banner5

14.05.2020, 13:51

Sosyal medya okuryazarlığı

Sosyal medyanın hayatımıza girmeye başladığı 2004 yılından sonra hayatımız daha farklı anlamlar kazanmaya başladı. Basın ve enformasyon önceden tek taraflı iken günümüzde iki taraflı olmaya başladı. Sadece haberi yapan değil, haberi alanda da haber konusunun içinde bulunuyor.

Sosyal medyanın ve akıllı telefonların bize kazandırdığı en önemli unsurlardan bir tanesi de vatandaş gazeteciliğidir. Artık elinde kameralı telefonu olan ve sosyal medyayı kullanan herkes bir gazeteci edasıyla hareket edebiliyor. Görgü tanıdığı olduğu bir olaya haber değeri katarak kaydedip yayınlayanlar; kişileri ve kitleleri etkileyebiliyor. Bu durumun olumlu tarafları olduğu kadar, her haberin dünyanın bir ucundan diğer ucuna gidebildiği kadar olumsuz tarafları da var.

Ülkemizde sosyal medyanın kullanılmaya başlamasıyla önem kazanan vatandaş gazeteciliği ABD’de 1990’lı yıllara kadar uzanan bir geçmişse sahip.  ABD’de özellikle okur kitlesi düşmeye başlayan dergi ve medya kuruluşları, gazetecilik maliyetlerini düşürmek amacıyla halktan gelen haberlere de yer vermeye başlamış bu sayede yeni bir habercilik sisteminin zeminini hazırlamıştır.

Günümüzde neredeyse tüm ajanslar ve haber kuruluşları vatandaş gazeteciliğinden faydalanmakta, WhatsApp iletişim hatları üzerinden aldıkları haberleri yayınlamaktadırlar.

Vatandaş Gazeteciliğinin Olumsuz Tarafları

Vatandaş gazeteciliği dediğimiz gibi bir mahallede, bir yerelde yaşanan olayın kısa sürede tüm dünyaya ulaşmasını sağlarken, üretilmiş, sahte, manipülatif ve spekülatif haberlerin de hızlı şekilde yayılmasına zemin hazırlıyor.

Sadece haber kuruluşları kanalıyla değil özellikle sosyal medya aracılığıyla yalan ve kurgu haberlerin hızlı yayıldığı görülmektedir. Araştırmalara göre, spekülatif bir haberin sosyal medya aracılığıyla ülke geneline yayılması 60 saniye (1 dakika) gibi bir hıza sahip ki bu da son derece korkutucu bir süre…

Sosyal Medyada Nelere Dikkat Etmeliyiz?

Bir gazeteci, profesyonel bir basın mensubu veya dijital iletişim uzmanı değilsek sosyal medyayı nasıl kullanmalı, gördüğümüz paylaşımlara nasıl yaklaşmalı, nelere inanıp nelere inanmamalıyız? İşte bu soruların cevabı hem bizim için hem de ülkemiz için son derece önemlidir.

Sosyal medyada eleştirel yaklaşıma sahip olup, paylaşımları doğru analiz etmeye medya okuryazarlığı deniyor. Her bireyin kişisel medya okuryazarlığı alanına eğilmesi ve geliştirmesi gereklidir.

Sosyal medyada ortaya atılan yalan ve kurgu bir paylaşımın ülke geneline yayılmasının 1 dakika sürdüğünü ifade etmiştik, sonrasında ise bu paylaşımın doğrulanma işlemi yapılıyor ve yalan olduğu ortaya çıkıyor. Gelin görün ki doğrular, yalanlar kadar hızlı yayılmıyor.

Ülkemizde Duyum.net gibi haber doğrulaması yapan platformlar mevcut, bu platformlar sosyal medyada gündem olmuş olan haberleri derinlemesine inceleyerek delilleriyle birlikte işin aslını kamuoyuyla paylaşıyorlar. Her ne kadar doğrusu ortaya çıkmış olsa da ilk paylaşımı görenlerin çoğunluğu ikinci doğrulanmış/yalanlanmış haberi görmüyorlar. Görseler de bu sefer ilk haberi ortaya atanların ikinci spekülasyonuna maruz kalıp “gerçekleri çarpıtıyorlar” algısına kapılıyorlar. Bunu dünyayı sarıp etkisi altına alan Yeni Koronavirüs’ün ülkemize yeni geldiği zamanlarda çokça gördük. Sağlık Bakanlığı’na ait olduğu iddia edilen sahte belgeler elden ele dolaşırken gerçekler ortaya çıkmasına rağmen halkın bir kesiminde “gerçekleri gizliyorlar” algısı hâkim oldu. Özellikle muhalif görüşe sahip kişilerin bu algıya daha kolay yenildiklerini çok net gördük.

Algı Yönetimi ve Savunma Yapma

Araştırmaya göre sahte bir içeriğe inanma eğilimi siyasi yanlılıktan ziyade muhakeme ve analitik düşünme eksikliğinden kaynaklanıyor. Bu tarz insanlar sahte haberlere ve paylaşımlara inanmaya daha yatkındır.

Bilimsel açıdan her gördüğümüze mukayese etmeden, aslını ve kaynağını araştırmadan inanmak cahillikten veya saflıktan değil, düşünme eksikliğinden kaynaklanıyor. Bu rencide edici bir söylem olsa da maalesef gerçektir.

Aslında savunmanın nasıl yapılacağı da bu söylemin içerisinde saklı; mukayese yeteneğini geliştirmek, düşünmek ve eleştirel yaklaşmak… Bize bir haber ulaştığı zaman direkt inanmak yerine öncelikle kaynağını sorgulamamız lazım, kaynak güvenilir mi diye sormalıyız. Eğer kaynak güvenilir değilse paylaşmamalı, kaynak güvenilirse de ikinci soruyu sormalıyız. Bu haber faydalı mı diye… Eğer bize veya okuyana faydalı olmayacağına inandığınız bir içerik ise yine paylaşmamalı, eğer faydalı bir içerikse o zaman paylaşmalıyız.

Devlete ve hükümete muhalefet etmek amacıyla göz göre göre yalan haber yazan, yazısı iyice yayıp algı geliştikten sonra haberin içeriğini güncelleyerek değiştiren haber siteleri olduğunu çok iyi biliyoruz. Bu aflıya karşı son derece dikkatli olmak gerekiyor. Mukayese ve kişisel medya okuryazarlığı yeteneğini geliştirmek gerekiyor.

Yorumlar (0)
2
light rain and snow
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 17 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:47
Akşam 18:09
Yatsı 19:34
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 17 35
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 17 33
5. Alanyaspor 18 30
6. Hatayspor 17 28
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Sivasspor 18 23
11. Başakşehir 18 23
12. Konyaspor 18 22
13. Göztepe 18 22
14. Kasımpaşa 17 22
15. Malatyaspor 17 21
16. Rizespor 17 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 17 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 17 36
2. Liverpool 17 33
3. Man City 16 32
4. Leicester City 17 32
5. Everton 17 32
6. Tottenham 17 30
7. Southampton 17 29
8. West Ham 18 29
9. Aston Villa 15 26
10. Chelsea 17 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 18 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 16 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 18 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12