Siyasetname nedir? Sözlük anlamı nedir? Tanınmış siyasetname yazarları ve eserleri... Türk tarihinin ilk siyasetnamesi: Kutadgu Bilig...

Siyasetname nedir? Sözlük anlamı nedir?

Arapça siyâset (insan topluluklarını yönetme, devlet işlerini yürütme sanatı, politika) kelimesiyle Farsça nâme (mektup, yazı) kelimesinden meydana gelen siyâset-nâme “devlet adamlarına siyaset sanatı hakkında bilgi vermek, devlet yönetiminde dikkat edilmesi gereken hususlara dair tavsiyelerde bulunmak amacıyla yazılmış kitap veya bu kitapların oluşturduğu tür” anlamında kullanılır.

ABD'de 8 bin yıllık kafatası bulundu! ABD'de 8 bin yıllık kafatası bulundu!

Siyâsetnâmelerde devlet yönetiminin temel ilkeleri, devlet başkanında bulunması gereken başlıca özellikler, yönetimde dikkat edilmesi veya kaçınılması gereken hususlar, devlet görevlilerinin tayin ve denetimleri, beytülmâl idaresi, devletler arası ilişkilerde uyulması gereken kurallar, hükümdarın Allah’a ve halka karşı sorumlulukları, devletin ayakta kalmasının temel şartları gibi konular üzerinde durulur. Konuların işlenişinde teorik yaklaşımın yanı sıra pratik hayata yönelik hususlara ağırlık verilir.

Tanınmış siyasetname yazarları ve eserleri

Nizâmülmülk (Büyük Selçuklu Veziri)-Siyerü’l-mülûk

İslâm kültür ve medeniyeti, çeşitli İslâm devletleri ve özellikle Büyük Selçuklu devlet teşkilâtı hakkında bilgi veren bir eserdir.

Koçi Bey-Koçi Bey Risalesi

17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu duraklama döneminde Koçi Bey tarafından IV. Murat ve İbrahim'e sunulan eleştirel tarzdaki rapor bir siyasetname hüvviyetindedir.

Keykâvus b. İskender-Kâbusname

Keykâvus’un, devletin başına geçtiğinde nasıl davranacağı konusunda oğluna bilgi vermek amacıyla kaleme aldığı bir eserdir. Eser; Enderznâme, Pendnâme, Kitâbü’n-Naṣîḥat, Naṣîḥatnâme isimleriyle de bilinir.

Türk tarihinin ilk siyasetnamesi: Kutadgu Bilig

İlk siyasetname örneği Yusuf Has Hacip tarafından 11. yüzyılda kaleme alınan Kutadgu Bilig'dir. Eser yaklaşık 7000 bin beyit ve 200 kıtadan oluşur.

Kutadgu Bilig sözlük anlamı olarak "mesut olma biligisi" demektir. İnsana her iki dünyada saadete ermek için takip edilecek yolu göstermek amacıyla kaleme alınmış bir eser olup nsan hayatının anlamını tahlil ederek onun cemiyet ve dolayısıyla devlet içindeki görevlerini belirleyen bir hayat felsefesi sistemidir.

 Yûsuf Has Hâcib birbirine çok sıkı bağlarla bağlı bulunan fert, cemiyet ve devlet hayatının ideal bir biçimde düzenlenmesinde zaruri olan zihniyet, bilgi ve faziletlerin nelerden ibaret olduğu, bunların nasıl elde edileceği ve nasıl kullanılacağı üzerinde sanatkârane bir şekilde durmuştur.

“Feûlün feûlün feûlün feûl” vezninde yazılmış olan eser mesnevi tarzındadır.

Eserin alegorik yönü de dikkat çeken bir husustur. 

Kutadgu Bilig dört esas (neng “şey”) üzerine düzenlenmiş olup bunlardan doğru kanun (köni törü) Kün-Toğdı (hakan), saadet (kut) Ay-Toldı (vezir), akıl (ukuş) Ögdülmiş (vezirin oğlu), hayatın sonu (âkıbet) Odgurmış (zâhid) tarafından temsil edilmektedir.