banner5

16.12.2019, 12:02

Söylemeden söylemek

Lâ-taksus: anlatma, söyleme, konuşma, zikretme, hatırlatma, hikaye etme...” emri, Kelâmullah’ta Hz. Yakub’un diliyle verilir.

İligli ayetleri mealleriyle hatırlatalım:

“Hani Yusuf, babasına demişti ki ‘Babacığım! Rüyamda on bir yıldızla Güneş’i ve Ay’ı gördüm... Gördüm ki bana secde ediyorlar. Dedi ki ‘Yavrum! Rüyanı ağabeylerine anlatma, sonra sana tuzak kurarlar. Şeytan, insan için gerçekten apaçık bir düşmandır.” (Yusuf suresi, 12: 4-5)

Keşşâf Tefsiri’nin sahibi Zemahşerî, “Hani Yusuf demişti ki... ifadesi (önceki ayette geçen) ‘en güzel anlatım’ ifadesinden bedel-i iştimâldir; çünkü (Hani kelimesi ile ifade edilen) vakit, anlatımı da kapsamaktadır ki bu da anlatılan bir şeydir. Bir kıssanın vakti anlatıldığında, kendisi anlatılmış olur. Ya da bu ifadenin başında gizli bir üzkür (anlat, zikret, hatırla) ifadesi yer almaktadır” şeklindeki incelikli yorumunu, en azından kasas kelimesinde yaptığı gibi nedense lâ-taksus kelimesi için yapmaz. Oysa ki, lâ-taksus, tam da Zemahşerî’nin üzkür’le vurguladığı şeyi tek başına yapar: söylenmeyenin söylenmemesi yoluyla söylenmesine neden olur.

Şöyle ki:

Hz. Yakub’un zaten diğer oğullarından daha fazla sevdiği Hz. Yusuf’u, rüyasını anlatmasından sonra daha çok sevmesi; Hz. Yusuf onun “lâ-taksus” emrine uysa bile kardeşlerinin, babalarındaki bu sevgi artışını görmeleri mümkündür. Nitekim ilgili (8. ve 9.) ayetlerin meali de bize bu iki durumu birlikte verir:

“Hani, demişlerdi ki: ‘Yusuf ile (ana-baba bir) kardeşi (Bünyamin) babamıza kesinlikle bizden daha sevimli geliyor. Oysa biz güçlü bir topluluğuz! Doğrusu, babamız apaçık bir yanılgı içinde! Yusuf’u öldürün veya (kolay kolay bulunmayacak) bir yere atın da babanızın sevgi ve alakası tamamen size yönelsin. ‘O’ndan sonra (babanızın sevgisine layık) bir topluluk olursunuz.”

Bu yanlarıyla lâ-taksus da üzkür gibi bir görüngüdür (mazhardır) ve fenomenal / nisbetlendirme bakımdan açılmayı hak eder.

Konuşmak, söylemek, susmak, zikretmek, hatırlatmak, haber vermek, hikaye etmek... zıt anlamlarıyla birlikte anlatma(ma)nın hakikatini, açarken kapatan ve kapatırken açan kelimelerdir.

Zira anlatmak, konuşan varlıklar içinde insana özel bir durumdur; taşın bile kendince bir dile sahip olduğu (konuştuğu) şu yeryüzünde, meramını (haberini, hikayesini) muhatabının anlayabileceği bir anlamlı bütün halinde söyleyebilen sadece insandır.

Bu yüzden anlam ile anlatmak arasında oluşan semantik ilişki, insan için anlamın mı anlatmayı yoksa anlatmanın mı anlamı yarattığına dair sorular eşliğinde, hangisinin önce tezahür ettiği ve diğerinin onun mazharı olduğu merakıyla genişledikçe genişler.

Biz mezkur sorularla ve merakla burada (bu sütun ölçeğinde) baş edemeyeceğimize göre anlatma / anlatmama kelimelerini “söz / konuşma ve söylememe / susma” esasında toplayarak, Şeyh Muhyiddin’in şu yorumunu benimseyebiliriz:

“Biz de ‘söz’den meydana geldik. Bu ‘ol (kün)’ sözüdür, (emrin ardından) biz de ‘olduk’. Öyleyse, susmak var olmayan bir durum iken, konuşmak var olan bir durumdur. Sözün bir etkisi vardır ve bu nedenle ‘söz’ diye isimlendirilmiştir. Çünkü (söz anlamındaki) kelam, kelm kelimesinden türetilmiştir. Kelm ise, bedendeki bir iz olan yara demektir. İnsan var olmuştur, öyleyse, onun var olması gereken bir nitelikle nitelenmesi gerekir ki, o da kelamdır. Var olmayan bir nitelikle nitelenemez. Var olmayan nitelik ise, susmadır. İnsanın hakikati, konuşmadır (nutk). Sustuğunda ise, hâliyle kendisini yalanlar. Şu var ki Allah susma için bir yer belirlemiştir. Söz konusu susma ‘göreli susma’dır. Göreli susma, gereksiz durumlarda konuşmamak ya da insanın lehinde değil aleyhinde olacak durumlarda konuşmamasıdır.” (Fütûhât-ı Mekkiyye, çev.: Ekrem Demirli, Litera Yayıncılık, İstanbul 2007)

O halde, ilkin Hz. Yakub’un, Hz. Yusuf’a emrettiği susmayı, kardeşlerini şeytanın tuzağına düşmekten korumaya yönelik insan lehine bir susma olarak almamız gerekir. İkinci olarak da, dil ile susması mümkün olsa bile insanın hâl itibariyle susmasının mümkün olmayışını, yine bu emirden görmemiz gerekir.

Nitekim, yukarıda da belirttiğimiz gibi, Hz. Yakup, Hz. Yusuf’a olan sevgisini söylemese ve ona (rüyasını) söyletmese de, sevgisini hâl olarak gizlemesi münkün olmadığından, bu kez kendisi söyleme yoluyla söylemiş olmaktadır.

Zira yine Şeyh Muhyiddin’in tanımıyla “Konuşan, öğrendiği şeyden haber veren” olduğuna göre, konuşmayan da bildiğini söylemeyendir.

Bir şey bildiği başkalarınca bilinenin susması, söylememe yoluyla söyleyemeyişini söylemesidir.

Yorumlar (0)
14°
açık
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 23 Ocak 2021
İmsak 06:47
Güneş 08:15
Öğle 13:21
İkindi 15:53
Akşam 18:16
Yatsı 19:40
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Alanyaspor 19 31
6. Hatayspor 19 31
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Sivasspor 19 24
13. Rizespor 19 24
14. Başakşehir 19 23
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Burnley 18 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 19 33
5. Sevilla 18 33
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 19 28
8. Real Betis 19 26
9. Cádiz 19 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 19 12