banner5

11.12.2019, 10:34

Kimin tarafındayız?

Zemahşerî 1144’te Ürgenç / Cürcâniye’de (Özbekistan), İbnü’l-Fârız 1235’te Kahire’de, Saîdüddîn el-Fergânî ise 1300’de Hac dönüşü Şam civarında vefat etti.

Bu tarihler itibariyle, Zemahşerî el- Fârız’dan 91, el-Fergânî’den 156 sene önce vefat ettiğine göre, onun Maide suresin 54. ayetini tefsir ederken, çok keskin bir dille tasavvuf / tarikat eleştirisinde bulunmasında, mutasavvıf-şair el-Fârız’la, şarih el-Fergânî’nin bir etkisi olamaz.

Dolayısıyla Zemahşerî’nin eleştirisi münferit bir olaydan çok, müesses hale gelen ve kendisinden sonra da varlığını sürdüren bir olgunun eleştirisidir, ki bu, önce Zemahşerî’nin ferasetine, sonra el-Fârız ile el-Fergânî’nin geçmişten beri süregelen haksız yargılarla hesaplaşmadaki azimlerine yorulmalıdır.

Bizim zamanımıza kangerene dönüşmüş olarak intikal eden bu konu, isimlerini zikrettiğimiz zatların devrindeki ilmî, itikadî ve amelî tartışma boyutunu aşıp, siyasi bir yön de kazanarak Müslümanlar arasında etkili bir fitne aracına dönüştürülmüştür; artık Zahirilik Zahirîciliğin, Batnîlik Batıncılığınzeminidir ve bunlar sonucunda hayır umulan mutedil bir tartışmanın değil, iflah olmaz bir düşmanlığın sebebidir.

Kirlenerek katlanmış bir malumatın bilgi olduğunu sanarak, bunun üzerinden ahkam kesenleri, söz düellosuna girişenler, Müslümanca bir taharet bilgisinden bile yoksun oldukları halde İbnü’l-Arabi’yi, İbn Teymiyye’yi bir çırpıda tekfir edenler yüzünden de konu asıl bağlamından tamamen kopmuş bulunmaktadır.

Bugün itibariyle konunun istismar boyutunda da karşıtların tutumu eşitlenmiştir. Cehennem ateşinden koruyacağı vaadiyle kefen satan bir tarikatçıyla, zahirîciliğin hamisi Suudi Arabistan’dan sağladığı ianelerle din koruyuculuğu taslayan bir ilahiyatçının durumu arasında bir fark yoktur hatta, bir kabilenin kendi hayatiyetini sürdürmek için dini araçsallaştırması bakımından ikincisinin durumu birincisininkinden çok daha kötüdür.

Siyasi boyutuyla da durum yine zikrettiğimiz gibidir. Şiilik tarikatını müessir bir afyon olarak tepe tepe kullanan İran’la, Zahirîlikten bir Zahirîcilik tarikatı üreterek, bundan İsrail destekçiliğine kendince bir mazeret oluşturan Suudi Arabistan arasında ne fark olabilir?

Mezkur tartışmalara katılmakla, zamanının muhteris ve zalim muktedirlerine kendi aleyhinde malzeme verdiğini fark edemeyen ve bu nedenle 1131 tarihinde Hemedân’da yakılarak öldürülen (Ebu Hamid el-Gazâlî’nin kardeşi Ahmed el-Gazâlî’nin müntesibi) Aynülkudât el-Hemedânî’nin “Doğru sözü kusurlu gören nice kimseler vardır / Bu afetin sebebi yanlış anlamadır” beytinden hareketle, “İşin gerçeği şu ki onlar, mahiyetini bilmedikleri ve henüz kendilerine yorumu yapılmamış olan şeyi yalanladılar.” (Yunus, 10/39) “Onlar doğru yolu bulamadıkları için ‘bu eski bir yalandır’ demeye devam edeceklerdir” (Ahkâf, 46/11) mealindeki ayetleri hatırlatması, zikrettiğimiz eşitlenmeler esasında şu zamanın Müslümanlarına önemli bir uyarı olsa gerektir.

Öncelikle, kökleri çok eskiye dayanan ve hatta olumsuz etkileri siyasetin eklenmesiyle daha belirgin bir canlılıkta (mahiyette) devam eden söz konu karşıtlığın dışında durarak, her ikisinin de olumlu verimlerinden istifade ile, bugünkü Müslümanların faydasına bir sonuç üretmeye çalışmak, sıhhati en belirgin yönelim hükmündedir.

Bunlardan bir sentezi kastetmiyoruz zira sentez, zıtlıklardan değil benzerliklerden üretilir. Üstelik şeriat ve hakikat birbirlerinin içinden akan, ilki olmaksızın bir diğeri olmayan iki ırmaktır.

Bir Müslümanın şeriata açık hakikate kapalı veya hakikate açık şeriata kapalı olması mümkün olamayacağına göre ilgili meselenin halline yaklaşımı da zaten senteze tabi olamaz.

Diğer bir ifadeyle, şeriat, saltkendinde kendine bir zemin olarak, sair inanışları salt kendi özünüyle içine çeker; harici bir yapışmayı, ulanmayı kabul etmez ve bunlar yoluyla başka bir inanışa da eklemlenmez.

Bu manada gerek zahir ulması, gerekse sufî olarak bizden öncekilerin dini gayret ve toplumsal hassasiyet (örneğin, Müslümanlar arasında bir fitneye neden olmaktan kaçınmak) gereğince, İslamî edepte musir olarak beyan ettikleri her düşünceyi önce değerli saymamız, sonra o düşüncelerden zamanın şartlarına, Müslümanların ihtiyaçlarına en uygun olanı tefrik etmemiz, bununla da yetinmeyip tefrik ettiklerimizi günümüzün diline ve dolayısıyla anlayışına uygun olarak yeniden (bugünün yenisi olarak) yorumlamamız gerekir.

Konumuz esasında hasede uğrayanlarınkinden daha hayırlı düşüncelerin hasıl edilmesi halen düşünenlerin ihtiyarındadır.

Yorumlar (0)
12°
açık
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 25 Ocak 2021
İmsak 06:46
Güneş 08:14
Öğle 13:21
İkindi 15:55
Akşam 18:19
Yatsı 19:42
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Galatasaray 20 39
3. Fenerbahçe 19 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Trabzonspor 20 33
6. Hatayspor 20 32
7. Alanyaspor 19 31
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 20 23
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. Samsunspor 18 36
3. İstanbulspor 17 34
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Akhisar Bld.Spor 18 16
15. Menemen Belediyespor 17 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Celta de Vigo 20 24
10. Cádiz 20 24
11. Levante 19 23
12. Getafe 18 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13