banner5

17.04.2020, 12:58

​ Kavramların kaderi ​

Kavram kelimesini “...Özsel özgürlüklerin toplamını, yani söz konusu nesnenin özünü temsil eden tasavvur” olarak açıklayan Ernst Cassirer, “bu bariz biçimde basit ve apaçık açıklamaya göre” kullanılma şartlarını da şöyle belirler:

“Genel bir kavramın oluşturulması belirli özgülükleri önceden var sayar; birbirine benzeyen nesneleri bir sınıfa toplamak ancak ve ancak kendileri aracılığıyla şeylerin benzer ya da farklı, örtüşür ya da örtüşmez olarak idrak edilebileceği sabit karakteristikler mevcut olduğu takdirde mümkün olur.”

Cassirer bu tanım ve yorumunu, evvelinde “basit ve apaçık” ilan etmekle sanki biraz acele ettiğini düşünmüş olmalıdır ki, şunu sormaktan kendisini alıkoyamaz:

“...Bunun gibi differentialar dilden önce nasıl var olabilirler?”

Bu alıntıları yaptığım, Cassirer imzalı Dil ve Mit adlı kitabın (Pinhan Yayınları) çevirmeni Onur Kuzgun differentia kelimesini dipnot olarak şöyle açıklamış:

“Tür ya da cinsin bir üyesini diğerinden ayıran özellik.”

Koronavirüs günlerinde, “biz onlar gibi değiliz” ayrımıyla başlanıp, “sanal alış verişlerin yüzdesindeki korkutucu artışla” tahkim olunduğu, ibadet, alışkanlık ve kültür kelimelerinin birbirlerinin yerine ikame edilmesi üzerinden “İngilizler insanı yaşatmanın önemini vurgulayan ayeti afiş yapmışlar” söyleyişinde dışlaşan böbürlenmelerin, “Batılılar da İslam’ın temizliğe verdiği değeri, gusül ve abdestin önemini nihayet anladılar” yargısına bitiştirildiği meşkuk ve muğlak bir dilin dehlizlerinde bocalarken, Cassirer’in differentia esaslı sorusu daha da anlamlı hale gelmektedir.

Örneğin kültür kavramını, bundan bir hafta önceki yazımızda kavramsal bir hesaplaşmanın zorunluluğuna vurgu yaparak, orada zikrettiğimiz ilgili terimlerin zarfı olarak belirlediğimize göre, şimdi açtığımız bahsi onun üzerinden sürdürebiliriz. Hem, kültürler birbirlerine enfeksiyon yoluyla bulaştıkları için, maruz kaldığımız salgın sayesinde aşağıdaki yorumlarımız da daha iyi anlaşılacaktır.

İnsan dilinden ibarettir. İnanışından eyleyişine her şeyi dil içinde ve dil ile yapar.

İyilik, kötülük, güzellik tanımlamaları insanın bunları dillendirme niyet ve formlarına göredir. Bu nedenle insanın dilinin altında gizli olduğunu söylemişlerdir büyüklerimiz. Kendisi de bir kelime olanın insanın kelimeleri içinde şekillenir inancı, zihniyeti, ferdiyeti, kimliği...

İnsanı dilinden ibaret kılan kimdir? Bu özelliği ona kim yüklemiştir? Dilinden ibaret olan insana dili veren bir dil sahibi mi vardır?

Bu soruları cevaplamak hiç de kolay değildir. Çünkü ilgili cevapları bize sağlayabilecek olan din, mit, kültür, millet, kavim... kelimeleri yaşadığımız dünyanın bizden önceki yaşanmışlığı da içkin olması nedeniyle, bilmem kaç milyar yılın birikimi / mirası üzerinden Arap saçına dönüşmüş olarak kucağımıza düşmüştür.

Cassirer’den yine bir yardım alalım. Sözümüzün eriştiği bu nokta için Cassirer şöyle diyor: “...Mit ile dilin, düşüncenin evriminde; anlık deneyimlerden kalıcı kavramlaştırmalara, duyu izlenimlerinden tarif etmeye geçiş evriminde benzer roller oynadıkları ve her birinin işlevinin birbirlerini koşullandırdığı apaçıktır. Zihinsel yaşantımızın, kozmosa dair birlenmiş görüşümüzün doğduğu büyük bir sentez için toprağı ikisi birlikte ve birleşim halinde hazırlarlar.”

Bundan hareketle, evvela “ikisi” sınırlamasına, mit yoluyla dinin dahil olduğunu belirterek, yukarıda koronavirüs tekili gündelik düşünüşün mahiyetini kültür esasında nasıl belirleyebiliriz?

Daha da açarak soracak olursak: Yukarıdaki ayırma, ayrıştırma, farklılaştırma yoluyla kendi inancından, ibadetlerinden gurur duymayı neyle ilişkilendirebiliriz? Dindarlıkla mı, kültürle mi, alışkanlıkla mı? Yoksa bunları bilinçli ve anlamlı bir sentezin ürünü olmaksızın, rastgele kullanan bulanmış, karışmış, dolaşmış ve dolayısıyla illetli hale gelmiş bir zihninle mi?

Şimdi bir kelime daha eklendi düşünüşümüze: Zihniyet.

Böyle düşünmeye devam edersek, mevcut karışıklığa başka kelimelerin eklenmesi de kaçınılmazdır. O nedenle önümüze düşen ilk üç kelimenin karşılıklı ilişkisine bakarak yürüyelim, ki hem düşmemizi önlemiş, hem zaten karışık olanı daha da fazla karartmamış olalım.

Hakiki din, semavidir. Peygamberlerin kalplerine düşürülen tüm kelimelerin, tek bir tanımla ed-Din’in karşılığıdır. Bu manada şeriatların ed-Din’in birer mezhebi olduğu da söylenmiştir ancak bizler daha önceki şeriatların kemal noktasını ifade eden İslam’ın, yaşayan yegâne hak din olduğuna inanmakla yükümlüyüzdür.

Buradan devam edelim inşallah.

Yorumlar (0)
-1
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 19 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:18
Öğle 13:20
İkindi 15:49
Akşam 18:12
Yatsı 19:36
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12