banner5

banner29

Türkişler kimdir? Türkişler nerede ve ne zaman yaşadı? Türkişlerin tarihi...

Türkişler kimdir Türkişler nerede ve ne zaman yaşadılar? Türkişler ve Göktürkler arasında yapılan Bolcu savaşı neden olmuştur? Türkişlerin Emevilerle mücadelesi nasıl olmuştur? Türkişlerin önemli özellikleri...

Tarih 15.03.2020, 14:41 21.10.2020, 16:35
Türkişler kimdir? Türkişler nerede ve ne zaman yaşadı? Türkişlerin tarihi...

Türkişler kimdir Türkişler nerede ve ne zaman yaşadılar? Türkişler ve Göktürkler arasında yapılan Bolcu savaşı neden olmuştur? Türkişlerin Emevilerle mücadelesi nasıl olmuştur?

Türkiş’ler, Göktürklerin “On-Ok” boyundandı. Issık Gölü civarında kuruldular. Göktürk İmparatorluğunun kurucusu Bumin Kağan, 552 yılında İstemi’yi “On-Ok” boyuna “Bey” olarak tayin etti. 630 yılında Göktürk İmparatorluğu yıkılınca, dönemin beyi “Baka Tarkan” devletinin bağımsızlığını ilan etti. Bütün On-Ok boyundan gelenleri devletine çağırdı. Kısa sürede, bütün On-Ok’lar bu devlette birleştiler Türgişlerin bilinen ilk liderlerinden Baga Tarkan ünvanlı U-çe-le, 630’dan sonra, herbirinin yedi bin askeri bulunan yirmi kumandan ile bir ordu kurdu. Biri Çu üzerinde, diğeri İli’nin kuzeyinde iki merkeze sâhip oldu. Turfan ve Kuça eyâletlerine kadar hâkimiyetini genişletti. On-oklar ülkesine sâhip oldu.Günümüz Kırgızistan topraklarının büyük kısmını, hakimiyetine aldılar.

Ancak, Göktürk Devleti tekrar kurulunca, eski toprakları olan bu bölgeyi almak istediler. Türkişler ise, bu bölgeyi Göktürk İmparatorluğuna geri vermeyince Türkiş-Göktürk savaşları başladı. Tonyukuk komutasındaki Göktürk ordusuna yenildiler. Böylece, “I.Türkiş Devleti” yıkıldı ve Göktürkler’e bağlandı.

Kapagan Kağan önderliğinde yeniden ortaya çıkan Türk Dünyası, Tarihte Kutluklar olarak geçen İkinci Göktürk Devletini kurdular. Türkişler, 698 yılına kadar kendi yönetimlerini devam ettirdiler ve Kutluk’lara bağlanmadılar. Hatta Kutlukların kurulması sürecinde Çin’in kışkırtmaları ve teşvikiyle Kırgızlar ve Çin ile birleşerek Kutluk’lara karşı mücadeleye giriştiler. 698 yılındaki Bolçu savaşında, Bilge Tonyukuk komutasındaki güçlü Göktürk ordusu Kırgız-Türkiş birliklerini ağır bir yenilgiye uğratarak Türkişlerin Göktürk birliği altına girmelerini sağladı.

Bolcu Savaşı:

Kutluk Devlet Hakanı Kutluk Kağan, dğer Türk boylarını boyunduruğu altına alırken, Türgiş Kağanı Uçele ile işbirliği yapmıştı. Göktürk baskısından kurtulmaya çalışan Tang hanedanına mensub Çin Hükümdarı, bu boyların savaşmasında başrol oynamıştır. Bunun yanında Türgiş Kağanı Uçele’nin, Kapgan Kağan dönemnde haşmetli çağını yaşayan Kutluk Devletn durdurmak istemese de, Çinlilerin ortalığı karıştırmasında yardımcı bir olumsuz etkendi. Uçele, bunun için oğlunu Çin sarayına göndermş, Çin’n hazırladığı plana uyarak batıdaki bazı Türk boyları ile Kutluk Devletine karşı ittfak yapmıştır. Plan başarıya ulaşmış, iki Türk devlet Bolça’da karşı karşıya gelmişlerdr. Savaştan Orhun kitabelerinde ayrıntılı olarak bahsedilir.
Türgişler, Kırgızlar ile brleşp, Çin’in de desteği ile Altay dağları Altın ormanlarında toplanma kararı alırlar. Bu durum Kutluk devletince öğrenlr. Kutlukların ünlü veziriTonyukuk, tarafların
birleşmesine fırsat vermeden, bir baskınla Kırgızlara saldırıp, Kağanlarını öldürürler. (697) Tonyukuk, Hakanı Kapgan’ın emirlerine uyarak, Türgiş ordusuna karşı savunmada kalmış, ordusunu Bolçu’ya getirmiştir. Burada, Türgişlern 100 bn kişilik orduyla Yarış ovasında olduğu öğrenlr. Sayı, Kutluk komutanlarını ürkütür, geri çeklmeyi teklf ederler. Vezir Tonyukuk savaş kararı alınır. Türgiş ordusuna bir baskın yapılır. Başta bozguna uğrayan Türgişler kısa zamanda
toparlanırlar. Kutluk ordusunun düzen bozulur, yenilig belirtileri göstermeye başlarlar. Fakat Kültigin’in şahsi kahramanlığı, Tonyukuk’un tecrübesyle sayıca üstün Türgişlere karşı büyük bir zafer kazanırlar. Türgiş Hakanı Uçele ve 50 Türgiş ler gelen esir düşmüş, bir Türgiş Şad’ı ve Yabgu’su öldürülmüştür. Savaşın sonucunda bütün Türk boyları Kutluk Hakanına bağlılıklarını bildirdiler. Böylece Orta Asya’da bir an içn sarsılan Türk birliğ tekrar sağlanmış olur Türkeşler, 717 yılında, Çin’in desteklediği Sulu Çor kağan liderliğinde bağımsızlıklarını ilan ettiler.

Göktürkler'den ayrılış:

Sulu Çor, Çin’in desteğiyle bağımsızlığını ilan ederek Göktürk birliğinden ayrıldı ve Baka Tarkan ünvanı ile yönetimi eline aldı. Kapagan Kağan dönemindeki isyan bastırma hareketleri ve Kağanın sert tutumu nedeniyle Göktürk birliğinde kalmak istemeyen On-Ok boylarının önemli bir kısmı, Türkişlerin bağımsızlığını ilan etmesiyle Göktürklerden ayrılıp Türkişlerin hakimiyeti altına girdiler. 

Maveraünnehir bölgesinden Türk illerine ilk akın Emevi halifelerinden Ömer bin Abdülaziz (717-720) zamanında yapıldı. Onun Horasan valisi El Cerrah bin Abdullah (valilik yılları: 717-7l8) Seyhun ötesine bir sefer düzenledi. Onun yardımcısı Abdullah bin Mamer el Yeskuri kumandasındaki Emevi ordusu Seyhun bölgesinde ilerlediği bir sırada Türgiş ordusu tarafından kuşatıldı. Abdullah ancak ödediği fidye-i necat (kurtuluş parası) sayesinde kurtuldu. Bu olayın akisleri çok fazla oldu. Emevi hanedanı aradaki bu Türgiş engelini kaldırabilmek için Çin İmparatorluğu ile ittifak yapma yollarını aradı. Ancak Çin’e gönderdiği elçi heyetleri eli boş döndü.[38]

El Cerrah’ın bu başarısızlığı üzerine Halife Ömer onun yerine Horasan valiliğine Abdurrahman bin Nuaym el Gamidi’yi (718-720) tayin etti. Onun valiliği sırasında Maveraünnehir’de Soğdlular Türklerin de yardımıyla isyan ettiler. Soğdluların yardım isteği üzerine Sou-lou Kağan ile gelen kumandanlarından Külçur’u (İslam kaynaklarında Kursul) bölgeye gönderdi. Takip eden olaylarda Horasan valisi Said bin Abdülaziz (720-721) bütün eyaletin ayaklandığını görünce etraftan gönüllü toplamaya başladı. Türgişler bu birleşik kuvvetlere karşı Bahile Sarayı (Semerkant yakınında) civarında çetin savaşlar yaptılar ve sonunda Külçur Horasan valisini ağır hezimete uğrattı.[39]

Kül Çor Dönemi (738 – 766):

Göktürklerin güçlenmesini önlemek için Türkeşleri destekleyen Çin, bu sefer Türkeşlerin güçlenmesi karşısında Türkeşlerin ikiye bölünmesi için Kül Çor’u desteklemeye başladı. Çinin bu desteğini alan Kül Çor, 738 yılında Maveraünnehir’den dönüşünden Sulu Çor’u öldürerek yönetimi ele geçirdi.

Dağılış:

Çin, Türkeşlerin güçlenmesini istemiyordu ve içeride kargaşa yaratmaya çalışıyordu. Bunun sonucu olarak Türkeşlerin kağanı Sulu Çor, 738 yılında kendi kumandanı Kül Çor tarafından öldürüldü. Bundan sonra devlette iç savaş patlak verdi. Halk “Sarı” ve “Kara” olarak ikiye ayrıldı. Kanlı çatışmalar, savaşlar sonucu olarak Kül Çor komutasındaki “Sarı Türkeşler” galip geldi. Kül Çor, adını Baka Tarkan olarak değiştirdi ve kendini Türkeşlerin kağanı ilan etti. “Kara Türkeşler”in başında ise Tumoça adlı bir komutan vardı. Çin, bu grubu desteklemekteydi. Bunun üzerine “Kara Türkeşler” de bağımsızlığını ilan etti. Böylece, aynı Göktürk İmparatorluğunda olduğu gibi ikiye bölündüler: “Sarı Türkeş Devleti”, “Kara Türkeş Devleti”. Ancak, bu iki devlet de birbiriyle savaşa başlayınca Karluklar bunu fırsat bildi ve bu iki devlete saldırdı. İç savaştan ve birbiriyle savaşmaktan yorgun çıkmış bu iki devleti de kolayca işgal ettiler (766). Böylece Türkeşler, tamamen Karluklar’ın hakimiyetine girdiler.

Türkiş Devleti'nin önemli özellikleri:

Batı Göktürklerin bir kolunun boyudur.

Göktürk Devleti yıkılınca, diğer boylarla birleştiler.

İkinci Göktürk Devleti kurulunca tekrar Göktürk hakimiyetini kabul ettiler. Daha sonra tekrar bağımsız hale geldiler.

Emeviler'in  Orta  Asya'ya  hakim  olmasına  engel oldular.

Türk tarihinde ilk defa para basmışlardır. Türgiş Devleti'ne Karluklar son verdiler.-Türkistan'da kurulan bu devletin merkezi Balasagun'dur.

Göktürk devletinin yıkılmasıyla güçlerini artırdılar.

Emevilerle mücadele etmişlerdir.

İlk para basan Türk Devleti Türgişler olmuştur.

Yorumlar (1)
Nusret Alperen 8 ay önce
Sayın
"Türkişler..." başlıklı yazınızı, kaynak göstererek MLEDENİYET VE PEDAGOJİ TARİHİ adlı kitabıma almak istiyorum.
İzin verip vermeyeceğiniz hususunu mail adresime bildirmenizi rica edereim.
Saygılarımla.
Dr. Nusret Alperen
15
açık
Günün Anketi Tümü
ABD seçimlerinde sizce hile var mı?
ABD seçimlerinde sizce hile var mı?
Namaz Vakti 29 Kasım 2020
İmsak 06:30
Güneş 08:01
Öğle 12:57
İkindi 15:22
Akşam 17:44
Yatsı 19:09
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 8 20
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 9 20
4. Gaziantep FK 10 15
5. Başakşehir 10 14
6. Karagümrük 9 13
7. Beşiktaş 8 13
8. Konyaspor 8 12
9. Kasımpaşa 9 12
10. Rizespor 9 12
11. Malatyaspor 9 12
12. Hatayspor 7 12
13. Trabzonspor 10 12
14. Göztepe 8 11
15. Sivasspor 8 9
16. Antalyaspor 9 9
17. Erzurumspor 8 8
18. Kayserispor 8 7
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 8 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 10 20
2. Adana Demirspor 9 18
3. İstanbulspor 10 18
4. Ankara Keçiörengücü 10 18
5. Tuzlaspor 9 18
6. Samsunspor 10 17
7. Altay 9 16
8. Giresunspor 10 16
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 10 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Ümraniye 11 10
14. Menemen Belediyespor 9 9
15. Bandırmaspor 10 8
16. Ankaraspor 10 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 10 1
Takımlar O P
1. Liverpool 10 21
2. Tottenham 9 20
3. Chelsea 9 18
4. Leicester City 9 18
5. Southampton 9 17
6. Everton 10 16
7. Aston Villa 8 15
8. Man City 9 15
9. West Ham 9 14
10. Wolverhampton 9 14
11. Leeds United 10 14
12. Newcastle 10 14
13. M. United 8 13
14. Arsenal 9 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. West Bromwich 10 6
18. Burnley 9 5
19. Fulham 9 4
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 23
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 10 19
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Granada 9 14
8. Elche 9 13
9. Deportivo Alaves 11 13
10. Athletic Bilbao 9 12
11. Valencia 11 12
12. Getafe 9 12
13. Real Betis 10 12
14. Barcelona 8 11
15. Osasuna 9 11
16. Eibar 10 10
17. Real Valladolid 11 10
18. Levante 10 8
19. Huesca 11 7
20. Celta de Vigo 10 7