banner5

banner29

Melatonin nedir? Melatonin hormonunun faydaları nelerdir?

Melatonin hormonu diğer adıyla uyku hormonu özellikle geceleri karanlıkta salgılanan bir hormon türüdür. Vücudumuzun biyoritmini ve uykumuzu düzene sokan melatonin hormonu eksikliğinde birçok rahatsızlık ortaya çıkmaktadır.

Sağlık 30.12.2020, 11:49
Melatonin nedir? Melatonin hormonunun faydaları nelerdir?

Melatonin, beyin tarafından özellikle geceleri salgılanan bir hormondur. Başlıca görevleri arasında vücudun biyolojik saatini koruyup ritmini ayarlamak olan melatonin hormonunun salınımı, gecenin erken saatlerinde hava karardıktan sonra başlayıp, saat 02.00-04.00 gibi en yüksek seviyeye ulaşır. ‘Karanlıklar hormonu’ olarak da bilenen melatonin üretimi ve salınımı, aydınlık ile sona erer. Melatoninin sentezi ve salınmasını etkileyen en önemli faktör ışıktır. Işıklı ortamda sentezi engellenen melatoninden faydalanabilmek için uyku esnasında gece lambaları kaldırılmalıdır. Memorial Nöroloji Bölümü Uzmanları, melatonin hormonunun insan sağlığına faydalarına ilişkin bilgi verdi.


Melatonin nedir?
Beyindeki epifiz bezinden gece uyku saatlerinde karanlık salgılanan melatonin, kişiyi çeşitli hastalıklara karşı korumakla birlikte kansere karşı da kalkan görevi gören bir hormondur. Melatonin triptofan isimli bir maddeden elde edilir.

Karanlık fazın başlangıcında veya sonundaki ışık kısa süreli de olsa yeterli şiddette olduğu takdirde melatonin salınımını baskılar. Melatonin üretimi doğrudan gecenin uzunluğu ile ilgilidir. Gece ne kadar uzarsa melatonin hormonunun üretimi de o denli uzar. Nitekim gecelerin uzun olduğu kış mevsimi günlerinde daha fazla üretilen melatonin, günlerin uzadığı yaz günlerinde ise azalır.

Yeterince melatonin salınımı için, karanlık ortamlarda uyumak gerekmektedir. Eğer gece lambası kullanılıyor ise solgun kırmızı ışık tercih edilmelidir. Gece uykuya dalmadan önce tablet/bilgisayar kullanmak melatonin hormonunun salınmasının bozulmasına neden olabilir.

Televizyon karşısında uyuklama esnasında televizyon açık bırakılmamalı, vücut sağlığı için yeterli ve düzenli bir uyku düzeni oluşturulmalı, iş yaşamında gündüz saatlerinde çalışma tercih edilmelidir. Uykusuzluk problemi yaşayanlar önce günlük yaşam düzenlemelerini uygulamalı, çözüm bulunamadığı takdirde melatonin takviyesi gibi ilaç tedavileri tercih edilmelidir.

Melatonin hormonu ve ışık
İnsanlar milyonlarca yıldır enlem ve mevsim şartlarına göre ortalama 12 saat aydınlık ve 12 saat karanlık gün düzenine adapte olarak yaşamlarını sürdürmektedir.  Gece saatlerinde yapay ışık kullanılması 250 bin yıl önce ateşin keşfi ile mümkün olmuştur. 5 bin yıl geriye gidildiğinde kandillerin geceleri kullanıldığı görülür. Sokakların gece saatlerinde gaz ışıklarıyla aydınlatılması 1700’li yıllarda gerçekleşirken, elektriğin icadıyla birlikte yapay aydınlatma bugünkü boyutlara ulaşmıştır.

Işığın insan fizyolojisi ve davranışları üzerine geniş etkileri vardır. Işık, uygunsuz bir zamanlama ile insan fizyolojisinde değişikliğe neden olabilir. Işığın tetikleyebildiği bozulmalara vücut organizasyonlarının etkilenmesi örneği verilebilir. Nitekim ışık, nöroendokrin sistemlerini akut bir şekilde etkilerken melatonin üretimini azaltır, kortizon üretimini ise artırır.

Biyolojik saat uykunun gün içindeki düzeni ve dağılımını düzenler. Uyanık kalma saatlerini artıran, uyku getirici maddeler veya hormonların hangi saatlerde etkin olacağı biyolojik saate bağlıdır. Biyolojik saate yol gösteren en önemli etmenlerden biri ışıktır.

Retina tabakası tarafından algılanan ışık, beyindeki ilgili merkeze ulaşır ve bu merkez de gece ve gündüz saatlerinde ışığın hangi miktarda olduğuna bağlı olarak uykuyu kaçıran veya uyku getirici madde ve hormonları salgılayan merkezlere uyarıcı mesajlar gönderir. Bu bağlamda gün içinde insanların uyumaya daha yatkın olduğu veya her ne kadar istese de kolay kolay uyuyamayacağı dilimler bulunmaktadır. Gece saatlerinde uyuyamayan, çok yorgun olan kişinin ne kadar istese de ihtiyacı olsa da sabah-öğle saatlerinde kolayca uykuya dalamaması, bununla birlikte yorgun olmasına rağmen konuşkan, enerjik görünmesi bu duruma örnek olarak verilebilir.  Buna karşılık uykuyu getiren hormonlardan biri melatonin akşam saatlerinden sonra daha fazla salgılanır ve gece uykuya dalmayı kolaylaştırır.

Uyku düzeniyle melatonin arasındaki ilişki
Düzenli ve yeterli bir uyku düzeni oluşturulması, aynı saatlerle yatıp kalkma alışkanlığı melatonin hormonundan daha fazla faydalanmayı sağlar.

İnsan sağlığı için beynin 4 mevsimi yaşamasıyla birlikte gece ve gündüzü de biyoritme uygun saatlerde gerçekleştirmesi önemlidir. Erken kalkmaya eğilimli olan tarlakuşları gibi uyku düzenine sahip olan insanlar erken uyanmalarının ardından uygun besinlerle yapılan kahvaltıyla birlikte salgılanan hormonlar sayesinde beyin, enerjik, algısı yüksek bir şekilde güne başlamaktadır. Nitekim erken yatılıp, güne erkenden başlanıldığında vücudun salgıladığı melatonin gibi hormonlardan en üst seviyede faydalanma imkanı vardır.

Melatonin hormonunun faydaları nedir?
Melatoninin bağışıklık sistemini olumlu etkileyerek ve stresi azaltarak yaşam süresini artırdığına ve yaşlanma bulgularını azalttığına yönelik yapılmış birçok çalışma vardır.

Bağışıklık üzerine olumlu etki ettiği düşünülen melatonin hormonunun kanser ilişkisi için de birçok çalışma yapılmıştır. Bilimsel çalışmalar ışığında deneysel olarak melatoninin birçok tümör tipinde büyümeyi sınırlandırdığı gözlenmiştir. Melatonin, deneysel meme tümörlerinde baskılayıcı bir rol oynamaktadır. Melatonin tedavi edici dozlarda verildiğinde direkt olarak tümör hücrelerini öldürücü etkiye sahiptir.

Meme kanseri riski artışının karanlıkta salgılanan melatonin hormonunun ışık nedeniyle kesintiye uğraması ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Araştırmalarda, gece saatlerinde çalışmak durumunda kalan kadınlarda geceleri aydınlık nedeniyle melatonin salgılanması azaldığı için, gündüz saatlerinde çalışan kadınlara göre meme kanseri gelişimi oldukça fazla bulunmuştur. Gece saatlerinde çalışanlar karanlık ortamların aydınlatılması neticesinde melatonin düzeyi baskılanan çalışanların kanser riski artmaktadır. Melatoninden yeterince faydalanabilmek için uykuya dalma saati mümkün olduğunca geciktirmemeli en geç saat 23.00 gibi uykuya geçilmiş olmalıdır.

Melatonin seviyesiyle depresyon arasında da ilişki vardır. Depresyon hastalarında melatonin seviyesi düşük, kortizol seviyesi ise yüksek bulunmuştur. Melatonin seviyesindeki artış ve tedaviden faydalanma arasında bir paralellik kurulabilmektedir. Nitekim depresyon tedavisinde kullanılan birçok depresyon ilacı, etkilediği beyin kimyasal maddeleri aracılığı ile melatonin salgılanmasını artırır.

Melatonin hangi besinlerde bulunur?
Vücudun biyolojik saatini koruyan sadece gece uykusu sırasındaki karanlık ortamda salgılanabilen melatonin hormonu kişiyi çeşitli hastalıklardan koruyabilmektedir. Melatonin hormonunun düşük düzeydeki artışının dahi sağlık açısında olumlu sonuçlar sağladığı iddia edilmektedir. Özellikle insan yaşlandıkça melatonin salgısı azalmaya başlıyor. Hal böyle olunca melatoninin doğal kaynaklardan da alınması büyük önem teşkil etmektedir. Melatonin açısından zengin içeriklerin tüketilmesi uyku problemi olanlara yardımcı olabilir.

Melatonin açısından en zengin meyve olan vişne bu özelliğiyle uyku sorunundan şikayetçi olan kişilere önerilir. Kirazda bulunan melatonin içeriği de uykusuzluk problemine de iyi gelmektedir. Fındık ve ceviz de doğal melatonin kaynağı olarak öne çıkarken içerdikleri uyku hormonu melatonini olan triptofan sayesinde uyku problemi olanlara yardımcı olabilmektedir. 

Yorumlar (0)
6
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 20 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:50
Akşam 18:13
Yatsı 19:37
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Göztepe 19 25
10. Antalyaspor 19 25
11. Malatyaspor 18 24
12. Sivasspor 18 23
13. Başakşehir 19 23
14. Konyaspor 19 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. Leicester City 19 38
2. M. United 18 37
3. Man City 17 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Sevilla 18 33
5. Villarreal 18 32
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 18 27
8. Cádiz 19 24
9. Celta de Vigo 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 18 22
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12