banner5

banner29

Ortadoğu neresi?

Ortadoğu, geniş anlamda kullanıldığında 20'ye yakın ülkeyi içine alan bir kavram. Peki Ortadoğu neresi?

Tarih 08.01.2019, 16:10
Ortadoğu neresi?

Ülke sınırlarından bağımsız olarak, bütüncül bir bakış açısıyla kara havzası baz alınarak tasvir edildiğinde, Asya’nın batısı, Avrupa’nın doğusu ve Afrika’nın kuzeyini ifade ettiğini söylemek isabetli olacaktır. Deniz havzası açısındansa, Akdeniz’in güney ve doğu kısmıyla birlikte, Karadeniz ve Hazar’ın güney kısımları bölgenin sınırlarını oluşturmaktadır.,

Sosyal bilimlerde kullanılan bazı kavramlar ne tam anlamıyla kavrayabileceğimiz, ne de tümüyle terk edebileceğimiz “tuzak” kavramlardır. Jeopolitik bir tahayyülün ürünü olduğunu söyleyebileceğimiz Ortadoğu da böyle bir kavramdır. Mekan tanımlaması bakımından Batı Avrupa yahut Orta Asya gibi objektif nitelikler taşımayan Ortadoğu kavramı, faklı bakış açıları çerçevesinde muhtelif anlamlara gelecek şekilde kullanılmaktadır.

Ortadoğu kavramının hangi ülkeleri kapsadığı hâlihazırda süregelen bir tartışmadır. Geniş anlamıyla Kuzey Afrika ülkeleri ile Pakistan-Afganistan’ı da kapsayacak şekilde 20’den fazla ülkeye şamil olacak şekilde kullananlar vardır. Çekirdek anlamıyla kavramı ele alıp, Türkiye’yi de kavramın dışında tutarak Arap Yarımadası’na referansla bu kavramı kullananlar da mevcuttur.

Ülke sınırlarından bağımısız olarak, bütüncül bir bakış açısıyla kara havzası baz alınarak tasvir edildiğinde, Asya’nın batısı, Avrupa’nın doğusu ve Afrika’nın kuzeyini ifade ettiğini söylemek isabetli olacaktır. Deniz havzası açısındansa, Akdeniz’in güney ve doğu kısmıyla birlikte, Karadeniz ve Hazar’ın güney kısımları bölgenin sınırlarını oluşturmaktadır.

Ortadoğu teriminin ilk kullanım tarihi ve kapsadığı coğrafi alan ihtilaflıdır. Ancak terimsel olarak, Amerikalı jeopolitika uzmanı Alfred T. Mahan’ın (ö.1914) Basra Körfezi’nin etrafındaki bölgeyi tanımlamak için kullanmasıve sömürgeci İngiliz idaresinin kendi içinde karşılaştığı teknik bir soruna çözüm arayışının neticesinde ün kazanmıştır.

Britanya, Basra Körfezi üzerindeki hâkimiyetini, Hindistan’da kurmuş olduğuIndian Office üzerinden sağlıyordu. Böylece muhasara altındaki Osmanlı’nın bir bölümü Hindistan’dan yönetilirken, geri kalan kısmı doğrudan Londra merkezli Foreign Office’e bağlıydı. Ciddi bürokratik sürtüşmelere neden olan bu durum, Birinci Dünya Savaşı’nı müteakiben Yakın Doğu’daki Irak, Filistin ve Mavera-i Ürdün’ün Churchill tarafından Colonial Office’e bağlanmasıyla daha da karmaşık hale geldi.

Sonuç olarak bu üç ofis arasında yetki alanları konusunda anlaşmazlıklar ortaya çıktı. Londra merkezli Foreign Office, gücünü arttırmak ve çıkarlarını korumak için Indian Office’i Yakın Doğu’ya hâkim olan Colonial Office’den ayıran bölgeyi ele geçirmek istiyordu. Bunun için deMiddle Eastern Department kuruldu ve “Ortadoğu” kavramı böylece resmileşti.

Ancak kavramın subjektivitesi göz önünde tutularak, kültürel bağlamlı muhtevası incelendiğinde, kavramın doğuşunda ve yaygınlık kazanmasında, İslam medeniyetinin hâkimiyeti temel belirleyici unsur olmuştur. Churchill ve dönemin ünlü isimlerinden olan arkeolog David Hogarth’ın Ortadoğu’yu, o zamanlar Osmanlı hâkimiyeti altında bulunan Arnavutluk ve Balkanlar’dan başlatmaları, Ortadoğu kavramındaki iki önemli bileşimi ortaya koymaktadır: İslam medeniyeti etrafında oluşmuş bir bütünlük ve Osmanlı’dan kalan ortak tarihi miras.

Dolayısıyla kesin coğrafi sınırlar ifade etmeyen bu kültürel alanın oluşumunda İslam başat rolu üstlenmiş olsa da, kavramın İslam merkezli bir okumaya izin vermediğinin altı çizilmesi gerekir. Batı’daki ve özellikle de 50 yılı aşkın bir süredir Amerika’daki İslam ve Ortadoğu çalışmaları, İslam ve Ortadoğu’ya ilişkin bilginin üretiminde, kabülünde ve yayılmasında belirleyici rolü üstlenmektedir.

Bölgenin doğru anlaşılabilmesi ve anlatılabilmesi için, söz konusu oryantalist söylemi devam ettiren ve yayılmasında belirleyici olan kişi ve kurumlar doğru anlaşılmalıdır. Bu kişi ve kurumların amaçlarına, tarihine, benimsedikleri yöntem ve kurum içi yapılarına yönelik ayrıntılı çalışmalar hazırlanmalıdır.

Bu coğrafyanın gerçek sahiplerinin bölgede özne konumundan fail konumuna yükselmesi, sadece coğrafyayı ve tarihini bilerek değil, ancak Batı merkezli hâkim paradigmaya alternatif oluşturarak gerçekleştirilebilir. Bu da ancak bölgeyle olan tarihi ve kültürel bağlarının farkında olan, bölgeyi tanımak ve bağlarını güçlendirmek için çalışan gençlerin kendini iyi yetiştirmesi ve dava bilinci ile hareket etmeleriyleolacaktır.

Yorumlar (0)
7
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
ABD seçimlerinde sizce hile var mı?
ABD seçimlerinde sizce hile var mı?
Namaz Vakti 01 Aralık 2020
İmsak 06:32
Güneş 08:03
Öğle 12:58
İkindi 15:22
Akşam 17:44
Yatsı 19:09
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 9 16
5. Kasımpaşa 10 15
6. Gaziantep FK 10 15
7. Karagümrük 10 14
8. Göztepe 9 14
9. Başakşehir 10 14
10. Konyaspor 9 12
11. Rizespor 9 12
12. Malatyaspor 9 12
13. Hatayspor 7 12
14. Trabzonspor 10 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 9 8
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Samsunspor 11 20
4. Adana Demirspor 10 18
5. İstanbulspor 10 18
6. Tuzlaspor 10 18
7. Altay 9 16
8. Giresunspor 10 16
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Bandırmaspor 11 11
14. Ümraniye 11 10
15. Menemen Belediyespor 9 9
16. Ankaraspor 10 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 10 18
5. Southampton 10 17
6. Wolverhampton 10 17
7. Everton 10 16
8. M. United 9 16
9. Aston Villa 8 15
10. Man City 9 15
11. West Ham 9 14
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 10 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 9 5
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 11 20
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 10 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Deportivo Alaves 11 13
13. Valencia 11 12
14. Real Betis 10 12
15. Osasuna 10 11
16. Eibar 10 10
17. Real Valladolid 11 10
18. Celta de Vigo 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7