"HİÇBİR YASAL DAYANAĞI YOK"
Açıklamada, Ekim 2024'te Kuzey Kore'ye yönelik yaptırımların uygulanmasını izlemek amacıyla kurulan MSMT, "hiçbir yasal dayanağı olmayan hayalet grup" olarak nitelendirildi.

ABD öncülüğündeki grubun Birleşmiş Milletler adına hareket etme yetki ve görevinin bulunmadığı savunulan açıklamada, MSMT'nin son raporunun da "uydurma" olduğu ileri sürüldü.

Kuzey Kore ile diğer ülkeler arasındaki "faydalı ve rutin ekonomik işbirliğinin" yasa dışıymış gibi gösterildiği iddia edilen açıklamada, MSMT'nin "sahte uzmanlardan" oluştuğu ve hazırladığı belgelerin güvenilirliği ile tarafsızlığının bulunmadığı öne sürüldü.

RAPORDAKİ GELİR İDDİASI
MSMT'nin raporunda, Kuzey Kore'nin yurt dışında 35 bin ila 100 bin arasında işçi bulundurduğu ve bu kişilerden geçen yıl tahmini 450 milyon ila 800 milyon dolar gelir elde ettiği belirtilmişti.

Raporda, söz konusu gelirin Kuzey Kore'nin nükleer ve balistik füze programlarının finansmanında kullanıldığı ileri sürülmüştü.

MSMT, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin Kuzey Kore'ye yönelik yaptırımları izleyen panelinin görev süresinin Rusya'nın vetosu nedeniyle uzatılamamasının ardından, Ekim 2024'te Güney Kore ve ABD tarafından kurulmuştu.

Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) kapsamında yargılandığı "silahlı terör örgütüne üye olmak" ve "siyasi ve askeri casusluk" suçlarından hakkında verilen 23 yıl 4 ay hapis cezası 2024 yılında onanan Altaylı'nın soruşturma kapsamındaki ifadesinin sağlık sorunları sebebiyle alınamadığı öğrenildi.

Altaylı'nın sağlık durumunun düzelmesi halinde ifadesinin alınacağı bilgisine ulaşıldı.

KOZİNOĞLU'NUN ÖLÜMÜNE İLİŞKİN SORUŞTURMADA 3 ZANLI ADLİYEDE

Eski MİT görevlisi Kaşif Kozinoğlu'nun cezaevinde ölümüne ilişkin yeniden başlatılan soruşturma kapsamında gözaltına alınan eski gazeteci Osman Arslan, dönemin cezaevi müdürü Ömer Vatan ve dönemin vardiya amiri Kazım Beyke adliyeye sevk edildi.

Silivri Cumhuriyet Başsavcılığınca, Silivri Cezaevi'nde 2011'de yaşamını yitiren eski MİT görevlisi Kozinoğlu'nun ölümüne ilişkin "kasten öldürme", "suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme ve üye olma" ile "2937 sayılı yasaya muhalefet" suçlarından başlatılan soruşturma sürüyor.

Soruşturma kapsamında gözaltına alınan eski gazeteci Arslan, dönemin cezaevi müdürü Vatan ve dönemin vardiya amiri Beyke'nin jandarmadaki işlemleri tamamlandı.

Sağlık kontrolünden geçirilen şüpheliler, Silivri Adliyesi'ne sevk edildi.

DİZİDE KAŞİFOĞLU KARAKTERİNİ CANLANDIRAN OYUNCUNUN İFADESİNE BAŞVURULACAK

Ayrıca soruşturma kapsamında FETÖ’den hüküm giyen Enver Altaylı’nın, dosya kapsamında hükümlü bulunduğu Ankara’dan İstanbul’a getirileceği ve ifade vereceği öğrenildi. Öte yandan, 'Kurtlar Vadisi' dizisinde Kaşifoğlu karakterini canlandıran oyuncu Sedat Savtak’ın da bilgi sahibi sıfatıyla ifadesine başvurulacak.

İçişleri Bakanlığı'nın X hesabı aracılığı ile yapılan açıklama şöyle:
"Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancıların başvuru, denetim ve değerlendirme süreçleri; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında yürütülmektedir. Başvuru sahiplerinin yatırım uygunluk belgelerinin alınmasının ardından Emniyet Genel Müdürlüğü ve Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı tarafından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmakta, olumlu sonuçlanan başvurular Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünce sonuçlandırılmaktadır.

Bu süreçte sahte ve usulsüz ekspertiz raporlarıyla vatandaşlık sürecini suistimal etmeye çalışanlara yönelik Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünce yürütülen incelemeler sonucunda; 1.150 yatırımcının yatırım uygunluk belgesi iptal edilmiş, aile fertleriyle birlikte toplam 5.391 kişinin vatandaşlık kararı iptal edilmiştir. Ayrıca, vatandaşlık kazandıktan sonra kamu düzeni ve millî güvenlik bakımından sakıncalı olduğu tespit edilen 263 yatırımcı ve aile fertleriyle birlikte toplam 743 kişinin vatandaşlık kararı geri alınmıştır.

Böylelikle toplam 1.413 yatırımcı ve aile fertleriyle birlikte 6.134 kişinin vatandaşlık kazanma kararı iptal edilmiş veya geri alınmıştır. 11 Şubat 2026 tarihinden itibaren ise yatırım uygunluk belgesi iptal edilen 458 yatırımcı ve aile fertleri olmak üzere toplam 1.393 kişinin vatandaşlığı iptal edilmiş, 7 kişinin vatandaşlığı ise millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından sakınca bulunması nedeniyle geri alınmıştır.

21 Eylül 2026 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında ise muvazaalı gayrimenkul satışları üzerinden usulsüz şekilde Türk vatandaşlığı kazandırıldığı belirlenen aile bireyleriyle birlikte 1.070 kişi ile vatandaşlık edinme süreci devam eden 11 kişi tespit edilmiştir. Yapılan incelemede bu kişilerin 263'ünün yatırımcı, 807'sinin aile ferdi olduğu; 1.015 kişinin karar tarihinde, 55 çocuğun ise karar tarihinden sonra Türk vatandaşlığını kazandığı anlaşılmıştır.

Vatandaşlık süreci devam eden 11 kişiden 1'i hakkında geri alma, 3'ü hakkında ret işlemi gerçekleştirilmiş, 7 kişinin ise vatandaşlık başvurusunda bulunmadığı tespit edilmiştir. Soruşturmaya konu hususlar, başvuru öncesi belgelere ilişkin sahtecilik girişimleri olup Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü personelimizin görev ve yetkileri kapsamında herhangi bir zafiyet veya ihmal bulunmamaktadır. Suç teşkil eden tüm usulsüzlükler adli makamlara intikal ettirilmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur."

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancıların başvuru, denetim ve değerlendirme süreçleri; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında yürütülmektedir. Başvuru sahiplerinin yatırım uygunluk belgelerinin alınmasının ardından Emniyet Genel…

— T.C. İçişleri Bakanlığı (@TC_icisleri) September 21, 2026

Buradaki konuşmasında seçim takvimine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Yavuz, "Seçimler normal zamanda olacaksa kanun gereği Mayıs 2028'de olacak. Ama biz Meclis'in seçim yenileme kararı almasını arzu ediyoruz." dedi.

"BİR HAFTA BİLE ÖNE ALINSA MAKSAT HASIL OLUYOR"
Seçimlerin bir süre öne alınmasının yeniden adaylık açısından yeterli olacağını belirten Yavuz, şöyle konuştu:

"Çünkü Meclis seçim yenileme kararı alırsa Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan bir dönem daha aday olabilecek. Ama bu öne alma 6 ay, 1 yıl olması gerekmiyor. Çok net söylüyorum bu bir hafta bile olsa maksat hasıl oluyor. O zaman niye biz acele edelim ki şimdi iş yapma zamanı."

Yavuz, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın seçimlerin zamanında yapılacağını defalarca ifade ettiğini hatırlatarak, TBMM'nin 360 milletvekiliyle seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde Erdoğan'ın yeniden adaylığının mümkün olacağını söyledi.

Yavuz, "Seçim tarihi mayıs, ondan çok kısa bir süre önce seçim yenileme kararının alınabileceğini ve Sayın Cumhurbaşkanımızın da aday olacağını öngörüyorum." ifadelerini kullandı.

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancıların başvuru, denetim ve değerlendirme süreçleri; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında yürütülmektedir. Başvuru sahiplerinin yatırım uygunluk belgelerinin alınmasının ardından Emniyet Genel Müdürlüğü ve Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı tarafından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmakta, olumlu sonuçlanan başvurular Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünce sonuçlandırılmaktadır. Bu süreçte sahte ve usulsüz ekspertiz raporlarıyla vatandaşlık sürecini suistimal etmeye çalışanlara yönelik Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünce yürütülen incelemeler sonucunda; 1.150 yatırımcının yatırım uygunluk belgesi iptal edilmiş, aile fertleriyle birlikte toplam 5.391 kişinin vatandaşlık kararı iptal edilmiştir. Ayrıca, vatandaşlık kazandıktan sonra kamu düzeni ve millî güvenlik bakımından sakıncalı olduğu tespit edilen 263 yatırımcı ve aile fertleriyle birlikte toplam 743 kişinin vatandaşlık kararı geri alınmıştır. Böylelikle toplam 1.413 yatırımcı ve aile fertleriyle birlikte 6.134 kişinin vatandaşlık kazanma kararı iptal edilmiş veya geri alınmıştır. 11 Şubat 2026 tarihinden itibaren ise yatırım uygunluk belgesi iptal edilen 458 yatırımcı ve aile fertleri olmak üzere toplam 1.393 kişinin vatandaşlığı iptal edilmiş, 7 kişinin vatandaşlığı ise millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından sakınca bulunması nedeniyle geri alınmıştır. 21 Eylül 2026 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında ise muvazaalı gayrimenkul satışları üzerinden usulsüz şekilde Türk vatandaşlığı kazandırıldığı belirlenen aile bireyleriyle birlikte 1.070 kişi ile vatandaşlık edinme süreci devam eden 11 kişi tespit edilmiştir. Yapılan incelemede bu kişilerin 263'ünün yatırımcı, 807'sinin aile ferdi olduğu; 1.015 kişinin karar tarihinde, 55 çocuğun ise karar tarihinden sonra Türk vatandaşlığını kazandığı anlaşılmıştır. Vatandaşlık süreci devam eden 11 kişiden 1'i hakkında geri alma, 3'ü hakkında ret işlemi gerçekleştirilmiş, 7 kişinin ise vatandaşlık başvurusunda bulunmadığı tespit edilmiştir. Soruşturmaya konu hususlar, başvuru öncesi belgelere ilişkin sahtecilik girişimleri olup Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü personelimizin görev ve yetkileri kapsamında herhangi bir zafiyet veya ihmal bulunmamaktadır. Suç teşkil eden tüm usulsüzlükler adli makamlara intikal ettirilmektedir.

Uzun yıllardır ABD Başkanı Donald Trump'ın kritik öneme sahip olarak gördüğü Grönland için Danimarka ile anlaşma yapıldı.

İki ülke arasında diplomatik görüşmeler devam ederken önemli bir gelişme yaşandı.

Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu için gittiği New York'ta konuşan Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen, ABD ile Grönland'da 'kalıcı güvenlik kontrolü' kapsamında varılan anlaşmayı değerlendirdi.

GRÖNLAND HUZURA KAVUŞACAK
ABD ile varılan anlaşmadan memnuniyet duyduklarını vurgulayan Rasmussen, ABD Başkanı Donald Trump'ın daha önceki söylemlerinin Grönland'da endişe oluşturduğunu, varılan anlaşmayla Grönlandlıların huzura kavuşacağını temenni ettiğini belirtti.

"ARKTİK BÖLGESİYLE İLGİLENEN BÜYÜK ÖLÇÜDE NATO OLACAKTIR"
Rasmussen, anlaşmanın, Arktik'teki güvenlik sorumluluğunun yalnızca Danimarka veya ABD'da bulunmadığı bir çerçevede olacağını dile getirerek, "Arktik bölgesiyle ilgilenen büyük ölçüde NATO olacaktır." ifadesini kullandı.

NE OLMUŞTU?
ABD Başkanı Trump, 18 Eylül'de sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Grönland konusunda Danimarka ile bir anlaşma yaptıklarını duyurmuştu.

Danimarka Krallığı'na bağlı yaklaşık 56 bin nüfuslu özerk bölge Grönland, bir süredir ABD Başkanı Trump'ın, burası üzerinde ABD'nin kontrol sağlaması gerektiği yönündeki açıklamaları nedeniyle Washington ile Kopenhag ve Brüksel arasında gerilime konu olmuştu.

Saraçoğlu, hakkındaki karar sonrası yaptığı yazılı açıklamada, gözaltı kararını iş için bulunduğu yurt dışında öğrendiği belirterek, en kısa sürede Türkiye'ye döneceğini açıklamıştı.

"GÖNLÜM FERAH"
Oyuncu Saraçoğlu, gözaltı kararı sonrası şu açıklamayı yapmıştı:

"Bugün basına yansıyan ve birçok meslektaşımla birlikte adımın geçtiği haberleri yurt dışındayken öğrendim. Çok önceden planlanan bir iş seyahatim gereği şu an Türkiye'de değilim. Adaletin tecelli etmesi ve sürecin en doğru şekilde ilerleyebilmesi için en kısa sürede ülkeme dönerek, adli makamlarımızla tam bir iş birliği içerisinde ifademi vereceğim. Gönlüm ferah, her şeyin açıklığa kavuşacağına inancım tam."

NE OLMUŞTU?
Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığından yapılan açıklamaya göre, toplum sağlığını ve güvenliğini tehdit eden uyuşturucuyla mücadele kapsamında Başsavcılığın yürüttüğü soruşturmada kamuoyunda oyuncu, şarkıcı, iş insanı, işletmeci ve sosyal medya fenomeni sıfatıyla bilinen şüphelilerin uyuşturucu ve uyarıcı madde kullandıklarına, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırdıklarına veya yer temin ettiklerine dair makul şüpheyi destekleyen delillere ulaşıldığı belirtilmişti.

İstanbul İl Jandarma Komutanlığına, 18 şüphelinin gözaltına alınması, arama yapılması, biyolojik inceleme yaptırılması ve ifadelerinin alınmasının ardından Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığında hazır edilmesine yönelik talimat verilmişti.

Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca "uyuşturucu madde kullanma ve temini", "özel hayatın gizliliğini ihlal", "şantaj" ve "fuhşa aracılık" suçları kapsamında yürütülen başka bir soruşturmada 6 şüpheli hakkında daha gözaltı talimatı verilmişti. Böylece iki ayrı soruşturmada toplam 24 şüpheli için düzenlenen operasyonlarda 20 şüpheli yakalanmıştı.

Uyuşturucu operasyonu kapsamında, Aras Bulut İynemli, Seyfullah Sağır (Sefo), Melis Sezen, Nilperi Şahinkaya, Hande Demir, Hasan Şaş, Melis İşiten, Yeşim Yeşilçimen, Anıl Durmuş, Sayat Zurnacı, Yağız Sabuncuoğlu, Aytaç Kart, Muhammet Kahyaoğlu ve Aydan Osmanoğlu'nun gözaltına alındığı öğrenilmişti.

"Uyuşturucu madde kullanma ve temini", "özel hayatın gizliliğini ihlal", "şantaj" ile "fuhşa aracılık" suçlarına yönelik düzenlenen operasyonda ise Volkan Akçıray, Zeynep Akçıray, Eda Güzelcik, Sezer Çakır, Hazal Filiz Küçükköse ve Yeliz Tuba Yasa'nın yakalandığı belirtildi. Çalışmaların devamında Melisa Şenolsun'un da yakalanmasıyla gözaltı sayısı 21'e yükseldi.

İstanbul İl Jandarma Komutanlığı'ndaki işlemleri tamamlanan 21 şüpheli, sağlık kontrolünden geçirilmek üzere Seyrantepe Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne getirilmişti. Şüpheliler hastanedeki işlemlerinin ardından Adli Tıp Kurumu'na sevk edilmişti.

5 ŞÜPHELİ ADLİYEYE SEVK EDİLMİŞTİ
Adli Tıp Kurumu'nda işlemleri tamamlanan şüphelilerden Nilperi Şahinkaya, Hasan Şaş, Sayat Zurnacı, Aytaç Kart ve Muhammet Kahyaoğlu Bakırköy Adliyesi'ne sevk edilmişti. Savcılık ifadesi tamamlanan şüphelilerden Sayat Zurnacı, Aytaç Kart ve Muhammet Kahyaoğlu tutuklama talebiyle, Nilperi Şahinkaya ve Hasan Şaş ise adli kontrol talebiyle nöbetçi sulh ceza hakimliğine sevk edilmişti.

Şüpheliler, Aras Bulut İynemli, Seyfullah Sağır (Sefo), Melis Sezen, Hande Demir, Melis İşiten, Yeşim Yeşilçimen, Anıl Durmuş, Yağız Sabuncuoğlu, Melisa Şenolsun ve Aydan Osmanoğlu işlemlerinin ardından serbest bırakılırken, diğer şüpheliler Volkan Akçıray, Zeynep Akçıray, Eda Güzelcik, Sezer Çakır, Hazal Filiz Küçükköse ve Yeliz Tuba Yasa'nın gözaltı süresi uzatılmıştı.

Geçtiğimiz hafta itibariyle sonbaharın kendini iyiden iyiye hissettirdiği İstanbul için önemli bir açıklama yapıldı. Valiliğin sosyal medya hesabından paylaşımda sel, su baskını, yağış anında kuvvetli rüzgâr ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzluklara karşı vatandaşların tedbirli olması istendi.

İSTANBUL VALİLİĞİ'NDEN KRİTİK UYARI
İlimiz genelinde yarın (22 Eylül Salı) sabah saatlerinden itibaren başlayacak sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışların Salı ve Çarşamba günleri kuvvetli olması beklenmektedir.

Yağışlı sistemin, 23 Eylül Çarşamba günü akşam saatlerinden sonra ilimizi terk edeceği tahmin edilmektedir. Yağışla birlikte sıcaklıkların hissedilir derecede azalacağı ve mevsim normallerinin 5 ila 7°C altında seyredeceği öngörülmektedir.

Rüzgârın kuzey yönlerden orta kuvvette, zaman zaman 30-50 km/saat hızla kuvvetli esmesi beklenmektedir. Sel, su baskını, yağış anında kuvvetli rüzgâr ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzluklara karşı vatandaşlarımızın dikkatli ve tedbirli olmaları önemle rica olunur.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün değerlendirmelerine göre;

🌧️ İlimiz genelinde yarın (22 Eylül Salı) sabah saatlerinden itibaren başlayacak sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışların Salı ve Çarşamba günleri kuvvetli olması beklenmektedir.

🌧️ Yağışlı sistemin, 23 Eylül Çarşamba… pic.twitter.com/fmN2XpKzEn

— TC İstanbul Valiliği (@TC_istanbul) September 21, 2026

Anavatan Partisi'nden siyasete giden merhum Burhan Özfatura, 1984-89 yılları arasında İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı yapmış, 89 seçiminde kaybetmişti. 1994 yılında bu sefer Doğru Yol Partisi (DYP) adayı olarak seçime girmiş ve yeniden İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı seçilmişti.

Gazetemizde de bir dönem köşe yazarlığı yapan merhum Özfatura, merhum yazarımız Mustafa Necati Özfatura'nın kardeşi, yazarımız İrfan Özfatura'nın amcası.

Burhan Özfatura, 1943 yılında Bursa’nın Mustafakemalpaşa ilçesinde dünyaya geldi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi. Maliye Bakanlığı hesap uzmanlığı, İzmir Hesap Uzmanları Grup Başkanlığı, İzmir Defterdarlığı, öğretim görevliliği, Başbakanlık Müşavirliği ve Yeminli Mali Müşavirlik görevlerinde bulundu.

Turgut Özal’ın öncülüğünde uygulamaya konulan 24 Ocak Kararları’nda vergi uzmanı olarak görev aldı. 1989 yılında bir süre Başbakanlık Müşaviri olarak görev yaptıktan sonra emekli oldu ve yeminli mali müşavir olarak danışmanlık hizmeti verdi. Gazetemizin yanı sıra Yeni Asır, Dünya, Ege Haber gazetelerinde köşe yazarlığı yaptı.

Merhuma Allah'tan rahmet, kederli ailesine baş sağlığı dileriz.

Belediye başkanlığı görevinde Büyük Kanal Projesi ve Bornova-Üçyol metro hattı gibi İzmir'in kronikleşmiş sorunlarına yönelik çalışmalarda önemli ilerlemeler sağladı. 15 Aralık 1986 tarihinde Tansaş İzmir Büyükşehir Belediyesi İç ve Dış Ticaret A.Ş.'yi kuran Özfatura, 1996 yılında belediyeye ait Tansaş hisselerinin yüzde 32,98'lik kısmının halka açılmasını sağladı.

Sahil yolunu birleştirme projesini hayata geçiremese de Balçova ve İzmir'e kazandırdığı Turkuvaz sahil alanı, İnciraltı'ndaki önemli kıyı düzenleme çalışmalarının ilk adımı oldu. Tam adı "Ev Kazandırma Projesi" olan Evka toplu konut projeleri de Özfatura döneminde başlatıldı ve bu kapsamda 3'ü Çiğli'de, 2'si Bornova'da, birer tanesi ise Gaziemir ile Buca'da olmak üzere toplam 7 adet Evka toplu konutu inşa edildi.

SÜLALE BOYU SOYGUN

MİT, bu platformlardaki yüzlerce şikayeti dikkate alarak soruşturma için düğmeye bastı. Yapılan araştırmada şikayetlere konu olan şirketlerin tepe yöneticisi 5 kişinin birbiriyle akraba olduğu belirlendi. Lavixo Çağrı Merkezi Robert Hason'un, Roka Grup eşi Karoline Hason'un, Movimento Çağrı Hizmetleri ise kayınpederi Jak Levy'nin üzerine görünüyordu.

SAMİ TOVİM

Şirketin muhasebe sorumlusu Sami Tovim ise şirkette yönetici olan Jak Tovim'in kardeşiydi.

KAYINPEDER JAK LEVY

EMLAK, KOZMETİK VE KAĞITÇILIK SEKTÖRÜ

Hason ve Tovim Ailesi'nin kökleri Tel Aviv'in güneyinde yer alan Holon şehrine dayanıyordu. Yıllar önce Türkiye'ye yerleşen aile daha çok emlak, kozmetik ve organizasyon sektöründeydi. Hepsinin ortak özelliği ise Sefarad Yahudilerine tanınan Portekiz pasaportuna sahip olmalarıydı.

Ancak son dönemde MASAK raporlarına göre kazançlarında ciddi bir artış vardı. MİT, bu bilgiler doğrultusunda "İlker" ismini kullanan Robert Hason ve "Can" ismini kullanan kayınpederi Jak Levy'nin ne kadar şirket yöneticisi gibi görünse de merkezlerin İsrailli üst bir akıl tarafından yönetildiğini belirledi.

MİT, BÜYÜK BALIĞIN PEŞİNDE

MİT ajanları, şirkete sızmak için "Trustpilot" adlı kariyer sitesinde şirketin değerlendirme bölümüne bir yıldız veren ve dolandırıcılık yöntemini anlatan çağrı merkezi çalışanlarıyla mağdur gibi temasa geçti.

Hepsinin söylediği tek isim İsrail vatandaşı Ygal Amit'di. Amit, şirketin eğitmen kadrosunda yer almasına rağmen sistemin beyniydi. Şirketi Kıbrıs'tan yönetiyor, ciddi bir problem olmadıkça Türkiye'ye girmiyordu. MİT, artık büyük balığın Ygal Amit olduğunu belirlemişti.

BREZİLYA VE AFRİKA MUSLUĞU KESİLDİ

Lavixo'nun en büyük pazarlarından biri de Brezilya'ydı. MİT, 2025 yılının Ocak ayında Brezilya'daki mevkidaşı ABIN'e bir yazı göndererek, Lavixo'ya bağlı hizmet veren Xpro, Ukuçhuma ve IGM adlı çağrı merkezleri konusunda duyarlı olunmasını istedi.

14 Ocak 2025 tarihinde Brezilya Resmi Sermaye Piyasası Düzenleyicisi CVM, bu şirketlerin ülkelerinde hizmet vermesini durdurdu. Aynı yöntem Güney Afrika'da da uygulandı. Güney Afrika'nın Resmi Finans Otoritesi FSCA, şirketlerin faaliyetlerini durdurdu.

TÜRKİYE'YE GELMEK ZORUNDA BIRAKILDI

Bu yöntem işe yaramıştı. Çağrı merkezinde yaşanan bu gelişmeler an be an Ygal Amit'e raporlanıyordu. Pazarın giderek daraldığını fark eden Amit, Türkiye'de duruma müdahale etmesi gerektiğini anladı.

Amit'in Türkiye'ye geleceği bilgisini alan MİT, önceki gün operasyon için düğmeye bastı. Düzenlenen operasyonda Ygal Amit ve şirketin yönetim kadrosu dahil 211 kişi gözaltına alındı.

Bu tepkinin en çok hissedildiği ülkelerden biri de Filistin davasına desteği bütün dünya tarafından takdir edilen Türkiye.

Son yıllarda sosyal medyada yayılan boykot çağrıları, Türkiye’deki tüketicilerin İsrail menşeli ürünler ve markalar konusunda hassasiyetini artırdı.

Market raflarından elektronik ürünlere, gıda ve kozmetik sektörüne kadar birçok alanda İsrail’e ait ürünler araştırılıyor.

Vatandaşlar bu markalardan alışveriş yapmaktan kaçınırken zaman zaman da şubelere giderek bazı eylemlerde bulunuyor.

HAMBURGERCİ ÖNÜNDE NÖBET TUTAN AKTİVİSTLERE SALDIRI
Rize’de bir İsrail'e yakınlığı ile bilinen bir marka olan Burger King'in şubesi önünde bulunan bir grup, çoğunluğu kadınlardan oluşan, Filistin için nöbet tutan eylemcilere sözlü olarak sataştı.

Küfür ve tehditlerin ardından eylemcilere yönelik fiziki saldırı girişiminde bulunan grup, polis müdahalesiyle bölgeden uzaklaştırıldı.

İKİ AKTİVİSTİ KAÇIRMAYA ÇALIŞTILAR
Ancak saldırganların daha sonra nöbetleri organize eden Sumud Filosu aktivisti Abdüssamet Turan ile Rize’de öğretmenlik yapan Adem Pınar’ı takip ederek, evlerine gittikleri sırada iki aktiviste saldırdıkları öğrenildi.

Saldırganların Turan ve Pınar’ı bir minibüse bindirerek götürmeye çalıştığı, çevredeki esnafın müdahalesi üzerine araçtan çıkmayı başardıkları belirtildi.

SUÇ DUYURUSUNDA BULUNULDU
Hastaneden darp raporu alan Turan ve Pınar, daha sonra karakola giderek saldırganlar hakkında suç duyurusunda bulundu.

Saldırı ve kaçırma girişiminin çevredeki MOBESE kameralarına yansıdığı, görüntüler üzerinden saldırganların eşkâl ve kimliklerinin tespit edildiği öğrenildi.

GÖRÜŞME İÇİN RANDEVU OLUŞTURULACAK
Uygulama kapsamında veliler; okul idarecileri, öğretmenler ve rehber öğretmenlerle öğrencilerinin durumunu değerlendirmek, gelişimsel durumları hakkında bilgi edinmek, rehberlik hizmetlerinden yararlanmak, talep ve önerilerini iletmek amacıyla görüşme randevusu oluşturabiliyor.

MEBİM ÜZERİNDEN 7 GÜN 24 SAAT İŞLEM YAPILABİLİYOR
Veliler için Okul Randevu Sistemi'ne MEBİM de dâhil edildi. MEBİM'in 444 0 632 hattı üzerinden 7 gün 24 saat hizmet alınabiliyor. İletişim Merkezi aracılığıyla okul yönetimi veya öğretmenle görüşmek isteyen veliler yeni randevu oluşturabildiği gibi daha önce oluşturdukları randevuları da iptal edebiliyor.

SMS VEYA E-POSTA YOLUYLA BİLGİLENDİRME
MEBİM aracılığıyla oluşturulan randevular, ilgili okul tarafından değerlendiriliyor. Randevuyla ilgili değerlendirme sonucu hakkında veliye SMS veya e-posta yoluyla bilgilendirme yapılıyor.

FARKLI KANALLARDAN RANDEVU İMKÂNI
Öğretmen-veli görüşmelerinin daha güvenli ve planlı yürütülmesi amacıyla uygulanan Okul Randevu Sistemi, velilerin okul yönetimi ve eğitimcilerle iletişimini kolaylaştırmayı hedefliyor.

Bu doğrultuda veliler "okulrandevu.meb.gov.tr" internet adresinin yanı sıra e-Okul Veli Bilgilendirme Sistemi (VBS) ve MEBİM 444 0 632 numaralı telefon hattı olmak üzere farklı kanallar üzerinden randevu sürecini başlatabiliyor.

Mevcut hükümette yer alan partilerden Sosyal Demokrat Parti’nin (SPD) oy oranı bir önceki seçime göre 6,3 puan gerileyerek yüzde 12,1'e düştü, Yeşiller Partisi’nin oy oranı da 4,1 puan azalarak yüzde 14,3'e geriledi. Bu sonuçla Berlin'de mevcut CDU-SPD koalisyonu çoğunluğu kaybetti. Almanya için Alternatif (AfD) Partisi, bir önceki seçimlere göre oy oranını 7,2 puan artırdı ve yüzde 16,3 ile yeniden meclise girdi.

MECKLENBURG-VORPOMMERN EYALET MECLİSİ SEÇİMLERİNİ AfD KAZANDI
Almanya'nın Mecklenburg-Vorpommern eyaletinde yapılan Eyalet Meclisi seçimlerinde ise Almanya için Alternatif Partisi (AfD) yüzde 38,2 oyla birinci oldu. Sosyal Demokrat Parti (SPD) yüzde 35,5 ile ikinci sırada kaldı. Sol Parti (Die Linke) yüzde 6,5, Yeşiller de yüzde 5,7 ile eyalet meclisine girmeyi başardı. Buna göre 71 sandalyenin bulunduğu Eyalet Meclisi’nde AfD 32 sandalyeyle en fazla üyeye sahip parti olurken, SPD 29, Sol Parti ve Yeşiller ise 5'er sandalyeyle temsil ediliyor.

KREUZBERG'DE KUTLAMA
Seçim kampanyasını özellikle Berlin'in kanayan yarası olan konut krizi, kiraların düşürülmesi ve büyük konut şirketlerine ait yaklaşık 220 bin konutun kamulaştırılması üzerine kuran Elif Eralp, zaferini Kreuzberg'de kutladı. Festsaal Kreuzberg'de düzenlenen ve annesi Hülya Eralp'in yanı sıra Türkiye'den gelen yakınlarının da katıldığı Sol Parti seçim gecesinde, ilk sonuçların açıklandığı saat 18.00 itibarıyla büyük bir coşku yaşandı.

Sahneye çıkarak destekçilerine seslenen Eralp, "Şehrimizde sevgi ve adalet nefrete karşı galip geldi ve bu mesaj tüm dünyaya yayılıyor. Bugünden itibaren Berlin'i hep birlikte değiştirecek ve daha iyi bir yer haline getireceğiz" ifadelerini kullandı. Zafer konuşmasının ardından salonda Tarkan'ın ünlü "Şımarık" şarkısı çalarken, Eralp partililerle birlikte dans edip kutlama yaptıktan sonra annesine sarılarak mutluluğunu paylaştı.

"BİZ BU ÜLKEYİ BİRLİKTE İNŞA ETTİK"
Seçimlerin, 1961 yılında imzalanan Türkiye-Almanya İşgücü Anlaşması'nın 65. yılına denk gelmesinin yarattığı sembolik öneme dikkat çeken Eralp, Hürriyet'e yaptığı açıklamada duygusal anlar yaşadı. Eralp, "Herkese çok selam söylüyorum. Özellikle Türkiye toplumu beni çok destekledi. Onlara sonsuz teşekkür ediyorum. Hep birlikte Berlin'i daha iyi yaşanır bir şehir yapacağız. Biz bu ülkeyi birlikte inşa ettik. Bunu kabul etme ve görme zamanı geldi" dedi.

Seçimlerin ardından eyalet başbakanlığı görevine talip olduğunu yineleyen Eralp'in meclis tarafından seçilmesi halinde Almanya siyasi tarihinde yeni bir sayfa açılmış olacak.

Ortadoğu’nun köklü ve gizemli topluluklarından biri olan Dürziler, tarihsel kökenleri, özgün inanç sistemleri ve kapalı toplumsal yapılarıyla dikkat çekiyor. Suriye, Lübnan ve İsrail gibi ülkelerde yaşayan Dürziler, Dürzilik adı verilen bağımsız ve ezoterik bir inanca sahip. Kökenleri, İslam’ın Şii mezhebinin İsmailiye koluna dayansa da, Dürzilik zamanla felsefi, mistik ve batıni unsurlarla zenginleşerek bağımsız bir inanç sistemine dönüşmüştür. Peki, Dürziler kimdir, neye inanır ve hangi dine mensuptur?

Fâtımîler’in altıncı halifesi Hâkim-Biemrillâh’ın yönetimi ele alışından bir süre sonra, İsmâiliyye’nin mezhep hiyerarşisi üzerinde ilâhî bir şahsiyet olma yolundaki gayretlerini önemli bir fırsat olarak değerlendirmek isteyen bazı İsmâilîler, onun düşünce ve tasavvurlarını destekleyerek teşkilâtlanmaya başladılar. 1 Muharrem 408 (30 Mayıs 1017) tarihinde ilâhlığını açıklayan Hâkim yeni bir devrin başladığını, kurulan yeni dinin imamlığına da İran asıllı Hamza b. Ali’yi getirdiğini ilân etti. Esasen hareketin kurucusu olan Hamza b. Ali, yardımcılarını da (hudûd) belirleyerek yeni dönemde İslâmî mânada ibadete ihtiyaç kalmadığını, insanların gerçek ilâhî bilgileri kendilerinden öğrenmeleri gerektiğini ileri sürdü. Hamza’nın, bütün dinî gerçekleri en geniş anlamıyla kapsayan müstakil bir sistem olduğunu savunduğu bu hareket nâdiren Hâkimiyye diye anılırsa da en yaygın olan adı Dürziyye’dir. Fırka, önceleri Hamza’nın yakını ve dâîsi iken daha sonra mürted sayılan Anuş Tegin (Neştekîn) ed-Derezî’nin yoğun propagandalarından dolayı bu adı almıştır.

Bâtınî karakterli olan, bünyesinden çıktığı İsmâilî çevrenin inançlarını reddeden ve kendilerini tevhid ehli diye adlandıran Dürzîler, asırlar boyu hemen herkes için bir muamma olma özelliğini korumuştur. Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın oğlu İbrâhim Paşa, Suriye seferi esnasında (1831-1838) Vâditteym’de (bugünkü Şûf) Dürzîler’i mağlûp edince Mısır askerleri mâbedlerine girerek çok sayıda kitaplarına el koydular. Hepsi de Arapça olan bu yazma eserler, daha sonra dünyanın çeşitli kütüphanelerine intikal etmiş ve diğer dillere çevrilmiş olduğu için fırka hakkında bilgi edinmek nisbeten kolaylaşmıştır. Özellikle Cebelidürûz’da 1935 Dürzî ihtilâlinden sonra mezheple ilgili eserler açıkça basılıp yayımlanmaya başlamıştır. Bütün bunlara rağmen bâtınî karakteri ve gizliliği prensip edinmesinden dolayı Dürzîliğin gerçek yüzünü tesbit etmek günümüzde de birtakım güçlükler arzetmektedir.

A) Esasları. Dürzîlik konusunda eser yazan müellifler, mezhebin iman ve amelle ilgili esaslarını genel olarak dört ana bölüme ayırırlar. a) Hâkim-Biemrillâh’ın ilâh olduğuna inanmak. b) Eşyanın ilk illeti, yaratılışın aslı olan “emr”i yani Hamza b. Ali’yi bilmek. c) Hamza’nın yardımcıları olan hudûd veya vezirleri tanımak. d) Yedi esası (hisâl veya vesâyâ) bilmek ve gereğini yerine getirmek.

Hâkim-Biemrillâh, Ulûhiyyet ve Yaratılış. Dürzîler’in ilâh olduğuna inandıkları Hâkim-Biemrillâh, Fâtımî halifelerinden Azîz-Billâh’ın oğlu olup 375 (985) yılında doğdu, sekiz yaşında veliaht tayin edildi, on bir yaşında iken devlet adamlarından Ebü’l-Fütûh Bercevân, Hasan b. Ammâr ve Muhammed b. Nu‘mân b. Hayyûn’dan kurulu üç kişilik bir heyetin vesâyetinde halife oldu. On beş yaşına gelip vesâyetten çıktıktan sonra ilk iki vasîsinden ağır bir şekilde intikam alan Hâkim sert tabiatlı, merhametsiz, insanları katletmekten zevk duyan bir kimse olarak tanınır. Giydiği yünlü elbiseyi yedi yıl süreyle sırtından çıkarmayan ve eşek üzerinde Kahire sokaklarında dolaşmayı âdet edinen Hâkim hisbe görevini bizzat kendisi yürütürdü. İlâhlığını ilân etmeden önce geceleri sık sık Mukattam dağına çıkar, yanında bulunan hizmetçilerinin edep yerlerini açtırıp dokunur ve daha başka anormal davranışlarda bulunurdu (Abdurrahman Bedevî, II, 755). Hâkim’in çelişkilerle dolu hayatındaki önemli teşebbüslerinden biri Dârülhikme adını verdiği bir akademi kurmasıdır. Faaliyetlerini daha çok felsefe ve mezhep konularında yoğunlaştıran bu kuruluş İsmâiliyye’nin mihveri sayılmış, bu münasebetle Kahire’de toplanan çok sayıda dâî, Hâkim’in gönlünde bulunan ulûhiyyet iddiasını sistemli çalışmalarla tahrik etmiştir. Hâkim’in davranışlarındaki tutarsızlıklar, mensupları tarafından ulûhiyyetinin belirtileri olarak yorumlanmıştır. Çünkü onlara göre bu fiillerin bir zâhiri, bir de bâtını vardır. Normal insanların bildiği sadece zâhirdir, bâtın ise ancak fırka mensuplarınca bilinebilir. Hamza b. Ali de Hâkim’in şiddet hareketlerini, tutarsızlık ve taşkınlıklarını büyük bir ustalıkla te’vil ederek onun ilâhlığının delilleri olarak göstermeye çalışmıştır.

Hâkim-Biemrillâh, Mukattam dağına çıkma âdetini ilâhlığını ilân ettikten sonra da devam ettirmiş, fakat 411 yılı Şevval ayının 27. gecesi (12-13 Şubat 1021) dağa gittikten sonra bir daha geri dönmemiş, sadece üzerinde hançer izleri görülen düğmeleri kapalı elbiseleri bulunabilmiştir (geniş bilgi için bk. HÂKİM-BİEMRİLLÂH). Tarihçilerin çoğu onu, çılgın hareketlerinden rahatsızlık duyan kız kardeşi Sittülmülk’ün öldürttüğünü kaydeder. Hâkim’in kayboluşu, aşırı Şiî fırkalarında görülen ve tatmin olmamış psikolojik arzuların tepkilerini simgeleyen gaybet ve rec‘at telakkilerine uygun olarak Dürzîler tarafından onun ölmediği, semaya yükselip gaybete girdiği, zamanı gelince geri dönüp insanlara gerçekleri anlatacağı şeklinde yorumlanmıştır.

İhvân-ı Safâ vasıtasıyla Yeni Eflâtuncu düşüncelerden etkilenen Dürzîler’e göre bütün varlığın kaynağı Allah’tır. Her şeyin var oluş sebebi ve asıl illet O’dur. Allah birdir, ezelîdir ve büyük bir cevherdir. Hikmet, kudret ve adalet gibi sıfatları olmaksızın hakîm, azîz ve âdildir. O’nun hakkında “nerede, nasıl, ne zaman” gibi sorular söz konusu değildir. O idrak ve anlayışın ötesinde olup düşünceyi aşar, herhangi bir isim veya sıfatın şümulüne girmez, kelimelerle açıklanamaz. Benzersiz, ortaksız, kadîm ve ebedîdir; zaman ve mekânla sınırlanmış değildir. Bütün eşyayı kendi nurundan yaratmıştır ve hepsi O’na dönecektir. Bu kadar yüceliklere sahip bulunan Allah, insan idrakinin ifade vasıtası olan kelimeler aracılığıyla beşeriyete hitap etmesi mümkün olmadığından, muhtelif zuhur ve tecellilerle insanlara yaklaşmıştır. Bu tecellilerin ilki “el-aliyyü’l-a‘lâ” şeklinde vuku bulmuştur. Bu zuhuru bazı perdelenme dönemleriyle birlikte yetmiş devre takip etmiştir. Binlerce yıl devam eden bu devreler toplam olarak 343 milyon yıla ulaşır. Bu devreler sonunda Allah “el-ber” şeklinde tecelli etmiş, ardından kısa aralıklarla Fâtımî halifelerinden sırasıyla Kāim-Biemrillâh, Mansûr, Muiz-Lidînillâh ve Azîz-Billâh’ta zuhur etmiştir. Allah’ın en son ve en mükemmel tecellisi altıncı halife Hâkim-Biemrillâh’ta görülmüştür. Bu bakımdan Hâkim’in birbirinden kesinlikle ayrılmayan ilâhî ve beşerî yönleri vardır.

Allah’ın herhangi bir cisme girdiğini (hulûl) kabul eden Dürzîler, O’nun bir örtü (hicab) ve beşerî (nâsûtî) sûret edindiğini, yazıdaki mâna gibi insanlara karşı perdelendiğini ileri sürerler. Hamza b. Ali Keşfü’l-ḥaḳāʾiḳ adlı risâlesinde bunu yahudi, hıristiyan ve müslümanların, Allah’ın Hz. Mûsâ’ya bir ağaçtan seslendiği şeklindeki inançlarıyla karşılaştırarak, milyonlarca insanı yöneten Hâkim’in taş ve ağaçtan daha üstün olduğuna göre Allah’ın onun bedenine hulûl edip onunla perdelenmesinin daha mâkul bulunduğunu, dolayısıyla Allah’ın diliyle konuşarak O’nun kudretini izhar etmeye en lâyık varlığın Hâkim-Biemrillâh olduğunu savunmuştur. Şu halde Hamza’ya göre Mevlânâ Hâkim’in sözlerini duyan biri, “Allah şöyle buyurdu” diyebilir; ancak Mûsâ’nın ağaçtan duyduğu söz için aynı şeyi söylemek mümkün değildir. Zira düşünen ve anlayan varlık, hicab olmaya düşünmeyen ve anlamayan varlıktan daha çok lâyıktır (M. Ahmed el-Hatîb, s. 221). Ona göre ibadet her zaman ve mekânda görülen, kelâmı işitilen ve kendisiyle konuşulan bir varlığa yapıldığından bu nâsûtî zuhur ve tecellî gereklidir ve lâhûtun nâsût sûretindeki tecellisine yapılan ibadet gerçek bir ibadettir; diğer din mensupları ise mevcut olmayana ibadet etmektedirler.

Dürzîlik’te asıl olan zuhur ve tecellidir, buna rağmen bazı kutsal risâlelerde bu aslî anlayışa aykırı olarak Allah’ın muhtelif görünümlerde zuhur etmeyeceği, sadece Hâkim’e hulûl ettiği ve onun tek mâbud olduğu kaydedilmekte ve, “Mevlâmız tek mâbud... Hâkim’e tevekkül ettim” ibarelerine rastlanmaktadır (Abdurrahman Bedevî, II, 675-680). Bu arada Hâkim’in, Azîz’in oğlu yahut Zâhir-Lii‘zâzidînillâh’ın babası olduğunu söylemenin câiz olmadığı, onun için baba ve oğul ilişkisinin düşünülemeyeceği belirtilmektedir. Hamza b. Ali Risâletü’l-belâġ ve’n-nihâye’sinde, Hâkim’i bu tür özelliklerle tavsif etmemek gerektiğini belirtirken onun her zaman ve mekânda ve dilediği sûrette görünebileceğini ve insanların salâhı için zuhur edebileceğini açıklar. Ona göre bu sadece isim ve sıfat farklılığı olup asıl cevherde değişme yoktur. Bundan dolayı, “Mevlânâ Hâkim kudret ve azametini oğlu Zâhir’e intikal ettirdi” denilmemeli, böyle bir sözden dolayı da Hâkim’den af dilenmelidir.

Dürzîlik’te yaratılış, tıpkı Allah inancında olduğu gibi Yeni Eflâtuncu görüşlere dayanır. Buna göre bütün varlığın kaynağı Allah’tır. Allah, fizikî âlemle doğrudan temas etmesi düşünülemeyecek kadar yüce ve münezzehtir. Bu sebeple kendisinden çıkan (sudûr) küllî akıl yaratıcı ile yaratılmışlar arasında vasıta durumundadır. Çokluk ve karmaşıklık Allah’tan değil bu küllî akıldan gelir. Bir olan varlıktan çıkan küllî akıl nefse, buradan da maddeye uzanmaktadır. Dürzî sisteminde yaratıcı ebedî olup varlığında hiçbir şeye muhtaç değildir. O’nun dilemesi esnasında emri vasıtasıyla nurundan kaynaklanan küllî akıl, muhalifi olmaması ve kendi nurundan hayrete düşüp gururlanması sonucu, küllî aklın iradesi dışında zulmet asıllı olan İblîs ortaya çıktı. Kendi hatasının ürünü olarak İblîs’in ortaya çıktığını anlayan küllî akıl Allah’a yalvarıp af dileyince yine onun için bir ortak niteliği taşıyan küllî nefis yaratıldı. Küllî aklın nuru küllî nefse hâkim olurken İblîs’in zulmetinden cüzi bir kısım da nefse intikal etti. İyi ve kötü arasında seçim yapabilme konusunda hür ve serbest olan bu üç unsurdan, önce akıl ve nefis birlikte İblîs’i itaat hususunda ikna etmeye çalıştılar, fakat İblîs bunları reddederek aşağıların aşağısına (esfel-i sâfilîn) düştü. İlâhî hikmet her şeyin karanlık ve aydınlık, iyilik ve kötülük gibi çift kutuplu olmasını dileyince nefsin nuru ve İblîs’in zulmeti arasında, nefse karşı ve İblîs’e yardımcı olan iyiyi ve kötüyü seçmekte serbest bir unsur ortaya çıktı. Akıl ve nefsin, yaratıcının bilgisine ulaştırma çabalarına rağmen bu unsur hidayeti kabul ettikten sonra İblîs’e tâbi oldu ve onunla birlikte esfel-i sâfilîne düştü.

Bütün hayat küllî nefisten ortaya çıkmıştır. Küllî nefsin nurundan iyiyi ve kötüyü seçmekte serbest olan kelime, ondan sâbık veya el-cenâhu’l-eymen, ondan da tâli veya el-cenâhu’l-eyser zuhur etti. Küllî nefiste potansiyel olarak mevcut bütün akıllı ruhlar bedensiz olarak diğer ruhî güçler arasından geçmişler, iyiyi veya kötüyü serbestçe tercih edebilecek bir nitelik taşıyarak tâli yahut el-cenâhu’l-eyserden ortaya çıkmışlardır. Bu ruhlar cesetleri olmadığı müddetçe yaratıcıyı bilmezler. Semalar, arz, soğukluk-sıcaklık, kuruluk-yaşlık, dört unsur (hava, su, ateş, toprak) ve beşinci unsur olan madde tâliden zuhur etmiştir. En dışta bulunan sema yıldızsızdır, onu takip eden semalarda Satürn, Jüpiter, Mars, Güneş, Venüs, Merkür ve diğer sabit yıldızlar bulunur. Bütün bunların merkezi madenler, bitkiler ve canlıları ihtiva eden arzdır.

Ruhlar bedenlerde bulunan kalplere girerler. İnsanın yaratılması ile ceset ve ruh, iyiyi ve kötüyü ayırma kabiliyetine ve ilâhî kaynaklı bilgiye ulaşır. İnsan yaratılışın gayesidir; zira Allah’a kulluk etmek ve O’nun birliğini tanımak için var edilmiştir. İnsanların ruhları bir defada ve sınırlı olarak yaratılmıştır. Bu sebeple sayıları artmaz, eksilmez. İnsan ölünce ruhu derhal başka bir cesette yeniden doğar ve cesedi bir zarf veya libas gibi kullanır. Dürzîler, bu tenâsüh inancı için “gömlek değiştirme” anlamına gelen tekammus terimini benimserler. Kutsal risâlelerde tekammusun insan ruhları için dâimî bir ameliye olduğu belirtilir. Bu anlayışa bağlı olarak her türlü belâ ve musibet ancak insanların gömleği durumundaki cesedi etkiler. Dürzî akîdesini kabul edenler ve geçmişte hakikate yönelenler daima doğarlar. Tekammus ruhun değişimi olmayıp yükselmek için çeşitli hallere intikalidir. Gerçekleri kabul etmeyenler gelecek hayatta bir sonuç elde edemezler. Tekammus nebî ve mürseller için de geçerlidir. Zira Hâkim devrindeki Hamza b. Ali, Hz. Muhammed devrinde Selmân-ı Fârisî idi. Yaşadığı devrede kör, topal, fakir ve cahil olan kimselerin bu durumları önceki hayatta işlenen günahlar sebebiyledir. Tekammusta kadınlık ve erkeklik aynen devam eder. Ruhun başka cesede intikali sırasında sahip olduğu bilgileri beraberinde götürmesi Dürzîler’ce mümkün görülmektedir. Dürzîler tekammusun Kur’ân-ı Kerîm’de yer aldığını da iddia eder ve, “... Ölüler iken sizi diriltti, sonra sizi öldürecek, sonra yine sizi diriltecek ve sonunda O’na döneceksiniz” (el-Bakara 2/28); “Derilerinin her yanışında, azabı tatmaları için onları başka derilerle değiştireceğiz” (en-Nisâ 4/56); “O ölüden diriyi, diriden de ölüyü çıkarır; yeryüzünü ölümünden sonra canlandırır” (er-Rûm 30/19) meâlindeki âyetleri bu hususta delil gösterirler. Bu konuda dikkat edilmesi gereken nokta, insan ruhlarının öldükten sonra yine insan cesetlerine intikalidir. Bu durum kutsal metinlerde açıkça ortaya konmuştur.

Tenâsüh kavramı ruhun hayvan ve bitkilere de geçtiği inancını içerdiği için Dürzîler bunun yerine tekammus terimini kullanmayı tercih etmişlerdir. Avam tabakası arasında görülen ve günahkârlara ait ruhların hayvan cesetlerine geçeceği şeklinde biçimlenen telakkileri ciddiye alan bazı müellifler bu konuda yanılmışlardır. Hamza b. Ali, iyi ile kötüyü birbirinden ayıran şuur sahibi insanın aksine pişmanlık hissinden yoksun bulunan hayvanı cezalandırmanın anlamsız olduğunu belirterek ruhların ölümden sonra hayvan cesetlerine intikalini kesinlikle reddetmiştir. Tenâsüh yahut tekammus âlemin sonuna kadar devam edecektir. Ruhlar gerçeğe yakınlıkları nisbetinde varlığın en yüksek derecesine ulaşacakları gibi aksine hareket edip dinin emirlerini ihmal ettiklerinde de dereceleri düşecektir.

İlk İllet Hamza b. Ali. Dürzî inancının ikinci temeli “emr”i yani Hamza b. Ali’yi tanımaktır. Hâkim-Biemrillâh tarafından hareketin imamlığına getirilen ve Dürzîlik’te akl-i küllî yani ilk kozmik unsur sayılan Hamza b. Ali, 375 (985) yılında Horasan’ın Zevzen şehrinde doğdu. Dürzî telakkiye göre Hâkim ile Hamza’nın doğumu aynı yıla ve 23 Rebîülevvel (13 Ağustos) Perşembe gününe rastlamaktadır. Hamza b. Ali’nin Mısır’a ne zaman gittiği belli olmamakla birlikte yirmi yahut otuz yaşında iken Dârülhikme’deki te’vil meclislerine devam ettiği ve buradaki İranlı İsmâilî dâîler arasında Fâtımî lakabıyla şöhret kazandığı bilinmektedir. Kısa zamanda dâîlerin reisi olan Hamza, Hâkim-Biemrillâh’ın yakınları arasına katılarak sarayda oturmaya başladı. Öte yandan Hamza’nın Mısır’a dâî olarak gelmediği, sarayda zeki ve kabiliyetli bir hizmetçi iken Dârülhikme’deki meclislere devam ederek burada öğrendiklerini daha sonra sistemleştirdiği de ileri sürülmektedir. Bazı İsmâilî belgelerine göre Hamza’nın Hâkim’e karşı sadakat ve samimiyeti, cedel konusundaki mahareti, etrafına halifenin ilâh olduğunu telkin ederek cemaat toplayabilmesi, İsmâilî usul ve ahkâmından faydalanarak yeni bir sistem vazetmesi ve ortaya koyduğu sistemin felsefesini iyi bilmesi sebebiyle halife nezdinde itibarı son derece artmıştır (Mustafa Gālib, Târîḫu’d-daʿveti’l-İsmâʿîliyye, s. 241).

Hâkim’in Bâbünnasr dışında yaptırdığı camiye devam eden Hamza, orada Allah’ın Hâkim-Biemrillâh’ta zuhur ve tecelli ettiği yolunda gizlice propaganda yapmaya başlayınca müfrit İsmâilîler’den bir kısmı kendisine uydular. Hâkim zaman zaman o taraflara gidince Hamza’nın mescidden çıkıp halife ile beraber olması onun halk nazarında itibarını yükseltiyordu. Giderek Hâkim’e nüfuz eden Hamza, Vezir Îsâ b. Nestûr ve Fehd b. İbrâhim’i sebepsiz yere öldürttükten sonra kendisini vezirliğe tayin ettirdi. Hâkim’in karmaşık ruh yapısından faydalanarak İslâmiyet, Yahudilik, Hıristiyanlık, Budizm, Yunan felsefesi ve eski Mısır inançlarından aldığı unsurlarla, kendisinin de içinde kutsal bir şahsiyet olarak yer aldığı bir mezhep kurmak için bütün gücünü kullandı. Mezhep 408 (1017) yılında ilân edildiği için mensupları bu yılı Hamza yılı olarak kabul etmişlerdir.

Hamza b. Ali, Hâkim’in ilâhlığı ilân edildikten sonra galeyana gelen halkın bazı saldırılarına mâruz kalmışsa da halifenin müdahalesiyle kurtulmuştur. Çetin mücadeleleri sırasında Hamza’nın en yakın yardımcılarından biri Hasan b. Haydere el-Fergānî olmuştu. Ahram (veya Ecda‘ “kesik burunlu”) diye anılan, cüret ve cesaretiyle şöhret bulan Hasan Hâkim’in ilâhlığına inanmış ve peygamberliğe karşı düşünceleriyle tanınmıştı. 409 (1018) yılında Hâkim tarafından hil‘at giydirilip hilâfet alayında eyerlenmiş ata bindirilmek suretiyle taltif edilmiştir. Aynı yılın ramazan ayında Ahram’ın maiyetinde elli kişilik bir süvari topluluğu Kahire’deki Amr Camii’ne girdiler ve Kadı Ahmed b. Ebü’l-Avvâm’a, “Rahmân ve rahîm olan el-Hâkim” adına bir fetva teslim ettiler. Bunun üzerine galeyana gelen halk Ahram’ın adamlarını katletti. Kendisi de birkaç gün sonra Kerhli bir Sünnî tarafından dövülerek öldürüldü. Bu arada Ahram’ın Kahire’deki evi de yağmalandı.

Hamza’nın en güçlü ve cesur dâîlerinden biri de Muhammed b. İsmâil (Anuş Tegin) ed-Derezî’dir. Mezhebe adını verdirecek kadar etkili olan, ancak günümüzdeki Dürzîler tarafından mürted sayılan bu dâî, büyük bir ihtimalle 407 (1016) yılında Mısır’a gelmiştir. Kendisine “seyyidü’l-hâdîn” unvanını veren Anuş Tegin, Mısır’a gelmeden önce Hamza ile birlikte davetin planlarını kararlaştırmış olmalıdır. Fakat daha sonra Hamza’nın yerine kendisinin imam olması ve onun mensuplarının kendisine bağlanması için büyük çabalar sarfetti. Hamza Risâletü’l-ġāye ve’n-naṣîḥa’sında, Derezî’nin önceleri kendisini “seyfü’l-îmân” diye adlandırdığını, bu sebeple ona iman etmenin kılıca ihtiyaç hissettirmediğini bildirdiğini, fakat daha sonra ikazlarını dinlemeyerek “seyyidü’l-hâdîn” unvanını aldığını ve imamından daha hayırlı olmakla övündüğünü, bu yüzden de şirke düştüğünü belirtmektedir. Derezî faaliyetlerine devam ederek İsmâiliyye’nin baş dâîsi Hatkîn’e ve diğer ileri gelenlerine mezhebi yaymak amacıyla risâleler gönderip kendisine tâbi olmalarını istedi. Gerek İsmâilîler gerekse Sünnîler bu durumdan rahatsız olarak onu halifeye şikâyet ettiler. Hâkim-Biemrillâh, Derezî ile bir ilgisinin bulunmadığını söylemeye mecbur kalmasına rağmen hareket onun adıyla şöhret kazandı. Nihayet 1 Muharrem 410 (9 Mayıs 1019) tarihinde Derezî Kahire’de öldürüldü. Bazı kaynaklarda Derezî’nin Hâkim’in yardımıyla Şam bölgesine kaçtığı, orada mezhebi yaymak amacıyla faaliyetlerini sürdürdüğü ve 411 yılında öldüğü kaydediliyorsa da bu rivayet Dürzîler’ce kabul edilmemektedir.

Hamza b. Ali, Mısır ahalisinin aleyhinde ayaklanmasından sonra inzivaya çekildiyse de (409/1018) bir yıl süren bu inzivâdan sonra propaganda faaliyetlerini devam ettirdi. Hâkim’in öldürülmesi üzerine tekrar gaybete girdi. Zâhir-Lii‘zâzidînillâh unvanıyla halife olan Hâkim’in oğlu Ali ise asker, kumandan ve idarecilerle iyi ilişkiler içinde bulunan ve babasının hareketlerini tasvip etmeyen âdil bir kimse idi. Dürzî kaynaklarında “La‘netullah” diye anılan bu halife, Hâkim taraftarlarını takip ettirerek şiddetle cezalandırmaya başladı. Dedelerine nisbet edilen ulûhiyyet iddialarını reddetmesi ve böyle bir inanca saplananların öldürüleceğini ilân etmesi üzerine Dürzîler Mısır’ı terkederek daha emin bir yer olan Lübnan’daki Vâditteym’e kaçtılar. Bu arada Hamza da büyük bir ihtimalle aynı yere kaçmaya mecbur kaldı. Kendisi “setr” halinde bulunduğu için taraftarlarının işlerini Bahâeddin el-Muktenâ’ya havale etti. Dürzîler’in çoğunluğuna göre ise Mısır’da sadece Muktenâ’nın bildiği bir yerde gaybete girdi. Hamza el-İʿẕâr ve’l-inẕâr adlı risâlesinde, mâbudun gāib olması dolayısıyla kendisinin de gaybete girmesinin gerekli olduğunu, bu sebeple gözden kaybolduğunu belirtir. Bununla birlikte Hamza’nın âkıbeti tamamen meçhul olup bu konuda verilen bilgiler kesin değildir. Dürzî kutsal risâleleri içinde Hamza’nın 411 (1021) yılından sonra yazılmış hiçbir risâlesi bulunmamaktadır.

Hamza b. Ali, Dürzîlik sisteminde Hâkim’den sonra en önemli unsur olan “emr” makamındadır. Ayrıca “küllî akıl, tarîk-i müstakīm, kāimü’l-hak, imâmü’z-zamân, en-nebiyyü’l-kerîm, illetü’l-ilel, hâdi’l-müstecîbîn” gibi unvanlarla anılan Hamza’nın muhtelif devrelerde çeşitli zuhurlar gösterdiğine inanılır. Âdem devrinde Şantil, Nûh devrinde Pisagor, İbrâhim zamanında Dâvûd, Mûsâ zamanında Şuayb, Îsâ zamanında İncil’in gerçek sahibi Mesîh, Hz. Muhammed devrinde Selmân-ı Fârisî ve nihayet Hâkim zamanında Hamza b. Ali olarak görünmüştür. Hamza Allah’a giden yol, Allah’ın arşını taşıyan meleklerin yaratıcısı ve Allah ile insan arasındaki aracıdır. Hamza b. Ali tarih boyunca mensupları tarafından daima hürmetle anılmıştır. Tâlî rütbesi verilen Bahâeddin el-Muktenâ yazışmalarında onu efendi, kendisini de kul olarak nitelendirir. Bugün de Dürzîler aynı inancı devam ettirmekte ve Hamza’ya büyük bir saygı duymaktadırlar.

Büyük Dâîler. Dürzîlik’te üçüncü esas “hudûd”u bilmektir. Hudûd Dürzîler’e göre Hâkim veya Hamza tarafından görevlendirilen peygamber derecesinde kimselerdir. Bazan “vüzerâ” diye de anılan yüksek dereceli hudûddan başka dâî, me’zûn, mükâsir gibi aşağı dereceli hudûd da bulunmaktadır. Hamza b. Ali hudûd kavramını İsmâiliyye’den almakla birlikte ruhanî ve cismanî şeklindeki taksimi terketmiştir. Dinin esaslarından olduğu için hudûdu bilmemek tevhid davetini bilmemek demektir. Bundan dolayı her Dürzî’nin, yaratılan en şerefli varlıklar olan hudûdu bilip iman etmesi gerekmektedir. Hudûd sayılan kimseler evlenmekten, çocuk sahibi olmaktan, her türlü günah ve hatadan münezzeh ve mâsumdurlar. Hamza et-Taḥẕîr ve’t-tenbîh adlı risâlesinde, hudûdu ilâhî hikmet kapıları ve rahmet anahtarları olarak tavsif eder. Hudûd her asırda birbirine zıt isim ve sûretlerde zuhur eder. Meselâ Tanrı Zekeriyyâ şeklinde zuhur edince Hamza Kārûn, İsmâil et-Temîmî de Ebû Saîd el-Malatî sûretinde görünmüş; Hz. Muhammed devrinde Hamza Selmân-ı Fârisî şeklinde görününce diğer dört hudûd da sahâbeden Mikdâd b. Esved, Ebû Zer el-Gıfârî, Ammâr b. Yâsir ve Necâşî sûretinde zuhur etmiştir.

Hudûdun ilki İbrâhim b. Muhammed b. Hâmid et-Temîmî’dir. “Zûmassa, meşîe, İdrîsü zamânih, Uhnûhû evânih, Hermesü’l-Herâmise, el-hüccetü’s-safiyyetü’r-radıyye, eş-şeyhü’l-müctebâ” ve daha çok “en-nefsü’l-külliyye” diye bilinen İbrâhim ilmini Hamza b. Ali’den alır. Aklın yaratıcıya nisbeti ne ise nefsin de (Temîmî) akla nisbeti odur. Nefis akıldan taşan mütemmim cüzdür. Hamza b. Ali herhangi bir hudûdu görevlendirdiği zaman ona bir tayin belgesi (mersûmü’t-taklîd) gönderirdi. Temîmî’ye gönderilen ve “sicillü’l-müctebâ” adı verilen belgede Hamza çeşitli iltifatlardan sonra Temîmî’ye Mevlânâ Hâkim’in nuru ile baktığını, onu diğer dâîler üzerine kendi halifesi olarak tayin ettiğini ve istemediği dâîyi azil yetkisine sahip kıldığını belirtir. Temîmî, Hamza’nın en yakın yardımcılarından olduğu için ona mektuplarında “enişte” diye hitap ederdi. Dürzî kutsal risâleleri arasında Temîmî’ye nisbet edilen beş risâle vardır. Hâkim’in ölümünden sonra kutsal risâlelerde zikredilmemesine rağmen Temîmî’nin ölümüne kadar (427/1036) Hamza ve diğer dâîlerle birlikte gizlendiği tahmin edilmektedir.

Hudûdun ikincisi Ebû Abdullah Muhammed b. Vehb el-Kureşî’dir. “Kelime, sefîrü’l-kudre, fahrü’l-muvahhidîn, beşîrü’l-mü’minîn, imâdü’l-müstecîbîn, eş-şeyhü’r-radî” diye de anılan Muhammed b. Vehb, Murtazâ adlı bir görevlinin ölümü üzerine Hamza tarafından “taklîdü’r-radî” adlı mersûmla tayin edilmiştir. Hamza bu mersûmda ona Murtazâ’nın bütün ilimlerini teslim aldığını, tevhidle ilgili bütün kitaplarını kendisine vereceğini, onu bütün dâî, me’zûn, nakib, mükâsir, müstecîb ve muvahhidlerden önde gelen “kelime” makamına tayin ettiğini belirtmiştir. Fakat Hâkim’in ölümünden sonra Muhammed b. Vehb hakkında tayin edilmesinden başka hiçbir bilgi günümüze ulaşmamıştır. Üçüncü hudûd Ebü’l-Hayr Selâme b. Abdülvehhâb es-Sâmirî’dir. “es-Sâbık, el-cenâhü’l-eymen, nizâmü’l-müstecîbîn, azmü’l-muvahhidîn” gibi unvanlarla anılan Selâme’nin tayin mersûmu mevcut Dürzî risâlelerinde bulunmamakta, fakat zamanımıza intikal etmeyen bir mersûmla tayin edildiği sanılmaktadır. Dördüncü hudûd Bahâeddin Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed es-Semmûkî’dir. “et-Tâlî, el-cenâhü’l-eyser, lisânü’l-mü’minîn, senedü’l-muvahhidîn, ma‘denü’l-ulûm ve ed-dayf” gibi unvanlarla anılan Bahâeddin, mezhebin sözcüsü ve Dürzîliğe muhalif olan görüşleri reddetmek için yazılmış çok sayıda risâlenin müellifidir. Bahâeddin’in, büyük bir vukufla kaleme aldığı risâlelerinden özellikle Risâletü’n-naṣârâ’sında Yeni Ahid’i ve Hıristiyanlık ibadetlerini, alışılmışın dışında bir dirayetle incelemesinden dolayı hıristiyan olabileceği ihtimali ileri sürülmektedir. Bahâeddin, Hamza’dan sonra mezhebin devam ettirilmesinde en çok hizmeti geçen hudûd olarak bilinir. Mezhep sözcüsü olması sebebiyle devrindeki birçok hükümdara ve devlet ileri gelenlerine mezhebi benimsetmek için mektuplar yazdı; daveti yürütürken içte birtakım bölünmelerle, dışta düşmanlıklarla karşılaştı. Tayin ettiği fakat davetin öğreti ve ahlâkî standartlarından uzaklaşan bazı dâîlerle mücadele etti. Meselâ Şam’a tayin edilen Sükeyn, Hâkim’e çok benzemesinden faydalanıp 434 (1042) yılında kendisinin Hâkim-Biemrillâh olduğunu ve rec‘at ettiğini belirterek Kahire’de karışıklıkların çıkmasına sebep oldu. Bahâeddin risâleleriyle bunları önce uyardı, sonra da bütün dâîlerle ilgisini kestiğini ilân etti. Ardından on yedi yıllık faaliyetlerinin sonunda Menşûrü’l-ġaybe adını taşıyan 111. risâleyi neşrederek selefleri gibi o da gaybete girdi (434/1042). O tarihten itibaren Dürzîlik, Hamza’nın ve diğer hudûdun ortaya koyduğu prensiplerden başkasını bünyesine almayan, dinlerine girecek kimseleri kabul etmeyen, çıkmak isteyenlere de müsamaha göstermeyen tam anlamıyla kapalı bir fırka haline dönüştü.

Dürzîler’e göre Hamza b. Ali ve dört hudûdun kendilerine has renkleri vardır. Yeşil Hamza’ya, kırmızı Temîmî’ye, sarı Kureşî’ye, mavi Sâmirî’ye, beyaz ise Bahâeddin’e mahsus renklerdir. Fransızlar Lübnan’daki Cebelidürûz’a bağımsız emirlik statüsü tanıyınca bu beş renkten oluşan bayraklar resmî merkezlerde görülmeye başlandı. Günümüzde Beyrut Beytü’t-tâifeti’d-Dürziyye de aynı bayrağı yaşatmaktadır.

Yedi Esas. Dürzîliğin hem inanç hem de ahlâkî yönüyle ilgili olan yedi vasiyet mezhepte dördüncü farz olarak bilinir. Onlara göre Hamza b. Ali tenzil ve te’vil ehlinin, yani Ehl-i sünnet ile Şîa’dan İsnâaşeriyye, İsmâiliyye ve Karâmita’nın gerekli gördüğü kelime-i şehâdet, namaz, oruç, hac, zekât, cihad ve velâyet gibi esasları en-Naḳżü’l-ḫafî adlı risâlesinde iptal etmiştir. Hamza bunu yaparken Hâkim-Biemrillâh’ın fiil ve davranışlarından ilham almıştır. Ona göre Hâkim uzun müddet namaz kılmamış, cuma, cenaze ve bayram namazlarına iştirak etmemiş, 400 (1009-10) yılında zekâtı kaldırmış, oruç tutmayı ve hacca gitmeyi gereksiz görmüş, cihadın zâhir ve bâtınını ilga etmiş, te’vil ehli olan Bâtıniyye yahut İsmâiliyye’nin özellikle Ali b. Ebû Tâlib ve nesline tahsis ettikleri velâyeti sadece kendisine tanımıştır. İptal edilenlerin yerine konulan yedi esas şunlardır: 1. Doğru sözlülük. Namazın yerine konulan bu esasa göre bir Dürzî dindaşı hakkında doğru sözlü olmak zorundadır. Ancak diğer din mensupları için hayat hakkı da dahil olmak üzere hiçbir konuda doğruluk prensibinin uygulanması gerekli değildir. Çünkü Bahâeddin’in ifadesine göre onlar zalim, kör ve cahildirler. Dürzîler “sıdk” kelimesini ve bütün türevlerini “sad” harfi yerine “sin” ile yazarak ebced sistemine göre buradan hudûd ve dâîlerin sayısını (164) çıkarırlar. Dâîlerin doksan dokuzu imama aittir. 2. Din kardeşlerini korumak. Zekâtın yerine konulan bu esas sadece mezhep kardeşliğine hasredilmiştir. 3. Var olmayana ibadetten vazgeçmek. Oruç yerine konan bu esasa göre Dürzîler’in Hâkim’den önceki inanç ve ibadetlerinin, mevcut olmayana ibadet sayıldığından hiçbir değeri yoktur. 4. İblîsler ve azgınlardan uzaklaşmak. Hacca karşı konulan bu kurala göre uzak durulması gereken kimselerden maksat geçmiş peygamberlerdir. Dürzîler prensip olarak bütün peygamberlere muhaliftirler. Çünkü peygamberler Hâkim’i bırakarak insanları asla zuhur etmeyen bir ilâha çağırmışlardır. Hamza b. Ali bütün peygamberlerle ve özellikle şeriat sahibi Hz. Âdem, Nûh, Mûsâ, Îsâ ve Muhammed ile savaşmayı, onların bozulmuş olduğunu iddia ettiği akîde, şeriat ve dinlerinden uzaklaşmayı zaruri sayar. İsmâiliyye’de görülen “nâtık” ve “esas”, yani peygamber ve onun yerine geçen imam Dürzîler’e göre İblîs ve şeytandır. Âdem şecere itibariyle beşerin dedesi olan, topraktan yaratılan ve Allah’ın halifesi olan Âdem değil, Maniheizm’deki kadîm ve orijinal insan veya yahudi kabalizmindeki Adam Kadmon olarak kabul edilir. Ancak günümüz Dürzîler’i Hz. Muhammed hakkında daha mülâyim bir yol takip ederek onun, kendi dinlerinde sadece risâlet vasıtası olmak gibi sınırlı bir yeri bulunduğunu yahut Tanrı elçisi olduğunu kabul ederler. 5. Hâkim-Biemrillâh’ı her devirde tek ilâh olarak tanımak. Kelime-i şehâdete karşı konulan bu kural, gizlilik esasına riayet maksadıyla başka din mensuplarının yanında lisanen terkedilip kalben uygulanabilir. Zor durumlarda Hâkim’in ulûhiyyeti dille inkâr edilebildiği gibi Hamza b. Ali’ye de lisanen küfür ve lânet câizdir. 6. Hâkim’in hüküm ve fiiline rızâ göstermek. Cihadın karşılığı olarak benimsenen bu kurala göre Hâkim’in her türlü fiiline razı olmak, o fiillerin mutlaka bir hikmete bağlı olarak işlendiğine inanmak gerekir. 7. Her durumda Hâkim’in hükmüne boyun eğmek. Velâyetin yerine konulan bu kural, Hamza b. Ali’ye göre bütün öğretilenlerin gayesini teşkil etmektedir.

B) Dürzî Kutsal Metinleri. Dürzîler’in ahlâkî ve medenî sistemlerinin dayandığı kutsal metinler dört yahut altı kitaba taksim edilmiş olup Resâʾilü’l-ḥikme veya el-Ḥikmetü’ş-şerîfe diye anılan 111 risâleden meydana gelir. En eskisi Safer 408’de (Temmuz 1017) yazılmış olan bu risâleler henüz tam ve kesin sayıya ulaşmış olmayıp sadece bir devrede toplanan risâleler mecmuası durumundadır. Genellikle Dürzîler’in yaşadıkları bölgelerdeki baskılar sebebiyle didaktik ve polemik mahiyetinde yazılmış bulunan risâleler, bilhassa 1831-1838 yılları arasında İbrâhim Paşa’nın Suriye’ye girişi ve 1860’ta Lübnan’daki iç savaş sonunda konuyla ilgilenen âlimlerin eline geçmiştir. Risâlelerde çelişkili ve müphem pasajlar, şifreli ibareler ve muğlak kelimeler vardır.

Dörtlü tasnife göre kitaplar sırasıyla 14, 26, 28, 43 risâle ihtiva eder. Buna karşılık altı kitaptan oluşan risâle mecmuaları 14, 26, 15, 13, 7 ve 36 risâleden meydana gelmekte ve her iki taksimde de risâle sayısı değişmemektedir. Altı kitaplı düzenlemede ilk dört risâle Hâkim’e atfedilir; otuz risâlenin yazarı ise Hamza b. Ali’dir. Beş risâle Muhammed et-Temîmî’ye aittir. Otuz ikinci risâlenin müellifi kesin olarak bilinmemektedir. Üç, dört, beş ve altıncı kitapta bulunan risâleler, Hamza’nın çekilişinden sonra davet görevini üstlenmiş bulunan Bahâeddin el-Muktenâ’ya ait olup Dürzîlik hareketinin propagandası için yazılmıştır. Risâleler sadece bu koleksiyondan ibaret değildir. Bir şifahî rivayete göre kutsal metinler yirmi dört kitap hacminde iken zamanla birçok risâle kaybolmuştur. Son dönemde bulunan bir kutsal metin de el-Muṣḥafü’l-münferid bi-ẕâtihî adlı yazmadır. Kaybolmuş kitaplardan biri olan bu eserin Hâkim tarafından Sind’deki mensuplarına yazıldığı tahmin edilmektedir. Dürzîler’e göre kutsal risâlelerde hile ve tahrif mevcut değildir; tahrif etmek isteyenlere dâîler engel olmuşlardır. Bunlar Derezî ve Sükeyn olaylarında görüldüğü üzere gerektiğinde cezalandırılmışlardır.

C) Amelî ve Ahlâkî Konular. Hamza b. Ali, 410 (1019) yılında Fâtımîler’in Mısır Kādılkudâtı Ahmed b. Ebü’l-Avvâm’a gönderdiği mektuptan ibaret olan er-Risâletü’l-müneffeẕe ile’l-ḳāḍî adlı risâlede kadıya muvahhidlerin davalarına bakmamasını, bu davalara “eş-şerîatü’r-rûhâniyye” adını verdiği şeriata göre kendisinin bakacağını bildirmişti. Ona göre ruhanî şeriatın ana kaynağı, Kadı Nu‘mân’ın Deʿâʾimü’l-İslâm adlı eseridir. Hâkim-Biemrillâh da Yemen Dâîsi Hârûn b. Muhammed ve Suriye Dâîsi Ebü’l-Fevâris Ahmed’den görevlerini Deʿâʾimü’l-İslâm’a göre yürütmelerini istemişti. Bahâeddin, Resâʾilü’l-Hind’de Deʿâʾim’e atıfta bulunarak Kadı Nu‘mân’ı ölmez muvahhidlerden biri olarak takdim eder. Ruhanî şeriat Deʿâʾim’den, kölelik ve taaddüd-i zevcâtı iptal etmekle ayrılmaktadır.

Kutsal metinlerde Dürzî kadınlarla erkekler kardeş kabul edilmekte, bir Dürzî erkeğin Dürzî kadınla evlenmesi halinde kadını kendisine eşit kabul etmesi, bütün mallarını onunla paylaşması emredilmektedir. Bu bakımdan Dürzîlik kadın ve erkeğin eşit olduğunu, hukuk açısından aralarında bir fark bulunmadığını ortaya koymaya çalışır. Evlenme konusunda genellikle Hıristiyanlığın tesirinde kalan Dürzîler’de evlenme yaşı kadınlarda on yedi, erkeklerde on sekiz olarak kabul edilmiştir. İcap ve kabulden ibaret olan evlilikte mehir belirlenmemişse kadı tarafından tesbit edilir. Birden fazla kadınla evlenmek yasak olup böyle bir nikâh bâtıldır. Bir kadın veya erkeğin Dürzî toplumu dışından bir kimse ile evlenmesi kesinlikle yasaklanmıştır. Müt‘a nikâhı ve câriye edinmek de yasaklar arasındadır. Boşanma hoş karşılanmamakla birlikte mümkün olup bir defada icra edilir. Boşanan kadın aynı erkekle tekrar evlenemez. Dürzî toplumunda, kadının kısır olması veya erkek çocuk doğurmaması en çok görülen boşanma sebepleridir. Zina edenin evliliği de sona ermiş sayılır. Dürzî dinî hukukuna göre kadının da boşama hakkı vardır. Boşanma muamelesinde, boşanmak isteyen taraf kadınsa, eşlerin durumunu bilen kimselerce erkeğin kusurlu olmadığı tesbit edildiği takdirde koca karısına ait malın yarısını almaya hak kazanır. Aynı kural erkeğin boşanmak istemesi halinde de geçerlidir. Eşler arasındaki her türlü kesin ayrılışta kadının iddet süresi dört aydır. İddet esnasında nafaka kocaya aittir. Kadın, kocasının ölümünden sonra hukuken ve ahlâken en yakın akrabası olan erkek tarafından himaye edilir. Kocası ölen kadın tekrar evlenmemişse çocukları ve mallarının idaresi ona verilir. Lübnan’da evlilikle ilgili davalara 25 Mayıs 1929’da kurulan mezhep mahkemeleri bakmaktadır. Bu mahkemelerin kararları, iki “şeyhü’l-akl” veya yüksek dereceli Dürzî kadılarından teşekkül eden bir heyet tarafından temyiz edilir.

Dürzîler arasında miras taksimi, Sünnî Hanefî hukuk sisteminin tatbikatına uygun cereyan etmekle birlikte en çok görülen yazılı vasiyet uygulamasıdır. Genellikle toprağın başkasına intikal etmemesi için uygulanan bu usul, ölümü hatırlatan bir uyarıcı olması bakımından da teşvik görmektedir. Vasiyet konusunda herhangi bir sınırlama yoktur. Bu hususun önemi dikkate alınarak Osmanlılar zamanında sadece vasiyet davaları ile ilgilenmek üzere bir kadı görevlendirilmişti.

Diğer hukukî mükellefiyetler ve müeyyideler, yenilip içilmesi serbest veya yasak olan şeyler, çocukların sünnet edilmesi, cenaze namazı gibi hususlar İslâmî kurallara uygun şekilde cereyan eder. Ramazan bayramı küçük bayram, Kurban bayramı büyük bayram olarak kutlanır. Kadın erkek Dürzîler’in çıplak ayakla, kilometrelerce yürüyerek bazı velîlerin ve özellikle Cemâleddin Abdullah et-Tenûhî’nin (ö. 884/1479) Abeyh’teki mezarını ziyaret etmeleri Güney Lübnan’da görülen bir uygulamadır.

Dürzî ahlâk sisteminde yedi esastan birincisi olan doğru sözlülük, bütün faziletleri ihtiva eden tevhidle eş değerde olup yalancılık şirkle eşit tutulur. Muvahhidler birbirinin kardeşi ve bacısı kabul edildiğinden karşılıklı yardımlaşma esastır. Zengin fakire yardım etmelidir. Malî gücü yeterli olanın başkasından yardım istemesi de yasaklanmıştır. Din mensuplarının özellikle hastalık, sıkıntı ve felâket anlarında birbirini ziyaret etmelerine önem verilir. Bir Dürzî’nin dindaşını koruması dinî bir görevdir. Toplum tehlikede olduğu zaman hepsinin toplanıp kendilerini savunmaları gerekir. Karşılıklı yardım maddî konular yanında mânevî rehberlikte ve dinî bilgilerin öğretilmesinde de geçerlidir. Bundan dolayı Dürzî kutsal metinlerini öğretmek büyük bir sadaka sayılmış ve bu konuda ücret alınması yasaklanmıştır.

Tefecilik ve karaborsacılık büyük bir ahlâkî suçtur. Diğer ahlâkî görevler arasında en önemlilerinden biri iffettir. Dürzîler’e göre tevhid dini mensuplarını ahlâklı, iffetli ve namuslu olmaya yöneltir. Sıla-i rahimde bulunmak, misafire ikram etmek, söz söyleme ve oturup kalkmada edepli olmak ve tutumlu davranmak ahlâkî bakımdan uygulanması istenen hususlardır. Kendilerinden olmayanlara davranışları ve inançları konusunda ifşaatta bulunmayan ve tehlikelerden korunmak gayesiyle takıyye uygulayan Dürzîler, 1860 yılına kadar kendilerini müslüman göstermiş ve muhtelif camiler de inşa etmişlerdir. Bu tarihten sonra şartların değişmesi dolayısıyla takıyyeye daha az riayet edildiği görülür. Gizlilik esasına uymaları, başta Nusayrîler olmak üzere pek çok kimse tarafından ahlâksızlıkla itham edilmelerine sebep olmuştur. Hamza b. Ali, bu tür ithamlara karşı er-Risâletü’d-dâmiġa’yı yazarak suçlamaları reddetmiştir.

D) Cemaat Teşkilâtı. Bahâeddin el-Muktenâ’nın 434 (1042) yılında Menşûrü’l-ġaybe’yi yayınlayıp çekilmesi veya ölmesi üzerine Dürzîliğe giriş ve çıkış tamamen kapanmıştır. Dürzî toplumunun ayakta kalma politikası istikametinde alınan bu tedbir, bazı nüfuzlu Arap aileleri istisna edilirse devamlı uygulanmıştır. Bu bakımdan Dürzîler yaklaşık 1000 yıldan beri misyoner teşkilâtına ihtiyaç duymayan gizli ve kapalı bir topluluk olma özelliğini korumaktadır. Toplumun fertlerini birbirine bağlayan ve cemaat halinde tutan âmillerin başında din bağı gelir. Diğer bağlar dinî bağı destekleyen unsurlardır. Dışarıdan evlenme olmadığı ve cemaatin büyük bir kısmı dağlık bölgelerde yaşadığı için hayatlarını yabancılara karışmadan sürdürebilmektedirler. Asırlarca devam eden toprağa bağlılık ve bağımsızlık duygusu bu cemaatin hayat anlayışının temelini teşkil eder. Çoğunluğu oluşturdukları merkezlerde kendilerinden olan bir emîrin idaresinde inanç, hukuk ve âdetlerini devam ettirirler.

Dürzî cemaati, dinî konuları bilen “ukkāl” ve bilmeyen “cühhâl” olmak üzere iki kısma ayrılır. Mezhebin prensiplerine sıkı sıkıya bağlı olan, sigara, içki ve benzeri şeylerden kaçınan, yiyecek ve giyecekler konusunda zühd ve takvâya uyan, birçok fazileti şahsında toplayan aydın zümre ukkāl grubunu oluşturur. Bunların üçüncü bir kişi olmadan yabancı bir kadınla yalnız kalması, hatta onun selâmına karşılık vermesi, lüks içinde yaşaması câiz değildir. Kadınlardan ukkāl grubuna girenler “âkılât” diye anılır. Bunlar da ukkālin yükümlülüklerini taşırlar. Ukkāl zümresi çoğunlukla sarık sarar, koyu mavi cübbe yahut aba giyer, mensupları sakallarını kesmezler. Herhangi bir makam veya göreve tayin edilmişlerse ona uygun kıyafet giymeleri câizdir. Âkılât ise “nikāb” veya “sâye” denilen elbiseler giyerler; bütün bedeni ve tek göz hariç olmak üzere yüzü kapatmak yaygın âdetleridir. Bir Dürzî’nin ukkāl arasına katılabilmesi için en az kırk yaşında olması, Dürzî inançlarına vâkıf olup şeyhü’l-akldan talepte bulunması ve kendisinden ahid alınıp kabul edilmesi gereklidir. Bu zümreye katılanlar gruba ait muhtelif derecelere yükselebilirler. Perşembe akşamları ibadet mahalleri olan halvetlerde toplanan ukkāl, derecelerine göre belli dinî metinleri okuduktan sonra halvetten uzaklaşır. Akîdenin sırlarını dinlemek hakkını haiz olan en yüksek dereceliler gecenin sonuna doğru dağılırlar. Halvetlerdeki bu düzen, 1762 yılından beri gizliliği sağlamak amacıyla devam ettirilmektedir. Genel olarak Dürzî cemaatinin % 15’ini teşkil eden bu seçkin zümreden suç işleyen olursa tövbe edip pişmanlığı ortaya çıkmadıkça ukkāl meclisine tekrar alınmaz. Ukkāl içinde “ecâvîd” denilen üstün meziyetli bir zümre daha vardır. Grubun yaklaşık % 2’sini oluşturan bu zümre daima zühd ve takvâ hayatı yaşar. Ukkālin faziletlere çok düşkün olan en üst tabakası, “şüyûhu’l-akl” veya “şüyûhu’l-asr” denilen kimselerdir. Bunların bir kısmı, tenha yerlerde kurulmuş ibadet mahalleri olan halvetlerde kalır, diğerleri de Dürzî kutsal metinlerinin istinsahı ile uğraşırlar. Ağır, beyaz bir sarık giyen ve Dürzî toplumundan büyük itibar gören şüyûhu’l-akl, dinî emirlerin yerine getirilip getirilmediğini kontrol etmek, vaaz vermek, çocukların yetişmesini sağlamak gibi görevleri yerine getirir; dünya işleriyle ve siyasetle ilgilenmez. Halvethânelerin işlerini yürüten, vakıflarıyla ilgilenen “şüyûhu’l-halevât” zümresi de ukkāl grubunun önde gelenlerindendir.

Cemaatin % 85’ini teşkil eden cühhâl ise dinî metin ve kaideleri bilmeyen, dinî toplantılara, sadece ramazan ve kurban bayramlarına tesadüf eden günlerde katılabilen avam tabakasıdır. Bu zümre, Dürzî kutsal risâlelerinin asıllarını değil ancak şerhlerini veya basılmış eserleri okumaya yetkili olduğu için kendilerine “şerrâhîn” de denilmektedir. Halvethânelerin giriş kısmında oturan bu cemaatin umumi vaazdan sonra çıkmaları istenir. Sigara içmek ve dünya lezzetlerinden faydalanmak bunlar için mubahtır. Özel bir elbise giymezler, hikmet meclislerinin irşad bölümlerine katılabilirler. Bununla birlikte Allah’tan korkmak, iffetli ve temiz olmak, yalancı şahitlik ve benzeri kötülüklerden sakınmak, zikir ve tesbihle meşgul olmak cühhâl için de gereklidir. Ukkāl ile cühhâl dışında “âyan” ve “âmme” denilen iki sosyal sınıf daha vardır. Günümüzde beş bölgeyi elinde tutan, kendileri şeyh ailesinden geldikleri halde şeyh olmayan feodal liderlere âyan, onların mensuplarına da âmme denilmektedir. Her iki grubun da kendi çevresinden evlenmesi gelenek halini almıştır.

E) Dürzî Nüfusu. Tarihte ve günümüzde Dürzî toplumuna hâkim dört büyük aile görülür. Bunlar Tenûhîler, Şihâbîler, Ma‘nîler ve Canbolatlar’dır.

Tenûhîler. Teymullah b. Esed b. Vebere b. Tağlib soyundan gelen bu aile, Fırat kıyısındaki Hîre bölgesini ilk defa imar eden Arap kabilesidir. Melik Nu‘mân b. Münzir ile güzelliğinden ötürü “Mâüssemâ” diye anılan annesi de bu ailedendir. Aslen hıristiyan olan Tenûhîler, Ebû Ubeyde b. Cerrâh ile birlikte hareket ederek Diyârışam’da Kınnesrîn, Menbic, Hama ve Maarretünnu‘mân bölgelerine yerleştiler. Hamza b. Ali’nin, Tenûhîler’in ileri gelenlerinden Ebü’l-Hasan Yûsuf b. Musbih ve Ebû İshak İbrâhim b. Abdullah’a mektuplar göndererek onları mezhebine davet etmesi sonucu Dürzîliğe girdiler. Haçlılar’a karşı savaşan ve 503 (1110) yılında çok sayıda emîrini kaybeden Tenûhîler’den -Buhtur b. Adudüddevle Ali hariç- Emîr Fevâris ailesinin hâkimiyeti sona erdi. Emîr Mecdüddevle’nin, Frenkler’le yaptığı savaşta öldürülmesinden (520/1126) sonra Ebü’l-Aşâir Buhtur (ö. 552/1157) devam ettirdiği savaşlarda muzaffer oldu. 657 (1259) yılında Aynicâlût’ta Moğollar’a karşı yapılan savaşta Dürzî Emîri Zeynüddin el-Melik, Seyfeddin Kutuz ile aynı safta çarpıştı.

Yavuz Sultan Selim’in Mercidâbık Savaşı’nda (1516) Arslan ailesinden Emîr Cemâleddin Ahmed ve kuvvetleri Osmanlı saflarında yer aldılar. Sultan Selim Cemâleddin’i Garb’a, Metn’e ve mücâvir bölgelere emîr tayin ettiği gibi Şûf bölgesini de Ma‘n ailesinden alarak onun emrine verdi. Böylece Cemâleddin Ahmed Güney Lübnan emîri oldu. Tenûhîler’in hâkimiyeti 1615 yılında Ma‘noğulları’nın Beyrut’u işgaline kadar devam etti. Sonraları Şihâbîler’le mücadeleleri neticesinde nüfuzları azaldı. Günümüzde Tenûhîler’in Lübnan’da çok dar bir nüfuz bölgesi vardır.

Ma‘nîler. Osmanlı kaynaklarında Ma‘noğulları diye geçen bu aile, asıllarının, Emevî ve Abbâsî devrinin fesahatiyle tanınan cesur kişilerinden Ma‘n b. Zâide’ye dayandığını iddia ediyorsa da bu nisbet sahih görülmemektedir. Aslında Ma‘n b. Rebîa el-Eyyûbî’den gelen bu aile Esed b. Rebîatü’l-Feres kabilesine mensuptur. Fırat Cezîresi’nde oturan Ma‘noğulları’nın Dürzî oldukları da şüphelidir. Ma‘n devrinde Halep civarına yerleşen aile, Emîr Fahreddin zamanında oldukça önemli faaliyetlerde bulunmuştur. 1515 yılında Mercidâbık’ta Kansu Gavri’nin maiyetinde iken Yavuz Sultan Selim’e sığınan Fahreddin, padişah nezdinde Cebel emîrlerinin hepsinden daha çok itibar görmüş, bu tarihten sonra Sayda ve Sûr gibi şehirleri elinde bulunduran Tenûhîler, Cebel hâkimiyetini Ma‘n ailesine bırakmak zorunda kalmışlardır. Fahreddin’in ölümünün ardından oğlu Korkmaz ve onun oğlu II. Fahreddin zamanında Ma‘nîler çıkardıkları isyanlar sebebiyle zaman zaman Osmanlılar’ı meşgul etmişlerdir. Bu son emîr Osmanlılar tarafından sıkıştırılınca beş yıl kadar Avrupa’da kalarak yardım elde etmeye çalışmış, 1618’de Lübnan’a dönmüş, Sayda ve Beyrut gümrüklerinin gelirleriyle büyük bir ordu kurmaya muvaffak olmuştur. Fahreddin’den sonra yerine geçen Mülhim’in 1654 yılında ölümü üzerine Ma‘n ailesinin nüfuz sahası tamamen Şihâbîler’in eline geçmiştir.

Şihâbîler. Aslında Hicaz’daki Benî Mahzûm kabilesinden gelen bu aile, Hz. Ömer zamanında Havran köylerinden Şehbâ’ya yerleştikleri için (15/636) bu isimle anılmışlardır. Şihâbîler VI. (XII.) yüzyılın ortalarında Nûreddin Zengî zamanında Vâditteym’e yerleşmişler ve Haçlılar’ın eline geçen vadiyi kurtarmak için yaptıkları savaşta galip gelmişlerdir. Nûreddin Zengî, Şihâbîler’in lideri Münkız’ı fethettiği yerlere emîr tayin etti. XVII. yüzyılın sonlarında Lübnan’daki Dürzî liderliği Şihâbîler’den Emîr Beşîr’e ve onun 1706’da ölümü üzerine Emîr Haydar’a intikal etti. Emîr Haydar’ın ölümünden (1732) üç yıl önce Emîr Mülhim Cebelilübnan riyâsetini ele geçirdi ve bu görevi 1754 yılına kadar sürdürdü. Daha sonra kardeşleri Ahmed ve Mansûr 1770 yılına kadar emirlik görevini devam ettirdiler. 1754’te Emîr Ali Haydar, Mülhim’in oğulları ve Şihâbî ailesinden pek çok kişi hıristiyan oldu. Bu dönemden itibaren günümüze kadar ailenin Mârûnî hıristiyan, müslüman ve Dürzî olarak üç kısma ayrıldığı görülür. Bu ailenin en büyük şahsiyeti, 1788-1840 yılları arasında Cebelilübnan emirliğini elinde tutan, Sünnî Müslümanlık, Hıristiyanlık ve Dürzîlik arasında kendine göre hassas bir denge kurup siyasî sebeplerle Osmanlılar’a karşı Sünnî, Dürzîler’e karşı Dürzî, hıristiyanlara karşı da hıristiyan gibi davranan Emîr Beşîr eş-Şihâbî’dir. Şihâbîler’in Dürzîliğe ne zaman girdikleri kesin olarak bilinmemekle beraber XVIII. yüzyıl başlarında Cebelilübnan’a hâkim olduktan sonra Dürzî oldukları sanılmaktadır.

Canbolatlar. Kilis ve Halep civarına yerleşmiş olan bu büyük aile, adını Canbolat b. Kāsım el-Kürdî’den almıştır. Rivayete göre aile Eyyûbîler’e kadar uzanır. İbn Arabî veya İbn Arabû künyesini alan Canbolat çocukluğunda bir müddet Osmanlı sarayında bulunmuş, daha sonra Kilis emirliğine tayin edilmiştir. Halep civarını eşkıyadan temizlediği için şöhret kazanmış, II. Selim zamanında Kıbrıs seferine iştirak etmiş ve 1572’de Kilis’te ölmüştür. Onun ardından ailenin reisi olan ve bazı görevlerden sonra kendisine vezirlik pâyesi verilen Hüseyin Paşa, İran seferine katılması hususunda Cigalazâde Sinan Paşa’nın emrine uymakta geciktiği için 1604’te Van’da idam edilmiştir. Bunun üzerine aile adına isyan eden ve Osmanlı tarihinde Celâlî olarak anılan, devletin kendisini oyalamak için Halep eyaletini verdiği Canbolatoğlu Ali Paşa Ma‘noğulları’ndan II. Fahreddin ile birleşti. Nüfuzunu Hama’nın kuzeyinden Adana’ya kadar genişleten Ali Paşa müstakil bir hükümdar gibi adına para bastırıp hutbe okuttu. Fahreddin vasıtasıyla başta Toskana olmak üzere bazı Avrupa devletleriyle anlaşmalar yaptı. 1607 yılında Kuyucu Murad Paşa tarafından mağlûp edilen Ali Paşa Halep’e kaçtı. Padişah I. Ahmed’den özür dileyerek Tımışvar’a tayin edilmişken 1611’de Kuyucu Murad Paşa’nın emriyle idam edildi.

Bu olaylardan sonra Kilis ve Halep’te saklanmaya mecbur kalan Canbolatlar, 1630 yılında II. Fahreddin’in daveti üzerine Lübnan’a giderek Şûf’ta yerleştiler. Canbolat b. Saîd’den sonra oğlu Ribâh ailenin reisliğini sürdürmüş, daha sonra Ali b. Ribâh, Şeyh Kablan el-Kādî et-Tenûhî’nin kızı ile evlenerek kayınpederinden sonra Şûf’ta şeyhülmeşâyih seçilmiştir. 1777’de Canbolatî ve Yezbekî diye ikiye ayrılan aile Şûf’un yüksek kesimlerine hâkim oldu. Emîr Beşîr eş-Şihâbî devrinde Şihâbîler ile Canbolatlar arasında çıkan ihtilâflar neticesinde Canbolatlar’ın bulunduğu yerler tamamen tahrip edildi. XIX. yüzyılda ailenin en meşhur siması, İbrâhim Paşa’nın Şam’ı işgalinde büyük rol oynayan Saîd b. Beşîr el-Canbolatî’dir. Yaklaşık iki asırdan bu yana Dürzîler içinde en etkili ve en itibarlı aile Canbolatlar’dır.

Günümüzde Dürzîler’in kesin sayısı bilinmemekle birlikte Lübnan, Suriye, Filistin ve Ürdün’de yaklaşık 400-450.000 Dürzî bulunduğu sanılmaktadır. XIX. yüzyılda Lübnan ve Suriye’den göç eden bazı Dürzîler Amerika, Avustralya ve Batı Afrika’ya yerleşmişlerdir. 40.000 civarında Dürzî bugün Venezuela, Brezilya, Arjantin ve Meksika’da ve daha küçük cemaatler halinde Şili ve Kolombiya’da yaşamaktadırlar. Birkaç bin Dürzî de Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da bulunmaktadır. Adı geçen ülkelerde Dürzî cemaatleriyle diğer Araplar arasındaki bağları takviye eden faal cemiyetler olduğu gibi bir kısmı da önemli sosyal, ekonomik ve kültürel mevkiler işgal etmektedir. Ortadoğu’daki Dürzîler azınlık durumunda bulunmalarına rağmen bölgenin sosyal, ekonomik, politik ve kültürel hayatında etkinliklerini sürdürmekte, özellikle Suriye ve Lübnan’ın politik ve sosyal meselelerinde ağırlıklarını hissettirmektedirler. Dürzîler’in Beyrut’ta dinî, sosyal ve kültürel işlerle uğraşan bir merkezleri, okulları, kulüp ve kuruluşları, Abeyh’te yetimhane ve yaşlılar için yurtları mevcuttur. Lübnan’daki Dürzîler’in sayısı 150-170.000, Suriye’de ise 260.000 civarındadır. Yaklaşık 15.000 kadarı Halep yöresinde, 20.000’i Şam ve çevresinde, 25.000’i Güney Suriye’de Katana ve Kuneytıra’da ve 200.000 kadarı da Cebelidürûz’da yaşamaktadır. Ürdün’de Dürzîler Amman ve Zerkā’da yaşayan, sayıları 3000 civarında küçük bir azınlıktır. İsrail’deki Dürzîler Batı Celîle ve Kermel dağı eteklerinde bulunur; sayıları 30.000 civarındadır. Bunlar 1948 işgalinden sonra topraklarına bağlılıklarından dolayı yerlerini terketmemişlerdir. Filistin’deki Dürzîler, gelirlerini sahip oldukları küçük topraklardan sağlayan bir çiftçi toplumudur. İsrail Devleti’nin kurulması esnasında mukavemet göstermedikleri için burada bulunan Dürzîler diğer Araplar’dan daha iyi muamele görmektedirler.

Dürzîliğin kendine has inanç prensipleri, ibadet şekilleri, ahlâk kuralları bulunan bir din olduğunu veya belli bir dine bağlı kalarak bir mezhep halinde geliştiğini söylemek mümkün değildir. Öyle görünüyor ki Dürzîlik, çeşitli din ve düşünce akımları ile aşırı Şiî telakkilerinden etkilenmiş karma bir sistemdir. Bilinebildiği kadarıyla Dürzî inanç sisteminde Allah’ın çeşitli insanlarda tecelli etmesi, tenâsüh (tekammus), Hâkim-Biemrillâh gibi liderlere beşer üstü nitelikler nisbet edilmesi, İslâm’ın titizlikle korumak istediği tevhid prensibiyle hiçbir şekilde bağdaşamaz. Her müslüman tarafından benimsenen namaz, oruç gibi ibadetlerin ilke olarak Dürzîlik’te bulunmayışı da bu sistemin Müslümanlık’la şekil açısından olabilecek ilgisini ortadan kaldırmaktadır. Dürzîlik’te yer alan ahlâk kuralları ise hemen bütün din ve sistemlerde bulunan evrensel ilkeler niteliğindedir. Yakın kökleri Bâtınî İsmâîliyye’ye dayanan Dürzîliğin özellikle âhiret hayatını tamamen red veya te’vil etmesi dikkat çekicidir. Dürzîler’in zaman zaman âyet ve hadisleri ilmî bir metoda bağlı kalmaksızın çeşitli yorumlara tâbi tutmaları, onların İslâm’a bağlılığından dolayı değil sadece kendi görüşlerini destekleme gayesine yöneliktir.

F) Literatür. Genel olarak İslâm tarihleri Fâtımî Halifesi Hâkim-Biemrillâh’ın ilâhlık iddialarını, çevresinde toplanan kişilerin ona bağlanmasını ve esrarengiz bir biçimde ortadan kaybolmasını bahis konusu etmelerine rağmen Dürzîlik’ten söz etmemektedir. Dürzîler’i ilk defa zikreden Yahyâ b. Saîd el-Antâkî (ö. 458/1066) ve daha sonra İbnü’l-Amîd el-Mekîn de (ö. 672/1273-74) onlar hakkında bilgi vermemektedir (İA, III, 665). Dürzîliğin esaslarını ihtiva eden kutsal risâlelerin İbrâhim Paşa’nın Suriye seferi sonucunda ele geçirilmiş olması (yk.bk.), mezhebin Dürzî olmayan ilim adamlarınca tanınmasını, araştırılmasını ve bu konuda eserler ortaya konmasını mümkün kılmıştır. Bu devreden önce Dürzîler, daha sonra Dürzî olan ve olmayan müellifler konuyla ilgili muhtelif çalışmalar yapmışlardır.

Dürzîlik tarihi hakkında bu mezhebin mensupları tarafından yazılan elde mevcut en eski eser, Sâlih b. Yahyâ’nın (ö. 839/1435) Târîḫu Beyrût’udur (nşr. L. Şeyho, Beyrut 1927; Francis Hours – Kemal Salîbî, Beyrut 1969). Bundan sonra en önemli kaynak, Hamza b. Sebât’ın (ö. 926/1520) Târîḫu İbn Sebâṭ adlı eseridir. Kitabın günümüze ulaşan kısımları, Nâile Takıyyüddin Kāidbeyh tarafından Târîḫu’d-Dürûz fî âḫiri ʿahdi’l-memâlîk adıyla yayımlanmıştır (Beyrut 1989). Abdülmelik el-Eşrefânî’nin (XVII. yüzyıl) yazdığı ʿUmdetü’l-ʿârifîn adlı eserin üçüncü bölümü, ortaya çıkış döneminde Dürzîliğin tarihini işleyen ciddi bir kaynak niteliğindedir (N. M. Abu Izzeddin, s. 236). Ebû Muslih’in Vâḳiʿu’d-Dürûz’u ile (Beyrut 1905) Fuâd el-Atraş’ın ed-Dürûz müʾâmerât ve târîḫ ve ḥaḳāʾiḳ’ı (Beyrut, ts.) Dürzîliğin yakın tarihiyle ilgilidir. Mezhebin Ortadoğu ve Arap dünyasındaki siyasî durumunu inceleyen eserlerden, Abbas Ebû Sâlih’in Târîḫu’l-Muvaḥḥidîn ed-Dürûzü’s-siyâsî fi’l-meşriḳı’l-ʿArabî (Beyrut 1981) adlı çalışması yanında Şekîb Sâlih’in İbrânîce Toldot ha-Druzim (Tel Aviv 1989) ve Kais M. Firro’nun A History of the Druzes (Leiden-New York-Köln 1992) adlı eserleri, başlangıçtan günümüze kadar Dürzîlik tarihini işleyen modern araştırmalardır.

Dürzî müellifler tarafından yazılan mezheple ilgili genel eserler arasında, fırkanın ortaya çıkışı, inanç esasları ve hukukî düzenlemelerini konu alan Emîn Muhammed Tâlî’in Aṣlü’l-Muvaḥḥidîn ed-Dürûz’u (Beyrut 1961), ılımlı bir Dürzî olan ve mezhebin inançlarını mutedil bir biçimde ele alarak inceleyen Abdullah en-Neccâr’ın Meẕhebü’d-Dürûz ve’t-tevḥîd’i (Kahire 1965), Sâmî Nesîb Mekârim’in, Dürzî siyasî lideri Kemal Canbolat’ın geniş bir mukaddimesini ihtiva eden Eḍvâʾ ʿalâ mesleki’t-tevḥîd’i (Beyrut 1966) ve The Druze Faith’i (Delmar 1974), N. M. Abu-Izzeddin’in The Druzes (Leiden 1984) adlı eseri de önemli çalışmalardır.

Mezhep dışındaki müellifler tarafından Dürzîliği bir bütün olarak ele alan eserler içinde, A. I. Silvestre de Sacy’nin yazdığı Exposé de la religion des Druzes’ü (Paris 1838) büyük bir önem taşımaktadır. Birçok orijinal yazmaya ışık tutan ve mezhebin bünyesini mükemmel bir şekilde aksettiren iki büyük cilt hacmindeki bu eser, neşredilmesinin üzerinden 156 yıl geçmesine rağmen henüz aşılamamıştır. Ancak eserin, sistemin etkilendiği dış tesirleri yeterince ortaya koyamadığı da genel bir kanaattir. Philip K. Hitti’nin fırkanın tarihi, sosyal gelişimi, ırkî menşei, inançları ve folklorunu ele alan ve kutsal metinlerinden örnekler veren The Origins of the Druze People and Religion (New York 1928) ve H. Blanch’ın İbrânîce Ha Druzîm (Kudüs 1938) adlı eserleri de konuya dair önemli çalışmalar arasındadır. Abdurrahman Bedevî’nin mezhebin ortaya çıkışı, gelişmesi, takıyyeye yönelmesi, kutsal risâleleri, çeşitli yazmaları, bulundukları kütüphaneler ve günümüzdeki durumları hakkında geniş bilgiler ihtiva eden Meẕâhibü’l-İslâmiyyîn (Beyrut 1973), M. Ahmed el-Hatîb’in, fırkanın inanç ve ahlâkî tatbikatını ele alan monografik çalışması ʿAḳīdetü’d-Dürûz (Amman 1400/1980) ile İslâm dünyasında ortaya çıkan bâtınî fırkalar arasında Dürzîliğe geniş yer veren el-Ḥarekâtü’l-Bâṭıniyye fi’l-ʿâlemi’l-İslâmî (Amman 1404/1984) adlı eserleri ve Mustafa Gālib’in el-Ḥarekâtü’l-Bâṭıniyye fi’l-İslâm’ı konu ile ilgili önemli araştırmalardır. İzmirli İsmail Hakkı’nın, mezhebin kutsal risâleleri ve özellikle de Sacy’den faydalanarak fırkayı bir bütün olarak ele alıp incelediği “Dürzî Mezhebi” adlı makalesi ise (DİFM, sy. 2, s. 36-99; sy. 3, s. 177-234) Türkçe’deki en geniş çalışmadır.

Dürzî kutsal risâlelerinde geçen isim ve tabirleri açıklayan ve Şeyhülukkāl Nâsırüddin el-Îd (ö. 1129/1716) tarafından kaleme alınan ed-Dürretü’l-mużîʾe bu konuda önemli bir eserdir (N. M. Abu Izzeddin, s. 237). Mezhep mensupları arasındaki evlilik ve boşanma konusunu ele alan N. Alamuddin ve P. Starr’ın Crucial bonds, Marriage among the Lebanese Druze (New York 1980) ve A. Layish’in Marriage, Divorce and Succession in the Druze Family (Leiden 1982) adlı eserleri de sahalarında hazırlanmış ciddi araştırmalardır.

BİBLİYOGRAFYA

İbnü’l-Kalânisî, Târîḫu Dımaşḳ (Amedroz), s. 80.

İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, IX, 314-317, 513.

İbn Hallikân, Vefeyât (Abdülhamîd), IV, 379-381.

Ebü’l-Ferec [İbnü’l-İbrî], Târîḫu muḫtaṣari’d-düvel, Beyrut, ts., s. 180.

İbn Kesîr, el-Bidâye, Beyrut 1970, XII, 9.

Kalkaşendî, Ṣubḥu’l-aʿşâ, Kahire 1383/1963, III, 426-427; XIII, 248-249.

Makrîzî, el-Ḫıṭaṭ, II, 253.

İbn Tağrîberdî, en-Nücûmü’z-zâhire, Kahire 1933, IV, 178-184, 248.

Himyerî, er-Ravżü’l-miʿṭâr, s. 450.

Süyûtî, Ḥüsnü’l-muḥâḍara, I, 601.

Muhibbî, Ḫulâṣatü’l-es̱er, II, 84-87; III, 266-269.

İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, III, 192-195.

S. de Sacy, Exposé de la religion des Druzes, Paris 1838, I, 15-17, 165-190; II, 101, 227-259, 297-384, 651-686, 696-706.

Sicill-i Osmânî, II, 61.

Bustânî, DM, VII, 671-677.

Philip K. Hitti, The Origins of the Druze People and Religion, New York 1928, s. 2, 4, 5, 8, 11-12, 19, 21-27, 33-37, 39-41, 50-54.

Mîhâîl Beg Şerubim, et-Tâlîd fî meẕhebi ehli’t-tevḥîd, Kahire, ts., s. 4-5, 9-10, 12, 14, 21-22.

M. Abdullah İnân, el-Ḥâkim-Biʾemrillâh ve esrârü’d-daʿveti’l-Fâṭımiyye, Kahire 1937.

Emîn Muhammed Talî, Aṣlü’l-Muvaḥḥidîn ed-Dürûz ve uṣûlühüm, Beyrut 1961, s. 11, 91-98, 121-152.

M. Kâmil Hüseyin, Tâʾifetü’d-Dürûz, Kahire 1962, s. 76-79, 114.

C. Brockelmann, İslâm Milletleri ve Devletleri Tarihi (trc. Neşet Çağatay), Ankara 1964, I, 150, 305-306.

Abdullah en-Neccâr, Meẕhebü’d-Dürûz ve’t-tevḥîd, Kahire 1965.

Sâmî Nesîb Mekârim, Eḍvâʾ ʿalâ mesleki’t-tevḥîd, Beyrut 1966, s. 24-25, 72-73, 128.

a.mlf., The Druze Faith, Delmar 1974, s. 1-4, 18-20, 25, 27-28, 41-49, 51-52, 53-58, 83-88, 113.

M. Kürd Ali, Ḫıṭaṭü’ş-Şâm, Beyrut 1969, VI, 263-268.

Abdurrahman Bedevî, Meẕâhibü’l-İslâmiyyîn, Beyrut 1973, II, 509-516, 583-620, 658-665, 675-761.

J. N. Hollister, The Shi‘a of India, London 1979, s. 232-233.

Mustafa Gālib, Târîḫu’d-daʿveti’l-İsmâʿîliyye, Beyrut 1979, s. 221-227, 241.

a.mlf., el-Ḥarekâtü’l-Bâṭıniyye fi’l-İslâm, Beyrut, ts. (Dârü’l-kütübi’l-Arabî), s. 241, 251, 263.

Ahmed el-Fevzân, Eḍvâʾ ʿale’l-ʿaḳīdeti’d-Dürziyye, Beyrut 1399/1979, s. 35-46, 61-67, 72-77.

Hasan İbrâhim Hasan, Târîḫu’d-devleti’l-Fâṭımiyye, Kahire 1981, s. 354-367.

A. Layish, Marriage, Divorce and Succession in the Druze Family, Leiden 1982, s. 98-99, 103, 105, 108-109, 138-141, 220, 361-363.

E. Ruhi Fığlalı, Çağımızda Îtikādî İslâm Mezhepleri, İstanbul 1983, s. 169-176.

M. Ahmed el-Hatîb, el-Ḥarekâtü’l-Bâṭıniyye fi’l-ʿâlemi’l-İslâmî, Amman 1404/1984, s. 201-224, 269, 272-277, 297.

N. M. Abu Izzeddin, The Druzes, Leiden 1984.

Mustafa eş-Şek‘a, İslâm bilâ meẕâhib, Kahire 1407/1987, s. 272 [Dürzî siyasî lideri Kemal Canbolat ile mülâkat]; a.e., s. 273 [Dürzî Şeyhülaklı M. Ebû Şakrâ ile mülâkat].

Brenton Betts, The Druze, New Haven 1988.

İzmirli İsmail Hakkı, “Dürzî Mezhebi”, DİFM, sy. 2 (1926), s. 70-79; sy. 3, s. 214-234.

M. C. Şehabeddin Tekindağ, “Dürzî Tarihine Dâir Notlar”, TD, VII/10 (1954), s. 143-156.

a.mlf., “Canbulat”, İA, III, 22-23.

a.mlf. – M. Tayyib Gökbilgin, “Dürzîler”, a.e., III, 665-680.

E. Toftbek, “A Shorter Druze Catechism”, MW, XLIV/1 (1954), s. 38-42.

J. Robertson Buchanan, “The Druzes: Their Origins and Development to the Zenith of Their Power under Fakhr al-Dīn II”, Transactions, XIX, Leiden 1963, s. 41-51.

Gordon Roberts, “The Druzes-A Community Apart”, Middle East International, XXVI, London 1973, s. 23-25.

David R. W. Bryer, “The Origins of the Druze Religion”, Isl., LII (1975), s. 47-48, 239-262; LIII (1976), s. 5-27.

H. Kindermann, “Tenûh”, İA, XII/1, s. 162-167.

M. Cavid Baysun, “Ma’n”, a.e., VII, 268-272.

M. G. S. Hodgson, “Durûz”, EI, II, 631-634.

The Illustrated Encyclopedia of Mankind, London 1978, V, 523-526.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul’da basılan 10. cildinde, 39-48 numaralı sayfalarda yer almıştır.

İnanır’ın hayatının 3 farklı döneminde hazırladığı vasiyetinin okunacağı davanın 17 Eylül tarihinde görülmesi beklenirken, aile fertlerinden bazılarına tebligat ulaşmadığı gerekçesiyle 17 Aralık'a ertelendi.

JÜLİDE KURAL'A BIRAKTIĞI İDDİA EDİLMİŞTİ
28 yasal mirasçısı bulunan İnanır'ı malvarlığının büyük bir bölümünü 27 yıllık hayat arkadaşı Jülide Kural'a bıraktığı iddia iddia edildi.

"DAVA AÇMAYA HAZIRIZ"
Duruşmanın görüleceği gün konuya ilişkin açıklama yapan Levent İnanır, dayısının kendilerine hiçbir şey bırakmadığını kaydederek hukuki süreç başlatmaya hazır oldularını açıkladı.

İnanır'ın malvarlığını kime bıraktığı yönündeki tartışmaların devam ettiği bugünlerde dikkat çekici bir gelişme yaşandı.

BÜTÜN MİRASINI HAYAT ARKADAŞINA BIRAKTI
İnanır'ın avukatı Bişar Abdi Alınak, usta sanatçının son hazırlattığı vasiyete ilişkin konuştu.

T24'e konuşan Alınak'ın aktardığına göre; Kadir İnanır'ın 2015'te hazırlattığı vasiyeti iptal ederek 2022 yılında hazırlattığı vasiyetnameye göre, usta sanatçı üç otomobilini, gayrimenkullerdeki tüm hak ve hisselerini, bankalardaki ve yatırım hesaplarındaki tüm parasını ve faizlerini, koleksiyonları gibi maddi-manevi değeri olan tüm eşyalarını, sanat eserlerini, tüm alacak haklarını ve tüm telif haklarını, uzun yıllar hayat arkadaşı olan sanatçı Jülide Kural’a bıraktı.

TELİF HAKLARINI DA KURAL'A BIRAKTI
Sanatçı, aynı zamanda hayatının belgesel yapılmasına ve adına kurulacak dernek, vakıf, park veya sanat merkezi gibi her türlü girişime de izni hakkı ile telif haklarını da Kural’a miras bıraktı.

TOPLAM MİRAS 1 MİLYAR TL
Kadir İnanır'ın geride bıraktığı mirasının toplam değerinin yaklaşık 1 milyar TL değerinde olduğu ifade edildi.

İnanır'ın İstanbul, Ordu ve yazlık bölgelerde bulunan taşınmazlarının toplam değerinin 650 milyon lirayı bulduğu öğrenildi.

Ayrıca ünlü ismin 25'ten fazla lüks saat, altın çakmak, yüzük ve kalemlerin tutarı 50 milyon TL.

Yıllardır 3 binden fazla kurbağa figürü toplayan oyuncu, dünyanın çeşitli yerlerinden alımlar yaptı. Birçok eşsiz ve özel tasarım koleksiyonun toplam fiyatının, ortalama fiyatı ise 35 milyon TL'yi bulduğu öğrenildi.

TELİF HAKLARI YILLIK 10 MİLYON TL KAZANDIRACAK
Ünlü oyuncu hayatı boyunca 182 film ve 12 dizide rol aldı.

Ölümünden sonra da 70 yıl boyunca yakınlarına telif hakkı olarak yıllık ortalama 10 milyon TL kazandıracak.

Bankada da yüklü miktar nakit parası olan, ayrıca birçok finansal işlemi bulunan İnanır'ın, mevduat hesaplarında 200 milyon TL'den fazla nakit parası olduğu tahmin ediliyor.

Mamdani'nin, Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) Gazze’de işlenen savaş suçları sebebiyle hakkında tutuklama kararı çıkardığı Netanyahu için "Yeri Lahey" biçimindeki açıklamasının sonrasında tartışmalar devam ediyor.

MAMDANİ'Yİ SUÇLADILAR
Başta Netanyahu olmak üzere İsrailli yetkililer New York Belediye Başkanı Mamdani’yi eleştirirken, son olarak İsrail’in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon, BM Genel Merkezi’nde basın mensuplarına yaptığı açıklamada, Mamdani’yi New York’ta "Yahudi karşıtı bir hava oluşturmakla" itham etti.

Danon, Netanyahu’ya karşı New York'ta yapılacak protestoları "kışkırtma" olarak niteleyerek, "Eğer biri tutuklanmalıysa, bu kışkırtma nedeniyle Mamdani olmalı." dedi.

İsrailli yetkililerin Antisemitizmi İsrail’i eleştirilere karşı kalkan olarak kullanıp kullanmadıkları doğrultusundaki soruya ise Danon, İsrail’de "demokrasi" olduğunu iddia ederek eleştirileri kaldırabileceklerini iddia etmekle yetindi.

Danon’un, Netanyahu’ya karşı, ABD’de ifade özgürlüğü kapsamında anayasal bir hak olan barışçıl protestolar yapılacak olmasını eleştirmesi ise dikkati çekti.

NETANYAHU'NUN UÇAĞI NEW YORK'A İNMEYECEK
BM 81. Genel Kurulu için New York’a gidecek olan Netanyahu’nun bu sene uçağının, alışılmışın dışında New York JFK Havalimanı yerine New Jersey’deki Newark Havalimanı’na inecek olması, bazı kesimler tarafından Mamdani’nin Netanyahu’nun tutuklanması gerektiği doğrultusundaki açıklamalarıyla ilişkilendirildi.

İsrail basına açıklamalar yapan İsrailli güvenlik yetkililerinin, Mamdani’nin Netanyahu’nun "Siyon Kanadı" isimli uçağının JFK’de kalmasını engelleyebileceğinden endişe ettiklerini söylediği aktarıldı.

İsrail merkezli Walla haber sitesinin ABD’li bir siyasi kaynağa dayandırdığı haberinde, durumun mevcut ziyaret esnasında uçağın güvenliği ve nereye park edileceği hususlarında havalimanı yönetimiyle yapılan müzakerelerden ibaret olduğu iddia edildi.

ABD GİZLİ SERVİSİ OLAĞANÜST KATILIM GÖSTERECEK
Ancak aynı kaynak, İsrail Başbakanlık Ofisi ile Netanyahu’nun kişisel koruma ekibinden oluşan bir grubun, ön hazırlıkları yapmak ve ziyaretin ayrıntılarını netleştirmek için bir hafta önceden ABD’ye geldiğini ve Netanyahu’nun ziyareti esnasında Amerikan Gizli Servisinin "olağanüstü seviyede" katılım göstereceğini belirtti.

Netanyahu’nun ziyareti esnasında New York sokaklarında büyük katılımlı kitlesel protestolar bekleniyor.

BÜYÜK PROTESTOLAR BEKLENİYOR
Filistin Gençlik Hareketi New York Şubesi, Netanyahu'yu protesto etmek amacıyla BM binasının kapısına doğru yürüyüşe hazırlanırken, Filistin yanlısı ve savaş karşıtı çeşitli koalisyonlar, Netanyahu'nun konaklaması beklenen otelin önünde ve BM Genel Merkezi yakınlarında gösteriler planlıyor.

New York Belediye Başkanı Mamdani, Netanyahu'ya karşı gerçekleştirilecek barışçıl gösterilerin ifade özgürlüğü çerçevesinde bir hak olduğunu söylemekle beraber kendisinin gösterilere katılmayacağını, bu hafta kentin güvenliğiyle meşgul olacağını kaydetti.

ÜLKE DELEGASYONLARI DA BOYKOT EDECEK
Ayrıca Netanyahu’nun BM Genel Kurul salonundaki kürsüde konuşma yapacağı esnada, önceki senelerde olduğu gibi, salondaki birçok ülke delegasyonu üyesinin diplomatik boykot uygulaması için salonu terk etmesi de beklentiler arasında.

Eylül 2025'teki BM Genel Kurulu toplantısında Netanyahu kürsüye çıkarken onlarca diplomat salondan ayrılmış, bu sebeple konuşma esnasında BM Genel Kurulu salonunun büyük bölümü boş kalmıştı.

Dışarıda da İsrail'in Gazze'deki saldırılarına karşı çıkan eylemciler Times Meydanı'nda toplanarak Netanyahu'yu ve ülkesini protesto etmişti.

İsrail Başbakanı, BM Genel Kurulu’na katılmak üzere 23 Eylül Çarşamba günü New York'a gidecek.

Netanyahu’nun 24 Eylül Perşembe günü listedeki son isim olarak 20. sırada Genel Kurul salonunda konuşmasını yapması bekleniyor.

MAHMUD ABBAS'A VİZE ENGELİ
UCM tarafından özellikle Gazze’deki savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar sebebiyle hakkında tutuklama kararı olan Netanyahu, BM Genel Kurulu'nda konuşmaya hazırlanırken, halkı soykırımla karşı karşıya olan Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve heyeti Washington’un vize engeli sebebiyle bu sene de New York’a gelemiyor.

1947 tarihli BM Merkez Anlaşması (UN Headquarters Agreement) uyarınca üye ve gözlemci ülke temsilcilerinin New York’a girişlerine ABD’nin müdahale etmemesi gerektiği kaydedilirken, ABD’nin Abbas ve heyetine iki senedir vize vermemesi, BM Merkez Anlaşması’ndan doğan yükümlülüklerin ihlal edildiği doğrultusundaki eleştirilere sebep oluyor.

VİDEO YOLUYLA HİTAP EDECEK
Bunun üzerine BM Genel Kurulu, BM 81. Genel Kurul görüşmelerinde Abbas’ın Genel Kurul’a video yoluyla hitap etmesine izin veren özel karar çıkardı.

ABD, İsrail ve Paraguay’ın "hayır" oyuna karşın BM üyesi 152 ülke, Abbas’ın Genel Kurul’a önceden kaydedilmiş video ile hitap etmesine izin veren karar için "evet" dedi.

Washington yönetimi, ev sahibi ülke statüsünü Filistin yönetimine karşı siyasi baskı aracına dönüştürmekle eleştiriliyor.

UCM’nin Netanyahu hakkında yönelttiği suçlamalar arasında sivilleri aç bırakmayı bir savaş yöntemi olarak kullanmak ve sivillere yönelik saldırıları kasten yapmak da bulunurken, Netanyahu kendisine BM kürsüsünde yer buluyor. Ev sahibi ABD’nin, Filistin lideri Abbas’ın Genel Kurul’a katılımını engellemesi ise tepkilere sebep oluyor.

HAKLARINDA TUTUKLAMA KARARI VAR
UCM, Gazze Şeridi’nde işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar sebebiyle Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında 21 Kasım 2024’te tutuklama emri çıkarmıştı.

UCM Başsavcılığının başvurusu sonrasında çıkarılan tutuklama kararı, Roma Statüsü’ne taraf devletlerin yükümlülükleri açısından bağlayıcı sonuçlar doğuruyor.

ÇİFTE STANDART ELEŞTİRİSİ
Bu arada New York’taki uygulama farklılığı, Batı dünyasının sıkça dile getirdiği "kurallara dayalı uluslararası düzen" söylemine yönelik soru işaretleri oluşturuyor.

Ukrayna krizinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında çıkarılan UCM kararını desteklemek amacıyla istihbarat paylaşımından üçüncü ülkelere tutuklama baskısı yapmaya dek çeşitli mekanizmaları işleten Batılı başkentler ve ABD, konu Netanyahu olduğunda UCM kararlarını tanımama yoluna gitmekle eleştiriliyor.

Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi sivil toplum kuruluşları, çeşitli açıklamalarında hakkında UCM tarafından tutuklanma emri çıkarılan Netanyahu’nun yakalanması çağrısı yapıyor.

AMERİKALILARIN YÜZDE 49'U TUTUKLANMASINI İSTİYOR
ABD’de The Economist ve YouGov tarafından 25-27 Temmuz’da gerçekleştirilen ankette katılımcıların yüzde 49’u, hakkında tutuklama kararı olan Netanyahu’nun ABD’de tutuklanması gerektiği fikrini belirtti.

Ankete katılan 18 yaş üzeri 1559 katılımcının yüzde 49’u, "UCM’nin Netanyahu hakkında tutuklama kararı bulunuyor. Netanyahu, ABD’de tutuklanmalı mı?" sorusuna "Evet" derken, yüzde 27’si "Hayır" cevabını verdi, yüzde 23’ü de kararsız kaldı.

"NETANYAHU'NUN YERİ LAHEY"
Mamdani, Netanyahu’nun BM Genel Kurulu toplantıları amacıyla New York’a gitmesi halinde UCM’nin tutuklama kararını uygulayıp uygulamayacakları ile alakalı, "New York şehir yasalarının bize tanıdığı yetkiler çerçevesinde hareket edeceğiz ancak bu amaçla kendi yasalarımızı yazmayacağız." ifadesini kullanmıştı.

New York Belediye Başkanı, "Netanyahu’nun yerinin Lahey olduğunu düşünüyorum. O, UCM tarafından suçlanmış bir savaş suçlusu." açıklamasını yapmıştı.

Daha sonra Mamdani, Netanyahu’nun New York’a gelmesi halinde onu tutuklamaya yönelik bağımsız yasal yetkileri olmadığını fakat federal hükümetin bu adımı atması gerektiğini ifade etmiş, Netanyahu ve diğer bütün savaş suçlularının New York’ta yerinin olmadığını kaydetmişti.

NETANYAHU, MAMDANİ'Yİ SUÇLADI
Netanyahu, bu sözleri sonrasında Mamdani’yi "Orta Doğu’daki tek demokrasi olan Yahudi devletinin liderine saldırmakla" suçlamış, UCM’nin ABD ve İsrail vatandaşları üzerinde hiçbir yargı yetkisinin olmadığını savunmuştu.

ABD Başkanı Donald Trump da bu tartışmalar üzerine, sosyal medya hesabından Mamdani’nin adını vermeden Netanyahu’nun ABD’deyken "hiçbir şekilde tutuklanmayacağı" konusunda paylaşım yapmıştı.

6 AVUKATLIK OFİSİ İLE 20 ŞİRKETTE ARAMA
Bakan Gürlek'in açıklaması şu şekilde:

Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde; vatandaşlarımızın kişisel verilerini hukuka aykırı yöntemlerle ele geçiren, mağduriyetlerini kazanç kapısına dönüştüren ve hukuk sistemini haksız menfaat elde etmek amacıyla istismar eden yapılara karşı mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz.

Bu kapsamda İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı Özel Soruşturma Büromuzun koordinesinde, İstanbul İl Jandarma Komutanlığımızla yürütülen soruşturmada; trafik kazası geçiren vatandaşlarımızın kişisel verilerinin hukuka aykırı yollarla temin edildiği ve bu bilgilerin belirli hukuk büroları ile hasar danışmanlık şirketlerine aktarıldığı tespit edilmiştir.

Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) ile Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (SEDDK) incelemeleri sonucunda; bazı kolluk görevlileri, tahkim hakemleri, sigorta şirketi çalışanları, sigorta acenteleri, eksperler, kaporta ve boya ustaları ile servis çalışanlarına olağandışı nitelikte para transferleri gerçekleştirildiği belirlenmiştir.

Soruşturma kapsamında, ısrarlı aramalar ve yanıltıcı beyanlarla 253 bin kişiden vekâletname alındığı ve bu yöntemle 15,6 milyar lira haksız kazanç elde edildiği yönünde tespitlere ulaşılmış; olayla bağlantılı 825 kişi hakkında soruşturma başlatılmış; bu sabah İstanbul, Ankara, Sakarya ve Gaziantep’te 6 avukatlık ofisi ile 20 şirkette eş zamanlı arama ve gözaltı işlemleri başlatılmıştır.

Bu önemli soruşturmayı titizlikle yürüten İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığımızı, operasyonu sahada başarıyla icra eden İstanbul İl Jandarma Komutanlığımızı, SEDDK ve MASAK başta olmak üzere sürece katkı sunan tüm kurumlarımızı ve kamu görevlilerimizi tebrik ediyorum.

Vatandaşlarımızın yaşadığı trafik kazalarını fırsata çevirerek kişisel verileri üzerinden haksız kazanç sağlamaya çalışan, mesleki veya kamusal yetkisini bu amaçla kullanan ve hukuk hizmetlerini çıkar ilişkilerinin aracı hâline getirenler yargı önünde hesap verecektir.

Vatandaşlarımızın kişisel verilerinin, haklarının ve adalete duydukları güvenin korunması için hukukun bütün imkânlarını kararlılıkla kullanmaya devam edeceğiz.

TOKİ'den edindiği bilgiye göre, vatandaşlardan gelen yoğun talep üzerine hayata geçirilen kampanya kapsamında, borcunun tamamını peşin ödeyerek tapusunu almak isteyen konut ve iş yeri alıcılarına mevcut borç bakiyeleri üzerinden yüzde 25 indirim uygulanacak.

Kampanyadan faydalanmak isteyen vatandaşlar, 22 Eylül Salı gününden 19 Ekim'e kadar satış işlemlerini gerçekleştirdikleri bankalara başvurabilecek.

Alıcılar, borç kapatma tarihi itibarıyla hesaplanacak borç bakiyelerini de aynı tarihler arasında ilgili bankalardan öğrenebilecek.

Borcunun tamamını kapatamayacak konut ve iş yeri alıcılarına da kampanyadan kısmi olarak yararlanma imkanı sunulacak.

Buna göre, borç bakiyesinin yüzde 25'inden az olmamak şartıyla yapılacak peşin ödeme tutarına yüzde 25 indirim uygulanacak.

Kampanyadan yaklaşık 228 bin konut ve iş yeri alıcısının faydalanacağı öngörülüyor.

Kampanyadan yararlanma şartları
Kampanyadan, geri ödeme taksitleri en geç Haziran 2025'in sonuna kadar başlamış konut ve iş yeri alıcıları yararlanabilecek.

Başvuru tarihi itibarıyla borç kapatmanın gerçekleştirileceği aya ait taksitlerin ödenmiş olması, geriye dönük taksit ve emlak vergisi borcunun bulunmaması şartı aranacak.

Kalan taksit sayısı 12 ay ve daha az olan konut ve iş yeri alıcıları ise kampanyadan faydalanamayacak.

Tapu işlemleri için gerekli belgeler
Kat mülkiyeti oluşmuş projelerde kampanyadan yararlanarak borcunu kapatan alıcılara tapuları verilecek.

Bu kapsamdaki vatandaşların bankaya başvururken ilgili belediyeden alınan emlak beyan değerini gösteren belge ile DASK poliçesini yanlarında bulundurmaları gerekecek.

Kampanya kapsamındaki konut ve iş yeri alıcıları, borç bakiyelerini kapatmak için gayrimenkul satış sözleşmesini imzaladıkları aracı bankalardan konut kredisi de kullanabilecek.

Kampanya süresinin sona ermesinin ardından yapılacak borç kapatma veya kısmi ödemelerde yüzde 25 indirim uygulanmayacak.

Soruşturma kapsamında, eski istihbaratçı ve FETÖ hükümlüsü Enver Altaylı’nın Silivri Adliyesi’nde savcılıkta ifadesinin alınacağı öğrenildi.

FETÖ ELEBAŞINA KAN DONDURAN MEKTUP

Sincan Cezaevi'nde tutuklu bulunan Enver Altaylı'nın ifadesinin alınması kararıyla gözler, Altaylı'nın geçmişte Pensilvanya'daki FETÖ elebaşına yazdığı karanlık mektuplara ve Kozinoğlu'nu hedef gösteren beyanlarına çevrildi.

Elebaşına yazdığı mektupta, "Kozinoğlu MİT Müsteşarı olursa bu durum örgüt için tam bir felaket olur, etkisiz hale getirilmesi sağlanmalıdır" ifadeleriyle Kozinoğlu'nu doğrudan hedef gösteren Altaylı'ya; MİT'in başına geçmesini engellemek için kurulan kumpasın detayları ve "etkisiz hale getirme" talimatının arka planı sorulacak.

“OSMAN SINAV’IN BELİNDE SİLAH GÖRMÜŞTÜM”
Olcay, Kurtlar Vadisi’nin ilk dönem yönetmeni Osman Sınav’ın diziden beklenmedik şekilde ayrıldığını belirterek o dönem yaşadığı bir olayı da anlattı.

Salacak’ta gerçekleştirilen bir çekim sırasında Sınav’ın belinde silah gördüğünü söyleyen Olcay, bunun tedbir amacıyla taşındığını ifade etti.

“ŞAHİT OLDUĞUM BAŞKA ŞEYLER DE VAR”
Emin Olcay, Osman Sınav’ın Kurtlar Vadisi’nden ayrılış sürecine ilişkin dikkat çeken başka olaylara da tanık olduğunu söyledi. Sınav’ın diziyi bırakmasının kendilerinde soru işaretleri oluşturduğunu belirten Olcay, “Hissettiğim bazı şeyler olmuştur. Şahit olduğum da başka şeyler var” ifadelerini kullandı.

Olcay, bir gece saat 01.00 sıralarında seslendirme yapmak için Osman Sınav’ın ofisinin bulunduğu yere gittiğinde çevrede çok sayıda cip ve tanımadığı kişiler gördüğünü anlattı. İçeride bir toplantı yapıldığını öğrendiğini belirten oyuncu, toplantının ardından Sınav’ın beyaz saçlı bir kişiyle ofisten indiğini söyledi.

Olcay’ın aktardığına göre söz konusu kişinin ayrılmasının ardından Sınav’a kim olduğunu sordu. Sınav’ın bu kişiyi, farklı gruplar arasındaki anlaşmazlıklarda arabuluculuk yaptığını belirterek “mafyanın ombudsmanı” şeklinde tanımladığını öne sürdü.

FETÖ İNCELEMESİ İÇİN “DOĞRU KARAR” DEDİ
Emin Olcay, Kurtlar Vadisi Pusu’nun bazı bölümlerine yönelik başlatılan FETÖ incelemesini de değerlendirdi.

İncelemenin yerinde olduğunu belirten Olcay, “Gerçekler neyse ortaya çıksın” ifadelerini kullandı.

Silivri Cumhuriyet Başsavcılığı, eski MİT görevlisi Kaşif Kozinoğlu’nun 2011’de cezaevinde hayatını kaybetmesine ilişkin yeniden yürütülen soruşturma kapsamında Kurtlar Vadisi Pusu’daki bazı sahnelerin bilirkişi heyeti tarafından incelenmesine karar vermişti. Başsavcılık; “Kazım Kaşifoğlu” karakteri, bazı araç plakalarında kullanılan “FG” harfleri ve belirli bölümlerde FETÖ lehine propaganda, örtülü mesaj veya yönlendirme bulunup bulunmadığına ilişkin iddiaların araştırılacağını açıklamıştı. Henüz bu iddialara ilişkin kesinleşmiş bir tespit bulunmuyor.

ÖMER BABA ROLÜNE NASIL SEÇİLDİĞİNİ ANLATTI
Olcay, Kurtlar Vadisi macerasının Osman Sınav sayesinde başladığını söyledi. Daha önce “Deli Yürek”te birlikte çalıştıkları Sınav’ın başlangıçta kendisini “Ekmek Teknesi” için düşündüğünü, daha sonra ise Kurtlar Vadisi’ndeki Ömer Baba karakterine uygun gördüğünü anlattı.

Olcay’ın aktardığına göre karakterin “Ömer” adı da Osman Sınav’ın babasının isminden geliyordu.

DİZİDEN AYRILMAK İÇİN İKİ YIL UĞRAŞTI
Kurtlar Vadisi’nde yaklaşık 12 yıl rol aldığını belirten Emin Olcay, ilerleyen dönemlerde karakterine yeterince diyalog yazılmadığını ve bu nedenle yapımdan ayrılmak istediğini söyledi.

Ömer Baba’nın özellikle anlattığı hikâyeler ve verdiği mesajlarla izleyicinin ilgisini çektiğini ifade eden Olcay, karakterinin işlevinin giderek azalması üzerine yapım ekibinden ayrılmayı talep ettiğini, bunun gerçekleşmesinin ise yaklaşık iki yıl sürdüğünü anlattı.

ŞAŞMAZ KARDEŞLERE SERT SÖZLER: “DÜZGÜN ADAMLAR DEĞİLLER”
Emin Olcay, dizinin yapım sürecinde birlikte çalıştığı Necati Şaşmaz ve Raci Şaşmaz’a yönelik de dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Şaşmaz kardeşlere kırgın olduğunu belirten Olcay, “Çok kırgınım onlara. İyi, dürüst, düzgün adamlar değiller” ifadelerini kullandı.

Olcay, Kurtlar Vadisi’nde 12 yıl boyunca rol aldığını ancak bölüm başına piyasa koşullarına göre düşük ücret aldığını öne sürdü. Para konusunu Raci Şaşmaz ile görüştüğünde kendisine yapımın maddi durumunun kötü olduğunun söylendiğini aktaran oyuncu, sette mobbinge maruz kaldığını da iddia etti.

Olcay ayrıca Şaşmaz kardeşlerin inşaat işlerine girdikleri dönemde Pana Film çalışanlarından bazı kişilerin maddi kayıp yaşadığını ve taraflar arasında hukuki süreçler bulunduğunu ileri sürdü. Bu ifadeler Olcay’ın iddiaları olup, söz konusu hukuki uyuşmazlıkların sonucu hakkında haberde doğrulanmış ek bir bilgi yer almıyor.

Daha sonra Gazze'deki çocuklar için Türk ve Filistin bayraklı uçurtmalar uçuruldu.

İstanbul İl Milli Eğitim Müdürü Murat Mücahit Yentür, AA muhabirine, Milli Eğitim Bakanlığı öncülüğünde yaptıkları bu etkinlikte "Uçurtmalar Vurulmasın, Gökyüzü Çocuklara Kalsın" mesajını vermek istediklerini söyledi.

Uçurtmaların özgürlüğün bir sembolü, simgesi olduğunu ifade eden Yentür, "Bugün Gazze'deki çocuklarımızın bu hüzünlü hali gerçekten insanlık tarihine kara bir leke olarak geçiyor. Biz bir farkındalık olsun, çocuklarımız duyarlı olsun istiyoruz. Onların gücü ve kuvvetiyle, duasıyla, sevgiye, vicdana, adalete, merhamete dayalı yeni bir dünya kurulsun istiyoruz. Çocuklarımızın yüzündeki gülümseme hiç eksik olmasın. Bütün çocukların en insani ve en doğal hakkıdır bu." diye konuştu.

Anne, oğlunun tedavi ve uygun tıbbi bakım alabilmesi için Gazze dışına çıkarılmasına izin verilmesini talep ediyor.

Gazze'de İbrahim'in yaşam mücadelesinden kareler…

Feribotta yolcu olarak bulunan Ümit Saygılı, ölümle burun buruna geldiği anları anlattı. Saygılı, geminin su aldığını fark ettikten sonra kaptana haber verdiklerini belirterek, kaptanın kontrolünün ardından suyun civatalardan geldiğini söylediğini aktardı. Kaptanın “Biz bunu hep yaşıyoruz” diyerek uzaklaştığını öne süren Saygılı, yolcuların geminin geri dönmesini istediğini ancak kaptanın “Bir şey olmaz, gidersiniz” dediğini ifade etti. Saygılı, yaklaşık 5 dakika sonra geminin ön tarafının darbe almasıyla patladığını, kaptanın gemiyi döndürmeye çalıştığını ancak başaramayınca geminin yan yattığını anlattı. Camların patlamasının ardından geminin yarıya kadar su aldığını belirten Saygılı, bazı yolcuların kaçtığını, kaçamayanların ise içeride kaldığını söyledi. Saygılı ayrıca kaptanın tüm uyarılara rağmen gemiyi yoluna devam ettirdiğini iddia etti.

İsrail ordusu, ateşkese rağmen Gazze Şeridi'nin farklı noktalarını hedef alıyor.

• BİR KEZ DAHA CAMİYİ VURDULAR

Son olarak Yarmouk Mahallesi'nde bulunan Muttakin Cami ve çevresindeki binalara hava saldırısı düzenlendi.

Saldırının ardından bölgeden yoğun alev ve dumanlar yükseldi.

İstanbul Boğazı'nın turkuaz renge bürünen hali görüntülendi.

Öte yandan gezici radar araçlarının konum bilgileri paylaşılmazken, bu araçların yol kenarında ekip otosu şeklinde denetim yaptığı belirtildi.

Yetkililer, sürücülerin radar noktalarını takip etmek yerine hız kurallarına uyarak güvenli seyahat etmeleri gerektiğini vurguladı.

ABD-İsrail, İran arasındaki üçgen Orta Doğu'yu gittikçe ısıtırken, İran da savaşın ilk gününde belirttiği misilleme saldırılarını sürdürüyor.

İran, misilleme saldırılarıyla İsrail'e peş peşe füze yolladı.

• DEMİR KUBBE FÜZELERİ ETKİSİZ HALE GETİREMEDİ

İran'ın misillemeleri sonrası peş peşe İsrail'e gönderilen füzeler, Tel Aviv'de büyük bir hasara neden oldu.

• DOĞRUDAN İSABET ETTİ

ABD ve İsrail’in ortak saldırısının ardından İran’ın misilleme olarak gerçekleştirdiği saldırıda, Büyük Tel Aviv olarak bilinen Gush Dan bölgesindeki iki binaya doğrudan isabet eden füze, çevredeki bina ve araçlarda ağır hasara yol açtı.

• ENKAZ KALDIRMA ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR

Ekipler, Tel Aviv’de füzenin düştüğü noktada inceleme ve enkaz kaldırma çalışmalarını sürdürüyor.

B-2 uçaklarının kalkış ve havada uçuş görüntülerinin de yer aldığı açıklamada, "Dün gece, 1 tonluk bombalarla donatılmış B-2 hayalet bombardıman uçakları, İran'ın güçlendirilmiş balistik füze tesislerini vurdu." bilgisi yer aldı.

ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılan "B-2 Spirit", ABD merkezli Northrop Grumman firması tarafından üretiliyor.

İlk uçuşunu 17 Temmuz 1989'da yapan B-2, özellikle yoğun hava savunmalarını delmek için tasarlanmış "uçan kanat" tasarımına sahip bombardıman uçağı olarak biliniyor.

İki kişilik mürettebatla görev yapan uçak, süpersonik hızlara ulaşmasa da yüksek irtifa ve uzun menzil kapasitesiyle öne çıkıyor.

• B-2 bombardıman uçakları İran'ı daha önce de vurdu

ABD'nin Haziran 2025'te B-2 bombardıman uçaklarıyla İran'ı hedef almasının ardından, İsrail Başbakanlık Ofisinin paylaştığı yapay zeka destekli videoda söz konusu saldırılara gönderme yapılarak B-2'nin kokpitinde ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu tasvir edildi.

İsrail'e geçen yıl İran'a yönelik saldırılarında destek veren ABD, 22 Haziran 2025'te B-2 bombardıman uçaklarıyla İran'ın Natanz, Fordo ve İsfahan'daki 3 nükleer tesisine saldırı düzenledi.

ABD Başkanı Donald Trump, 24 Haziran 2025'te İran ve İsrail arasında ateşkes sağlandığını duyurdu.

ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırısının ardından Trump, 25 Haziran 2025'te sosyal medya hesabından B-2 bombardıman uçaklarının videosunu paylaştı.

Paylaşımda, B-2 bombardıman uçaklarının çeşitli görüntülerine yer verilirken arka planda Vince Vance ve The Valiants'ın 1980'de çıkardığı "İran'ı bombala" şarkısı çaldı.

Şarkıda, "İran'ı bombala. Haydi bir duruş sergileyelim. İran'ı bombala. Ülkemiz bir hisse kapıldı. Gerçekten zirveye ulaştı öfke, İran'ı bombala." sözlerinin yanı sıra "(İran lideri Ali Hamaney) Ayetullah'a söyleyin, 'Seni tabuta koyacağız!'" gibi ifadeler yer aldı.

İsrail Başbakanlık Ofisi ise sosyal medya hesabından, İsrail ile İran arasında ateşkesin sağlanmasının altıncı ayında, Aralık 2025'te, "Zafer turumuzda altı ay" ifadesini kullanarak yapay zeka ile oluşturulmuş bir video paylaştı.

Animasyonda, Haziran 2025'te ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine saldırı düzenlediği B-2 bombardıman uçağı yer aldı ve uçağın kokpitinde ise Trump, Netanyahu'nun yardımcı pilotu olarak tasvir edildi.

• 15 bin metre irtifaya çıkabiliyor

ABD Hava Kuvvetlerinin resmi verilerine göre, "B-2 Spirit" hem konvansiyonel hem de nükleer mühimmat taşıyabilen çok rollü stratejik bombardıman uçakları arasında yer alıyor.

B-2 Spirit, 4 General Electric F118-GE-100 turbofan motorla donatılmış bulunuyor.

Yaklaşık 52 metre kanat açıklığına, 21 metre uzunluğa ve 5 metre yüksekliğe sahip B-2'nin azami kalkış ağırlığı 152 bin 600 kilograma ulaşıyor.

Ayrıca, iki kişilik mürettebatla görev yapan uçak yaklaşık 15 bin metre irtifaya çıkabiliyor ve kıtalararası menzile sahip bulunuyor.

Firmanın verilerine göre, her ne kadar "B-2 Spirit" 18 bin kilograma kadar yük taşıyabilse de ABD Hava Kuvvetleri, bu uçakların yaklaşık 27 bin 200 kilogram ağırlığına denk gelen iki "GBU-57 A/B" bombası ile başarılı şekilde test edildiğini belirtiyor.

• Düşük görünürlük kapasitesine sahip

ABD'nin bombardıman uçağı modernizasyon programının en önemli kilometre taşlarından biri olarak değerlendirilen B-2, kısa sürede dünyanın herhangi bir noktasına ulaşarak yoğun şekilde korunan hedeflere saldırı düzenleyebilme kapasitesiyle öne çıkıyor.

Radar izini minimize eden "stealth" teknolojisi sayesinde gelişmiş hava savunma sistemlerini aşabilen uçak, özellikle yüksek koruma altındaki stratejik hedeflere yönelik operasyonlarda kullanılıyor.

Uçağın hava savunma sistemlerini aşabilme ve etkili misilleme kapasitesi, B-2'ye yalnızca operasyonel üstünlük kazandırmakla kalmıyor, aynı zamanda güçlü bir caydırıcılık ve muharebe gücü sağlıyor.

Düşük görünürlük teknolojilerini yüksek aerodinamik verimlilik ve geniş mühimmat kapasitesiyle birlikte barındıran uçak, yakıt ikmali yapılmadan yaklaşık 9 bin 600 kilometre menzile ulaşabiliyor.

Söz konusu özellikler yüksek irtifalarda daha fazla hareket özgürlüğü sağlayarak uçağın menzilini artırıyor ve sensörleri için daha iyi bir görüş alanı sunuyor.

B-2'nin tespit edilmesini, izlemesini ve etkisiz hale getirmesini zorlaştıran düşük görünürlük kapasitesi, kızılötesi, akustik, elektromanyetik, görsel ve radar izlerinin azaltılmasına dayanıyor.

Öte yandan uçağın yapımında kullanılan kompozit malzemeler, özel kaplamalar ve kanat tasarımı, uçağın radarlar tarafından tespit edilmesini zorlaştıran başlıca unsurlar arasında bulunuyor.

• İlk uçuşunu 1989'da gerçekleştirdi

B-2 Spirit, ilk kez 22 Kasım 1988'de ABD'nin California eyaletine bağlı Palmdale kentindeki Hava Kuvvetleri 42. Tesiste hangardan çıkarılarak kamuoyuna tanıtıldı.

İlk uçuşunu 17 Temmuz 1989'da gerçekleştiren uçak, California'daki Edwards Hava Üssü'nde görev yapan B-2 Birleşik Test Gücü tarafından yürütülen kapsamlı test sürecinden geçti.

"Spirit of Missouri" adı verilen ilk uçak 17 Aralık 1993'te teslim edilirken, B-2 Nisan 1997'de ilk operasyonel kabiliyet statüsüne ulaştı.

Missouri eyaletindeki Whiteman Hava Üssü, B-2'nin ana operasyonel üssü olarak faaliyet gösterirken, uçağın bakım ve lojistik desteği ise Oklahoma'daki Tinker Hava Üssü bünyesinde bulunan Oklahoma City Hava Lojistik Merkezi tarafından sağlanıyor.

• Büyük operasyonlarda rol aldı

B-2'ler ABD tarafından sadece İran'da değil, daha önce Kosova, Afganistan ve Irak'ta da kullanıldı.

B-2'nin muharebe kabiliyeti ilk kez 1999'da Kosova'da Müttefik Kuvvetler Operasyonu sırasında test edildi.

Missouri'deki Whiteman Hava Üssü'nden kalkarak Kosova'ya kesintisiz uçuş gerçekleştiren B-2'ler, harekatın ilk sekiz haftasında Sırbistan'daki hedeflerin yaklaşık yüzde 33'ünün vurulmasında rol oynadı.

Ayrıca, 2001'de Afganistan'a yönelik Kalıcı Özgürlük Operasyonu kapsamında en uzun menzilli görevlerinden birini gerçekleştiren B-2, 2003'teki Irak operasyonunda da görev aldı.

ABD'nin 2003'teki Irak'a müdahalesinde "Irak'ı Özgürleştirme Operasyonu" çerçevesinde hem ileri konuşlu üslerden hem de Whiteman'dan sorti yapan B-2'ler, toplamda yaklaşık 680 ton mühimmat kullandı.

Nisan 1997'de ilk operasyonel kabiliyet statüsüne ulaşan B-2, Aralık 2003'te tam operasyonel kabiliyet seviyesine erişti ve 2009 yılında ise uçağın sorumluluğu, ABD Hava Kuvvetleri bünyesindeki Küresel Taarruz Komutanlığına devredildi.