İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyeti kısa özeti

İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyeti nedir? Hangileridir?

İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyeti kısa özeti

A) DEVLET YÖNETİMİ

Semboller: Kılıç, Yay, Örgin, Otağ, Hutbe, Tıraz (Elbise), Hilat (Hediye), Çetr (Şemsiye), Sikke (Para) ve Beraat (Atama)’dır.

Unvanlar: Han, Hakan, İlig, Erkin, Bey, Padişah, Sultan, Sultan-ı Azam, Melik ve Şah’dır.

Kut anlayışı değişmemiştir. Tarihteki Türk devletlerinin hepsinde vardır sadece Türkiye Cumhuriyetinde yoktur.

Saray Görevlileri:

Candar: Hükümdarı Korur

Alemdar: Bayrak, Sancak

Silahtar: Hükümdarın silahıyla ilgilenir

Taştdar: Hükümdarın temizlik işleriyle ilgilenir

Şaraptar: Hükümdarın içecekleriyle ilgilenir

Hansalar: Hükümdarın sofrası ile ilgilenir

Çaşnigir: Hükümdarın yiyecekleri ile ilgilenir

Camedar: Hükümdarın giysisiyle ilgilenir

Emir-i Şikar: Hükümdarın av partilerini düzenler

Hacip:

Hükümet ile halk arasında ara bulucudur.

Görevleri:

Hükümdar ve vezirden sonra gelen en yetkili kişidir.

Hükümdar ile devlet, hükümdar ile halk arasındaki ilişkileri düzenler.

Uygun gördüklerini Divan-ı Mezalime çıkarır.

En bilginine “Has Hacip, Uluğ Hacip veya Hacibül Hüccab” denir.

Devlet Görevlileri:

Amid: Sivil Yönetici

Amil: Selçuklularda vergi toplayan kişi

Yuğruş: Karahanlılarda vezir

Muhtesip: Belediye işlerinden sorumludur. Çarşı ve pazarı denetler.

Melik: Hükümdarın oğludur.

Atabey: Eğitimden sorumludur.

Şirne: Askeri vali.

Divan-ı Saltanat

Divan-ı İstifa: Ekonomi ile ilgili görevleri yerine getirir. Başındaki kişiye Müstevfi denir.

Divan-ı Arz: Askeri işlerle ilgilenir. Başındakine Emir-i Arz denir.

Divan-ı İşraf: Denetim görevlerini yerine getirir. Başındakine Müşrif-i Memalik denir.

Divan-ı Tuğrai: Yazışma işleriyle ilgilenir. Başındakine Tuğrai denir.

Niyabet-i Saltanat: Sultanın olmadığı zamanlarda devleti yönetir. Naib unvanını alır.

Divan-ı Mezalim: Haksızlığa uğrayan, Siyasi suçlar, Vakıfları denetlemek ve Muhtesibin yerine getiremediği kararları verir. Sultan başkanlık eder.

B) HUKUK

İlk Türk-İslam hukukunun oluşmasında:

Oğuzların getirdiği esaslar

Oğuzların kabile gelenekleri

Uygur, Akhun ve Sasani gelenekleri etkili olmuştur.

Şeri ve Örfi olarak ikiye ayrılır: Şeri: Evlenme, Miras, Ticaret, Boşanma gibi hukuki konuları kapsar. Örfi: Sosyal ve Güvenlik konularını kapsar. Askeri Davalar: Kadıeşker (Kadıasker) askeri davaları görür.

C) ORDU

a) Gulam Ordusu 2’ye ayrılır:

Guleman-ı Saray:
– Sarayı korur.
– Maaşları direkt verilir.
– Beştagani adında maaş alır.
– Her ırktan asker bulunur

Hassa Ordusu
– Sadece Türklerden oluşur
– Ordunun vurucu gücüdür
– Eyaletlerde bulunur
– Maaş yerine ikta verilir.

NOT: İslam öncesine göre orduya getirilen en büyük yenilik Gulam’dır.

b) Melik ve Atabey Ordusu

c) Türkmenler

d) Bağlı beylik ve devlet ordusu

D) SOSYAL HAYAT

İmarethane: Aşevi

Tabhane: Misafirhane

Debbahhane: Dericilik

Kapan: Tek bir cins malın satıldığı yer

Bedesten: Kapalı Çarşı

Sebil: Çeşme

Tutmaç: 11. yüzyılda Türklerin milli yemeğidir. Ramazanın ilk günü yapılır.

Kümbet: Anıt mezar. Siyasiler ve eşleri için yapılır.

Türbe: Dini kişilerin mezarıdır.

Külliye: Toplu yapılardır. Caminin etrafına yapılır.

Arasta: Çarşı

Bangah: Saray

Tekke: Din öğretilen görünüm

Zaviye: Tekkenin küçüğü

Darülafiye, Darüşsıhha, Maristan ve Bimaristan (Bimarhane): Hastane demektir.

E) TOPRAK YÖNETİMİ

Mülk topraklar: Müslümanlar Öşür, Gayrimüslimler Haraç

Miri Topraklar:
Has: Geliri sultana bırakılır.
Vakıf: Geliri sosyal ve dini kurumlar için ayrılır.
İkta: Geliri devlet memuru ve komutanlar için ayrılır.

F) EĞİTİM

Karahanlılar ilk Türk-İslam medresesi olan Semerkant medresesini yapmışlardır.
Danişmentliler Anadolu’da kurulan ilk medrese olan Yağıbasan medresesini yapmışlardır.
Büyük Selçuklular İlk medreseyi Nişabur’da açtılar. En büyük mederese Bağdat medresesidir.

Danişment: Öğrenci

Müderris: Öğretmen

İcazetname: Diploma

Molla: Fıkıh veya islami ilimlerde yetişen en üst öğretmen
1. Cabr, Riyaziye, Hesap: Matematik demektir.
2. Hendese: Geometri
3. Müsellesat: Trigonometri
4. Simya: Kimya
5. Tabiyet: Çevre
6. Nücum ve Hıyet: Astronomi

Megazi: Savaş

Siyer: Hayat

Hadis: Peygamber Sözleri

Fıkıh: İslam Hukuku

Sünnet: Peygamber Davranışları

Kelam: İslam Felsefesi

NOT 1: Tefsir ile uğraşana Müfessir denir. Hadis ile uğraşana Muhaddis denir.
NOT 2: Büyük Selçuklu Devletinde medrese açılmasının nedenleri:

Bilim insanı yetiştirmek,

Devlet memuru yetiştirmek,

Zararlı fkir akımlarına karşı fikir üretebilmek.
1. Eser: Terim
2. Ciltleyen: Mücellid
3. Yazar: Müellif
4. Çoğaltan: Müstervih
5. Nakkah: Mühür sanatı ile uğraşan

G) MİMARİ VE SANAT

a) Mimari

Karahanlılar:

Arap Ata Türbesi

Ayşe Bibi Türbesi

Gazneliler:

Zafer Kuleleri

Leşker-i Bazaar Cami

Büyük Selçuklu Devleti:

İran’da bulunur.

Diyarbakır Ulu Camisine ekleme yapmışlar.

NOT: 4 ve 6 minareli cami Osmanlılarda bulunur. Selçuklular 2 minareli cami yapmışlardır.

b) Sanat

Hat Sanatı:

Arapçayı güzel yazma sanatıdır.

Bu sanatla uğraşana hattat denir.

Amasyalı Yakut ilk büyük Türk hattattır.

Minyatür Sanatı:

Perspektife dikkat edilmez.

Kişiler statülerine göre büyük veya küçük çizilir.

Tasvir sanatıdır.

Musavver veya Nakkaş denir.

Tezhip Sanatı:

Kitap süslemede kullanılır.

Altınlamak, yaldızlamak anlamına gelir.

Diğer Sanatlar:

Ebru Sanatı

Telkari: Gümüş işleme

Malakari: Duvar süsleme

Vitray: Cam süsleme

Maden İşlemeciliği

Ahşap İşlemeciliği

Ciniclik

Önemli Kişiler ve Özellikleri

Farabi

Al Phoribius ve Muellim-i Sani olarak bilinir.

Kitabül Musiki: Dünyanın yazılmış ilk müzik kitabıdır.

İhsaül Ulüm: İlimleri sınıflandırdığı kitap

El Medinetül Fazıla: Şehir yönetimi

Birleşmiş milletlerin temel fikrini atan kişidir.

Türk-İslam dünyasında pozitif bilimleri başlattı.

Astronomi, Felsefe, Tıp gibi alanlarda uğraşmıştır.

Gazali

Felsefecidir. Genellikle dini bilgilerle uğraşmıştır. Hasan Sabbaha karşı.

Nizamiye Medreselerinin Bağdat rektörüdür.

Haşhaşilere karşı fikir üretmiştir.

Asarül Bakiye adındaki eserinde Türk dünyası hakkında bilgi vermiştir.

Biruni(Beyruni)

Lakabı El Üstad’dır.

Yer çekimini Newton’dan önce söylemiştir.

Jeodazi(Yer Bilimi) ilimini buldu.

Dünyanın çapını hesapladı.

Gazneliler döneminde yaşadı.

İbn-i Sina

Avicenna olarak tanınır.

Mikrobu bulmuştur.

El Kanun-u Fit Tıp: Avrupa’da ders kitabı olarak okutuldu.

Kitabüş Şifa adında eser vardır.

Zekeriya Er Razi

Avrupa’da İbn-i Sina’dan sonra tanınan ikinci tıp bilginidir.

Çiçek ve Kızamık hastalıklarının farkını buldu.

El Havi ansiklopedisi 17. yüzyıla kadar ders kitabı olarak okutuldu.

Fezari

Dünya tarihinde astronomi ile uğraşan ilk İslam bilginidir.

Usturlab adı verilen bir aletle Güneş ve Ay tutulmalarını hesap etmiştir.

Cabir Bin Hayyan

Geber adı verilir.

Modern kimyanın kurucusudur.

Alaşımlardan yapay altın elde etmeye çalışmıştır.

İlk defa hassas terazi kullanmıştır.

Asitlerle uğraşmıştır.

Kitabül Kimya adlı eseri vardır.

Atomun parçalanabileceğini ilk öne süren bilim insanıdır.

Harezmi

Algorisma adı verilir.

Cebrin kurucusudur.

Hisabül Cebr Vel Mukabele kitabı vardır.

Sayıların yanına 0 yazmayı bulmuştur.

İbn-i Rüşt

Avereos adında bilinir.

Her zaman aklı ön planda tutmuştur.

Aristoyu Avrupa’ya anlattı.

Felsefecidir.

Abdullah İbn-i Firnan

Dünya tarihinde ilk uçuş denemesini yapmıştır. Fakat ölmüştür.

H) YAZI, DİL VE EDEBİYAT

Yusuf Has Hacip

Kutadgu Bilig eserinı yazdı.

Tamgaç Buğra Han’a sundu.

Mutluluk veren bilgi anlamına gelir.

İlk Türk-İslam edebi eseridir.

Siyasetname özelliği taşır.

Kaşgarlı Mahmut

Divanı Lügatid Türk adlı eserini yazdı.

El muktebi Billah’a sunmuştur.

Arapça yazılmıştır.

Türkçe’nin Arapça’dan üstün olduğunu kanıtlamaya çalıştı.

Toplum bilimci, etnograf, filolog ve haritacıdır.

Türk dünyasına ait bir harita bulunur.

7500 Türkçe kelime vardır.

Edip Ahmet Yükneki

Atabetü’l Hakayık eserini yazdı.

Hakikatlerin eşiği anlamına gelir.

Ahmet Yesevi

Divanı Hikmet kitabını yazdı.

Azerbaycan ve Türkistan bölgesinin Müslümanlaşmasını sağladı.

İlk Türk mutasavvıfıdır.

Timur mezarını bulup yaptırmıştır.

Satuk Buğra Han’a sundu.

Utbi

Tarih-i Yemin adlı kitabı yazdı.

Gaznelilerin tarihini anlatmıştır.

Firdevsi

Şehname adlı eseri yazdı.

İran-Turan mücadelelerini anlatır.

Alp Er Tunga Afrasiyap olarak bilinir

Gazneli Mahmut’a sundu.

Ali Şir Nevai

Muhakemetül Lugateyn adlı eseri yazdı.

Türkçenin Farsçadan üstün bir dil olduğunu söyler.

Çağatay Türkçesinin en büyük şairidir.

Vezir Nizamülmülk

Siyasetname adlı eseri yazdı.

Devlet nasıl yönetilmeli sorusuna cevap aradı.

Ömer Hayyam

Rubai adlı eseri vardır.

Matematik ve Astronomi ile uğraştı.

Sebüktekin

Pendname adlı eseri vardır.

Çocuklarına ve komutanlarına öğüt vermek amaçlı yazmıştır.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner5