banner5

23.11.2020, 16:05

“Yemin olsun neşredip yayanlara”

Hüsn-i hat, hattatın asıl görme ve idrak mahalli olan kalbinin gönlüne ve fiiline etkisiyle, diğer bir söyleyişle idrak, niyet ve fiilinin hâlleri üzerindeki tesiriyle zuhura çıkan şeydir.

Bu nedenle hüsn-i hat, duygusallık, öznellik gerekçesiyle ferdi kendi beğenisine karşı güvensizleştirip, onu başkasının güzellik yargısına, daha açık bir söyleyişle sanat ruhbanlarının yargılarına mahkum eden estetizme tabi olarak asla yorumlanamaz.

Bu durumda eseri, güzelliği, üslûbu vb. cihetinden hüsn-i hatta dair söylenebilecek hemen her şey, sözüm ona bir bilim olan estetiğin dışında gerçekleşeceği için, spekülatif bir mahiyet kazanacak ya da aklî karşılığı olmayan bir değer yüklenecektir.

İslam sanatının oluşumu ya da müesses durumu hakkında araştırma yapanların –ki bunların çoğunluğu akademisyenlerdir- içine düştükleri çelişki de tam buradan kaynaklanmaktadır: Bilim olarak verili estetiğe tabi olma zorunluluğuyla, kaynağı ilâhî olan güzellik bilgisini içselleştirmek arasındaki yaman çelişki...

Bu çelişkiden kurtulmanın ilk yolunun, İslam sanatını kendi kaynakları içinden anlamaya ve anlatmaya bağlı olduğu ise aşikardır ve dolayısıyla “bu estetik bilimine uygun değildir” yargısına karşı dudak bükerek, daha net bir söyleyişle bu yargıdan müstağni olarak bakmak gerekir.

Evet, bu tutum sözüm ona bilimsel estetik cihetinden ilgili çabamızı karşılıksız kılar ancak İslamî bilgi açısından bizi doğru bir yerde konumlandırır. Haliyle dayatılmış bilimselliğin reddi de ancak bu tarazda bir sahiplenme ve ısrarla mümkün olabilir. Değilse uyum, sentez arayışları içinde Batı estetiğinin ruhbanlarına karşı daima boynumuz bükük kalacak; efendisinden anlayış ve tezkiye bekleyen köle psikolojinin taşıyıcıları olmayı sürdüreceğiz.

Yine de bunları derken Batılı estetizmin felsefi mimarlarının fikirlerine itibar etmemeyi salık vermiyoruz. Bilakis, bizde olanın farkını ve değerini daha iyi idrak edebilmek için onların fikirlerine bir ayna olarak ihtiyacım vardır; hüsn-i hattı Kant estetiği içinden konuşamamayız ancak, onu kendi ilmi içinde doğru anlama ve yorumlama minvalindeki çabamızda, mümkündür ki ondan kendi aklımızı ve dilimizi aydınlatacak kimi pencereler ve kavramlar üretebiliriz. Ancak son tahlilde hüsn-i hat, İslam yazısı olması esasında ancak İslamî bilgiyle ve onun yapılandırdığı zihniyetle bir tefsire, çözümlemeye, eleştirel değerlendirmeye konu edilebilir.

Eriştiğimiz bu noktada ilgili tezimizi Mürselât sûresinin ilk altı ayeti üzerinden temellendirebiliriz. Bunun için önce o ayetlerin meallerini nakledelim:

“Ardarda gönderilenlere; Böylece estikçe esenlere; Yaydıkça yayanlara...; Ayırdıkça ayıranlara; Bir öğüt bırakanlara; Ve mazeret ya da uyarı olsun diye öğütle buluşturanlara (yemin ederim ki).”

“Mürselât sûresi Mekke döneminde, muhtemelen nübüvvetinin 4. yılında Hz. Peygamber Mina’da bulunuyorken nâzil olmuştur. Adını ilk âyetinde geçen ‘mürselât’ (gönderilenler) kelimesinden alır. Müfessirler bu kelimenin âlemin idaresiyle görevli melekleri, rüzgârları, peygamberleri veya Kur’an âyetlerini ifade ettiğini belirtirler. Ayrıca yine ilk âyetinde yer alan kelimeden dolayı Urf (örf) sûresi olarak da isimlendirilir. Yeminle başlayan sûrelerden olup elli âyettir. (...) İnsanda sorumluluk duygusunu güçlendiren âhiret hayatını etkili ifadelerle tasvir ettiği göz önünde bulundurularak nübüvvetin ilk yıllarında ilâhî vahye ve onun insan davranışlarını disiplin altına alan ilkelerine karşı gösterilen inatçı direnişler sebebiyle nâzil olduğunu söylemek mümkündür.

Mürselât sûresinin muhtevasını bir giriş ve iki bölüm halinde ele almak mümkündür. Giriş niteliğindeki ilk beş âyette Sâffât ve Zâriyât sûrelerinde olduğu gibi ardarda bazı güçler üzerine yapılan yeminler dikkat çekmektedir.” (DİA)

Mezkur yeminlerin mahiyeti ve muhatabı hakkında geniş bilgi için sizleri Keşşâf Tefsiri’ne yönlendirirken, kendi konumuz bakımından Elmalılı’nın tefsirini esas alarak, üzerlerine yemin edilen “mürselât, âsıfât, nâşirât, fârikât, mülkıyât” kelimelerinin melekler, rüzgârlar, Kur’an âyetleri veya insanların kalplerine doğan düşünceleri ifade ettiğini belirtelim.

Burada, Kur’an esasında insan kalplerine doğan düşünceleri, Yaydıkça yayanlar’dan olma imkanıyla, “Ve mazeret ya da uyarı olsun diye öğütle buluşturanlara...” hükmüne tabi bulunan hattatlara çevirmemiz konusunda Elmalılı bize cesaret vermektedir.

Onun neşir ve zikir kelimeleri üzerinden yaptığı yoruma ve hatla ilişkisine sonraki yazımızda bakalım inşallah.

Yorumlar (0)
7
açık
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 21 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:51
Akşam 18:14
Yatsı 19:38
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Hatayspor 19 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 19 24
13. Sivasspor 18 23
14. Başakşehir 19 23
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 18 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 19 33
5. Sevilla 18 33
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 19 28
8. Real Betis 19 26
9. Cádiz 19 24
10. Getafe 18 23
11. Celta de Vigo 19 23
12. Levante 18 22
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 19 12