı.

Muhafazakârlar ise kısmen bizi desteklemişlerdi.

Liberaller, kendi çıkarları doğrultusunda politika yürütüyorlardı.

Liberal Parti Başkanı Gladstone kendisini bir Haçlı savaşçısı gibi görüyordu. “Türkleri geldikleri yere, Orta Asya'ya göndereceğiz” diye sloganlar atıyordu.

Başbakan Gladstone'un politikaları, Osmanlı ile İngiltere'yi tam karşı cephelere itti.

- Osmanlının çöküşünü tamamen dış mihraklara yüklemek doğru değil ama İngiltere'nin rolü tam olarak neydi?

- Yıkılışın asıl sebeplerinden biri İngiltere'nin Osmanlı ile Rusya'yı karşı karşıya bırakmasıydı.

İngilizlerin 1875'te Ruslar lehinde değiştirdiği dış politikayla Osmanlıyı çöküşe götüren93 Harbi yaşandı. Bu harp, Osmanlı tarihinin en büyük facialardan birisiydi.

- Peki, İngiliz casusların fonksiyonu neydi?

- İngiltere'de kara, deniz ve dışişleri bakanlığına bağlı olmak üzere faal olarak çalışan farklı istihbarat birimleri vardı.

Osmanlının yıkılışında bunlar aktif rol oynamışlardı.

İngiliz istihbaratının bizzat yetiştirdikleri ajanların dışında, farklı meslek grupları da istihbarat ağının içerisinde yer alıyordu.

- Neler yaptı İngiliz ajanlar?

- İngiliz istihbarat servisinin özel ve büyük bütçesi vardı. Ajanlar genelde insanlara rüşvet vererek bilgi alıyorlardı.

İngilizlerOsmanlı topraklarında bir sinir ağı gibi en küçük köylere kadar ulaşan bir sistem kurdular.

Ben çalışmalarımda gördüklerim karşısında hayrete düştüm; köylerdeki küçük kabilelerin bile etnik kimlikleri ve politik duruşları kaydedilmiş.

- Gertrude Bell'e gelirsek; onu diğer İngiliz ajanlarından ayıran şey neydi?

Bell, çok enteresan bir şahsiyet. Önceleri kendisini arkeolojiye ve edebiyata adamış,1915'ten evvel resmî ajan olmadan dünyayı dolaşmaya başlamıştı.

Medeniyet kaynağı saydığı İngiltere'ye hizmet etmek isteyen Bell, bunun için daha evvel hiçbir kadınının yapmadığını yaparak, profesyonel istihbarat ağının içerisine dâhil oldu.

Resmî olarak istihbaratçı kimliği almış ilk kadın oldu. Bu 19. asırda neredeyse imkânsızdı fakat ailesinin çok itibarlı olması, Bell'e ajanlık yolunu açtı.

Bell Irak'ı devlet hâline getirmek misyonuyla gittiği her yerde istihbarat topladı.

- Belki şaşırtıcı ama o dönemde sınırlardaki şekillenmelerde en aktif rollerden birini Belloynadı.

Arapçayı lehçelerine kadar çok iyi bilen ajan Bell, irtibatlar kurdu, haritalar üzerinde çalıştı.

Basra ve Bağdat'ta sınırların kime göre, nasıl şekillendirileceğine o karar verdi.

Arapların desteklenmesi projesini, o ortaya attı.

Meşhur İngiliz ajan Lawrence bile, Bell ile kıyas edilebilecek birisi değildi. Zaten bir mektubunda “Ben ayrılmak istiyorum ama yapacağım işi burada yapacak kimse yok” diyor.

- Bell'in faaliyetleri fark edilmedi mi?

- Ajan Bell, arkeolog kimliğiyle seyahatlerini yaptı. Türk devleti, ona koruma maksatlı bir asker verdi ama ne yaptığını tam olarak ortaya çıkaramadı.

- En kilit rolü ne oldu?

- Irak devletinin kurulması doğrudan Bell'in çalışmalarıyla alakalı bir durum.

- Aslıda Ajan Bell'in maksadı Osmanlı'dan ayrı, tek bir büyük Arap devletikurmaktı.

Bunun ilk safhası olan Irak devletinin kuruluşunu başardı. Ayrıca ilk kadın ajan olarak istihbaratta bir çığır açtı. Ama ölümü enteresan oldu.

Doğum gününe iki gün kala hap içerek intihar etti.

- Din adamları ve Vehhabilik akımı, 19. asırdaki İngiliz istihbarat ağının neresindeydi?

- Müslüman din adamlarından bazılarının o yıllarda İngilizlerin emelleri doğrultusunda hareket ettikleri görülmekte.

Vehhabilik cereyanının ortaya çıkışı 1740'lara kadar gidiyor. Ancak Vehhabiler,Osmanlının yıkılış safhasında İngiltere'ye çok yakın duruyorlardı.

Anlaşmalar yaparak İngilizlerden yardımlar alıyorlardı.

Bu devirlerde İngiliz istihbaratı, Vehhabi aşiretlere yüksek meblağlarda altın aktarıyordu.

Daha sonra Şerif Hüseyin'e karşı Suudileri desteklemeleri bu minvalden yapılan işlerdi.

Yorumlar (0)
-3
hafif kar yağışlı
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:48
Akşam 18:10
Yatsı 19:35
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12