banner5

10.11.2020, 13:24

“İlahî Kelâm’ın Sırları”

İslam metafiziğine dair eserleri İbn Sînâ, Muhyiddin İbnü’l-Arabî, Sadreddin Konevî, en-Nablûsî, Kâşânî gibi aslî isimlerden, el-Afîfî, el-Hakîm, Schimmel gibi modern zamandaki isimlere kadar, tercüme yoluyla günümüz düşüncesine kazandırarak, tasavvuf alanında neredeyse tek başına yeni bir kütüphanenin oluşmasını sağlayan Ekrem Demirli, son olarak Abdülkerim Kuşeyrî’nin (v. 1072) Letâifü’l-İşârât’ını da tercüme ederek, önemli eksiklerden birini daha giderdi.

Kendisinin tasavvuf konusundaki telif çalışmalarını ise ayrıca zikretmememiz ve onlarla düşünce hayatımızda neden olduğu hareketliliği de takdir ve teşekkürle vurgulamamız gerekir.

İlahî Kelâm’ın Sırları alt başlığıyla, Fikriyat Yayınları’nın ilk kitabı olarak okurlarıyla buluşturulan Letâifü’l-İşârât, ilk tercüme değil ama Demirli’nin eliyle eksiksiz olarak gerçekleşmesi bakımından kuşkusuz en güvenilir tercümedir. Nitekim, kendisi de önsözünde, tercüme süreci ve tarzıyla ilgili şu bilgileri vermektedir:

“Elinizdeki tercümenin başlama tarihi oldukça eskilere gider. Tasavvuf alanındaki akademik araştırmalarımda İbnü’l-Arabî ve Konevî üzerinde odaklansam bile Gazalî öncesi tasavvuf üzerinde araştırmalarımı bir düzene koymak üzere ilk yöneldiğim metinlerden birisi tefsirdi. Kuşeyri’nin tefsirini tercüme ederek sonraki araştırmalarım için zemin belirlemek istemiştim. ancak araya giren başka eserler, özellikle beklediğimden daha yoğun bir mesai gerektiren Fütûhât-ı Mekkiyye, tefsirin tercümesini gerektirdi. Tefsirin ilk iki cildi 2006 civarında tamamlanmıştı. O iki cildi tekrar gözden geçirerek yayına hazırladık. Kalan ciltleri ise daha sonra tamamladık. (...)

Kuşeyri’nin metni dikkat gerektiren bir metindir. Bazı yerlerde metin akıcı bir üsluba sahip olsa bile, zaman zaman güçleşir ve dikkatli bir gözden dahi kaçabilecek şekilde incelir. Bu konularda mümkün mertebe dikkatli olmaya çalışarak anlaşılır bir çeviri yapmak istedik. Metinlerdeki şiirler bazen eksik bazen anlaşılması güç şiirlerdi. Onları zayiatsız tercüme etmek için dikkat ettik. Bu bir tefsir tercümesidir; bu nedenle ayetlere meal verirken muhtelif meallerden –başta Elmalılı Hamdi Yazır’ın, Bekir Sadak Hoca’nın mealleri olmak üzere- olabildiğince istifade ettiğimi belirtmeliyim.”

Kuşeyrî’nin, bizde daha çok Kuşeyrî Risalesi adıyla yayımlanan er-Risâle’siyle bilindiği malumdur. Sûfîlik inanç ve ahlakına dair -ilk değilse de- en sistematik ilk çalışma olması bakımından tarikat ehlinin ve tasavvuf araştırmacılarının temel başvuru kitabı haline gelen er-Risâle’de, konunun kendiliğinden itikat ve amel yönünden geniş bir yelpazeye oturması nedeniyle, oradaki tartışmalı durumlar pek öne çıkarılmaz ya da mezkur genişliğe havale edilerek yumuşatılmak suretiyle geçilir. Ancak konu Kur’ân tefsiri olunca sonuç aynı olmamakla birlikte, bilakis itikadî anlayışlar, daha açık bir söyleyişle Eş‘arî anlayışa mahsus farklılıklar daha çok göze batmaktadır.

Her ne kadar Demirli yine önsözünde tasavvufun teşekkül devrinde Kur’an, Sünnet ve Fıkıh merkezli üç ilkeyi belirleyerek ilgili farklılıkların bu üç esasta eritildiğini ima etmiş olsa da, bu, Letâifü’l-İşârât’ın İşârî tefsir olarak, aynı zamanda Eş‘arî bir tefsir olduğunu söylemeye ve dolayısıyla orada zikredilen Allah’ın ve Peygamberinin sıfatları, yaratma, emr, amel, kesp, irade, teşbih vb. hususlardaki farklılıkların, özellikle Mâturîdî dünya için işaretlenmesine yeterli gelmemektedir.

Eş‘arîliğin Ehl-i Sünnet’e dahil olması öyle birkaç gün içinde, rahatlıkla gerçekleşmemiş; bu uğurda nice başlar uçuşmuş, nice ulema ve mutasavvıf büyük mağduriyetler yaşamıştır. Öte yandan, “Eş‘arîliğe gönülden bağlı olan Kuşeyrî” İmam Eş‘arî’nin “hadis ehlinden olduğuna ve Ehl-i sünnet akîdesine bağlı bulunduğuna dair” verdiği bir fetva ile hem Ehl-i Sünnet camiayı hem de zamanın iktidarını karşısına biridir. Gerçi Mâturîdî olduğunu söyleyen bizler de birçok hususta gizli birer Eş‘arî olarak davrandığımızı fark etmeyerek, ayrılıklar esasında uyumlu durumdayız, ama bu, itikattaki temel farklılıkların asla ortadan kalktığına yorulamaz. Dolayısıyla bu Eş‘arî tefsir, onun sadece uzmanları tarafından okunmayacağından, geniş bir okur kitlesine hitap edeceğinden hareketle Eş‘arîlik hakkında genel bir bilgilendirme metnini zorunlu kılmaktadır.

Ancak son tahlilde, başta İbnü’l-Arabî olmak üzere, büyüklerimiz tarafından “Allah’ın adamları”ndan biri olarak nitelenen Kuşeyrî’nin tefsirine dikkatlerimizi yöneltmemiz; onun ilminden istifade etmemiz, görevimizdir.

Yorumlar (0)
-3
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:48
Akşam 18:10
Yatsı 19:35
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12