banner5

06.07.2020, 12:55

Sanat birdir anlayışlar çoktur

Hz. Ali’ye nispet edilen “İlim bir nokta idi, onu cahiller çoğalttı.” sözündeki noktayı bir cem’ hali olarak çerçevelediğimizde, maharet, hüner, yetenek, bağış, seçilmişlik vb. özel yönden ilme tabi olan sanatın, o noktada tuttuğu yeri de, göz ile görülemeyecek derecede küçüleceği için ancak zihinde tasavvura sokmak suretiyle görebilir ya da idrak edebiliriz.

Cem’in hakikati toplayıcılığıdır; toplananlar kendi özleriyle onda toplansalar da neticede her cem’ kendi toplamının içerik ve suretiyle diğer cem’lerden ayrılır. Cem’in cem’i dediğimiz varlıkta hiçlik ya da hiçlikte varlık ise, cem’lerin cem’i olarak cem’in de yoklukta cem’ olmasıyla tahakkuk eder.

Kendinde toplanma özelliğine sahip olanların cem’i olarak ilim noktasının insan açısında asıl değeri, zikrettiğimiz tasavvur esasınca, farkın da en belirgin olarak onda ortaya çıkmasındandır.

Çünkü cem’ daima önce fark olarak bilgiye havale edilir, her fark farkıyla idrak edilir hale geldikten sonra ancak kendi türdeşleriyle birlikte, kendi cem’ine havale edilebilir. Zira, “Fark belirlenim(i) TA KENDİSİNDEN bahsedebileceğimiz durumdur. iki şey arasındaki ‘fark’ yalnızca ampirik ve buna karşılık gelen belirlenimler de dış kaynaklıdır. Fakat kendini başka bir şeyden ayırt eden şey yerine öyle bir şey düşünelim ki kendini ayrıt ettiği şey kendini ondan ayırt etmesin. Örneğin şimşek, kendini karanlık gökyüzünden ayırt eder ama kendisini sanki kendini ondan ayrıt etmeyen bir şeyden ayırıyormuş gibi gökyüzünü de beraberinde sürüklemesi gerekir. Sanki zemin, zemin olmayı bırakmaksızın, yüzeye çıkar.” (Gilles Deleuze, Fark ve Tekrar, çev.: Burcu Yalım – Emre Koyuncu, Norgunk Yayınları, İstanbul 2017).

Nitekim bu tefsirden mülhem olarak, bir şimşek çakımında, kapanmak üzere açılan ışıklı bir geçitte vuku bulan sanat, kendi ışığının üstüne kapanabildiği oranda sanattır ve dolayısıyla kendi cem’ olma istidadıyla, kendi cem’i içinde bir farktır.

Bu birlik ve fark vurgusunda gözden kaçırılmaması gereken husus, yukarıdan beri söyleye geldiğimiz ve bu minvalde söyleyebileceğimiz her şeyin, gerçekte zihinî olduğudur. Eğer bu söylenenlerle olan bir şey var ise, o şey de oluş itibariyle zihnî demektir. Gerçekte belki de olan hiçbir şey yoktur; olan kendi olduruluşunun oluşundadır.

Meseleyi bu paradigmaya hasrettiğimizde, zihnîliği yönünden sanatın bir, ama sanata dair anlayışların çok olduğunu söylememiz gerekir. Zira zihnî olarak elde edilen şeylerin, onu elde etme niyet, yöntem ve yönelimlerine göre çeşitlenmesi de onun tabiatındadır; düşünmenin kendisindeki birliğin, düşünenler ve düşünülenler adedince çoğalmasındaki gibi...

Ana hatlarıyla çerçevelediğimiz bu nazarî zeminden hareketle, içlerinden geçtiğimiz, yanlarında durduğumuz ya da periferilerinde yer aldığımız sanat anlayışlarına daha eleştirel, daha doğru bir ifadeyle sağaltıcı bir gözle bakabiliriz, çünkü bu manada mevcut anlayışların hiçbirisinin sıhhatli olmadığı, ortaya konulan sanat eserlerinin kendisinden bellidir.

Bunlardan ilki, sanatın evrensel olduğunu ve onun ancak özgürlüğün kanatlarında yükselebildiğini düşünenlerin, insanın kendi vasatını gözetmeksizin ve çoğunlukla bu vasatın da altına inerek, “saldım çayıra, mevlam kayıra” yönelimi içinde sanat icra etmeleridir.

İkincisi, ilkinin tam aksine, sanatı ve dolayısıyla sanatçıyı tahdit eden anlayıştır. Kendisini daha çok bir ideolojiyle ile koşullandıran bu anlayış, eylemiyle sorumlu olma ve dolayısıyla buna tabi olarak hesap verme duygusu içinde şekillenir. Geleneksel olarak nitelenen bu anlayış, gericilik ve bu gericiliğin tedavülde tutulduğu, çok canlı bir muhafazakarlık pazarı arasında salınır.

Üçüncüsü, ilk ikisinden, pazar pratiğinde işe en çok yarayan hususları sentezleyip, salt bugüne mahsus olanda, gelecek endişesinden ve tartışmasından uzak durmaya çalışarak kendi gemisini yürütmeye azmeden anlayıştır.

Yukarıdaki gibi, sıhhatlerini daha doğrusu sıhhatsizliklerini, ortaya koydukları sanat eserleriyle delillendirebileceğimiz bu sanat anlayışlarının Dionysosçu, gelenekselçi ve popüler manada merkezlendikleri bir nazariyat yoktur. Diğer bir söyleyişle bunlar el yordamıyla, körlerin bir fili tanıma tarzıyla elde edilmiş olmaları bakımından mevcut, ancak mevcudiyetlerine rağmen müesses olabilmiş anlayışlar değildir.

Haliyle, bu üç anlayışla sanat ortamında girenlerin, daha başta kimliksiz, kişiliksiz bir sanat üretimine apriori talip olmaları, hem kastettiğimiz manada nazariyatsızlığın, hem de sanatsızlığın tam resmidir.

Yorumlar (0)
10
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Whatsapp Sözleşmesi'ni kabul ettiniz mi?
Namaz Vakti 21 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:51
Akşam 18:14
Yatsı 19:38
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Hatayspor 19 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 19 24
13. Sivasspor 18 23
14. Başakşehir 19 23
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 18 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 19 33
5. Sevilla 18 33
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 19 28
8. Real Betis 19 26
9. Cádiz 19 24
10. Getafe 18 23
11. Celta de Vigo 19 23
12. Levante 18 22
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 19 12