banner5

12.03.2019, 09:11

Gelenek kimin sorunudur?

Merleau-Ponty, “Zaman var ettiği şeyi, tam da varlıktan kovduğu anda yerinde tutar, çünkü yeni varlık bir önceki tarafından olması gereken olarak ilan edilmiştir ve onun için şimdi mevcut olmakla, geçmeye yazgılı olmak aynı şeydir” der ve bu kanaatini ancak Heidegger’in söyleyebileceği şu sözlerle pekiştirir:

“Zamansallaştırma, ekstazların ardışık olarak birbirini izlemesi (Nacheinander) değildir. Gelecek geçmişten sonra gelmez, geçmiş de şimdiden önce gelmez. Zamansallık, şimdiye-gelerek-geçmişe-giden-gelecek olarak zamansallaşır.”

Zamanın bir nispet (fenomen) olduğunu bilen sanatçılar için, zaman ne kendisi ne de kipleriyle itibariyle bir sorun oluşturmaz.

Zira sanatçının işi, üretilmeyi isteyen eseri üretmekten ibarettir. Dolayısıyla sanatçının eserle oluş hali, zaman meselesinden önce geldiği gibi, eser de zaten asliyeti bakımından, zamana ondan hasıl ettiği zamansallıkla meydan okur.

Burada “zaman-sallık” teriminin açılmaya muhtaç olduğunu biliyorum ancak yukarıdaki şekliyle Heidegger’in onunla neyi kast ettiğini, Merleau-Ponty’nin bunu nasıl anladığını müstakil olarak ele almak gerekir. Bu nedenle meseleyi pratik düzeyde bir sanatçının bakışıyla (algılayışıyla) örneklendirmenin daha yararlı olacağını sanıyorum:

Bu sanatçının adı Faig Ahmed’tir.

Azerbaycanlıdır. 1982 doğumlu; Azarbaycan Sanat Akademi’sinde heykeltıraşlık bölümünü bitirmiş bir sanatçıdır. Azerbaycan, İran, Türk halı ve kilimlerinden yeni formlarla eser üretmektedir.

İşlerini henüz fiziki olarak görmediğim; fotoğraflarından incelemeye çalıştığım Faig Ahmed’le Samed Karagöz’ün yaptığı bir kısa söyleşinin (Kamçatka, Profil Yayınları, İstanbul 2019) zikrettiğim bağlamda ziyadesiyle aydınlatıcı olacağını düşünerek, oradan konumuzla doğrudan ilgili olan şu dört soruyu ve cevabı aynen alıntılıyorum:

“-Geleneksel bir sanatı modern bir şekilde yorumluyorsunuz. Bu fikir ilk kez ne zaman aklınıza geldi?

* Bu fikir birden bire oluşmadı. Kademeli olarak hayatıma girdi. İlk eserlerimi 2007 yılında yaptım. Ve bu benim için planlı bir şey değildi, sanatçının içindeki enerjinin akışı damardaki kan gibidir. Gitmesi gereken yere gider. Bir fikrin başlangıcı ve bitişi bizim algımıza yerleştirdiğimiz yapay sınırlardır.

* Eserlerinizde geleneksel motifler dominant bir rol oynarken, modern motiflere de yer veriyorsunuz.

* Gelenek sadece geçmişte değil gelecekte de var olacak. Bu yüzden benim için sürekli aktif bir rolü olacak. Bu bağlamda gelenek, billurlaşan ve ‘şimdi, burası’ hariç sürekli var olacak bir şeydir. ‘Şimdi ve burası’ içinde ‘geleneği’ barındırmayan en hareketli noktalardır.

* Sizin için gelenek nedir?

* Halı insanlığın tam olarak farkına varmadan oluşturduğu bir üründür. Halılardaki desen ve karakterler kültürlere göre farklılık gösterir. Kültür insanların toplum içindeki ilişkilerinin yapısını oluşturur. Bu yapı merkez ve periferi arasında olabileceği gibi çok sayıda merkezin arasında da olabilir. İyi ve kötü arasındaki sınırın anlamı benim için son derece bulanık. Gelenek iyidir, şimdi kötüdür diyemem. Benim için sadece hareket ve enerji var. Namütenahi imkanlar var ve insanlar maalesef çoğunlukla bu imkanları ‘yasak, yanlış! veya ‘imkansız’ diyerek yok ediyorlar.

* Kendinizi nasıl bir sanatçı olarak tanımlıyorsunuz?

* Ben yolun beni götürdüğü yere ilerliyorum. Diğer her şey gerçekleşir çünkü dünya ‘hareket’in sanatıdır. Benim yaptığımla ilgili söyleyebileceğim tek şey bir deney gerçekleştirdiğim.”

Karagöz’ün soruları kadar Faig Ahmed’in cevapları da son derece açık. Dolayısıyla bunlar ayrıca bir tefsiri gerektirmeksizin, şunu düşünmemize imkan sağlıyorlar:

Zamansal bir gerçeklik olan geleneğin kendisi, has sanatçı için asla bir sorun oluşturmuyor. Bu manada sanatın ve sanatçının dışında, sanki doğrudan bunları ilgilendiriyormuçasına sorun oluşturan şey, gelenek değil gelenekçilik ve gelenek düşmanlığıdır (modernciliktir) ki, bunlar da sanat eylemine değil, sanat ve sanatçı üzerinden yapılmaya çalışılan, ideolojik bir savaşa, diğer bir söyleyişle iki yönlü bir yobazlığın çatışmasına dahildir.

Zira sanat ve sanatçı planında gelenek (geçmiş) ile modern (gelmiş ve gelecek olan), zamansallığa birlikte dahildir ve bu zamansallık bölünmeyi kabul etmediği gibi, zamanın kipleri olarak bölünmeleri de sanatı ve sanatçıyı ilgilendirmez. Bu perspektife göre, zaten Faig Ahmed’in ‘hareket’ kelimesiyle ifade etmeye çalıştığı “şimdi”, geçmiş ve gelecek arasında, geleceği bugüne taşıyan ve bugünü geçmişe aktaran bir berzah olarak söz konusu kipleri masseder.

Bu hakikat, muhafazakarcılığın ve modernciliğin (çağdaşçılığın) savaşına tam da bu nedenle dahil edilir: Her ikisi de sanatı ve sanatçıyı, erklerinin (toplumu kendi anlayışlarına göre şekillendirme saplantılarının) devamı açısından değerli görürler.

Bundan hareketle dedik ki, ne gelenek ne de (yenilik anlamında) modern sanatın ve sanatçının sorunu değildir, sadece gelenekçi ve modernci yobazların sorunudur.

Yorumlar (0)
-5
açık
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 19 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:18
Öğle 13:20
İkindi 15:49
Akşam 18:12
Yatsı 19:36
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12