Ortadoğu’da kalıcı barışın sağlanması amacıyla yürütülen diplomatik temaslar, ABD Başkanı Donald Trump’ın Beyaz Saray'ın dış politika stratejisini kökten sarsan son hamlesiyle yeni bir krizin eşiğine geldi. Pazartesi günü kendisine ait sosyal medya platformu Truth Social üzerinden çok çarpıcı bir paylaşım yapan Trump, İran müzakerelerine dahil olan tüm bölge ülkelerine yönelik tek taraflı bir dayatmada bulundu. ABD lideri, İran ile yapılacak herhangi bir kalıcı barış anlaşmasının önkoşulu olarak, arabulucu ve garantör konumundaki bölge devletlerinin İsrail'i resmen tanımasını içeren Abraham Anlaşmaları'na imza atması gerektiğini ilan etti.
"İmzalamayan Anlaşmanın Dışında Kalır"
Paylaşımında hedefindeki ülkeleri açıkça sıralayan Trump, "Bu ülkelerin tümünün, en azından aynı anda, Abraham Anlaşmaları’na imza atması zorunlu olmalı. Eğer imzalamazlarsa, kötü niyet gösterdikleri için bu anlaşmanın parçası olmamalılar" ifadelerini kullandı. Bu doğrultuda Türkiye, Suudi Arabistan, Katar, Mısır, Ürdün ve Pakistan’ı doğrudan hedef gösteren Trump; sürecin Suudi Arabistan ve Katar’ın derhal imza atmasıyla başlaması ve diğer ülkelerin de bu sırayı takip etmesi gerektiğini savundu. Trump, ilk başkanlık döneminde Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn, Fas ve Kazakistan ile İsrail arasında normalleşmeyi sağlayan bu koalisyona gelecekte İran'ın da katılabileceğini belirterek, "Eğer İran benimle anlaşmasını imzalarsa, onların da bu eşsiz Dünya Koalisyonu’nun parçası olmaları onur olur" iddiasında bulundu.
Ankara, Riyad ve Kahire’nin "Filistin" Kırmızı Çizgisi
Trump’ın bu fevri talebi, bölge başkentlerinde çok büyük bir diplomatik dirençle karşı karşıya. Başta Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır olmak üzere listede adı geçen ülkeler, İsrail ile herhangi bir normalleşme adımının ancak ve ancak "Filistin devletinin kurulmasına yönelik inandırıcı, adil ve geri dönüşsüz bir yol haritası" sunulması şartıyla mümkün olabileceğini savunuyor. Bölge devletlerinin bu hassas kırmızı çizgisine rağmen Trump’ın attığı bu adım, arabuluculuk masasını devirme riski taşıyor.
Üstelik bu hamle; Ekim 2025'te yine Trump aracılığıyla sağlanan ateşkese rağmen İsrail’in Gazze’deki Filistinlilere yönelik saldırılarını sürdürdüğü, o tarihten bu yana 900’den fazla sivilin hayatını kaybettiği ve Gazze’ye insani yardımların (gıda, ilaç, yakıt) kasıtlı olarak engellendiği sarsıcı bir dönemde geliyor. Batı Şeria'da Filistinli aileleri yerinden eden aşırılıkçı İsrailli yerleşimcilere yönelik yaptırımları ikinci döneminin başında kaldıran Trump, Truth Social paylaşımını küresel bir savaş uyarısıyla noktaladı:
"Bu sadece herkese Büyük Bir Anlaşma olacak ya da hiç Anlaşma olmayacak — Savaş Cephesine ve atışlara geri dönüş, ama şimdiye kadarkinden daha büyük ve güçlü."
Trump'ın kendi sosyal medya uygulaması 'TRUTH' üzerinden paylaştığı ön koşul:
- İbrahim anlaşmaları nedir?
İbrahim Anlaşmaları (Abraham Accords), 2020 yılının sonbaharında ABD'nin arabuluculuğunda İsrail ile çeşitli Arap ülkeleri arasında diplomatik ve ekonomik ilişkileri normalleştirmek amacıyla başlatılan tarihi sözleşmeler dizisidir.
Adını, üç büyük semavi dinin (Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam) ortak atası kabul edilen Hz. İbrahim'den alır. Süreç ilk olarak İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn arasında başlamış; ilerleyen aylarda Fas ve Sudan da anlaşmalara dahil olmuştur.
İbrahim Anlaşmaları imza töreni, 2020.
- Anlaşma Maddeleri ve Şartları
Bu süreç, tüm ülkelerin imzaladığı tek bir katı metin olmaktan ziyade İsrail ile her bir ülke arasında ayrı ayrı imzalanan ikili anlaşmalardan oluşur. Ancak anlaşmaların temelini oluşturan ortak şartlar ve hedefler şunlardır:
-
Tam Diplomatik Normalleşme: Ülkeler arasında büyükelçiliklerin açılması, büyükelçilerin atanması ve resmi devlet ilişkilerinin hukuki olarak tanınması.
-
İlhakın Askıya Alınması: İsrail'in, Batı Şeria'daki belirli Filistin topraklarını ilhak etme planlarını durdurması (Bu madde, özellikle BAE'nin masaya oturmasındaki en temel şart olmuştur).
-
Ekonomik ve Ticari İşbirliği: Taraflar arasında serbest ticaretin başlatılması; finans, teknoloji, yapay zeka, enerji ve tarım gibi stratejik sektörlerde ortak yatırımların önünün açılması.
-
Güvenlik ve İstihbarat: Ortadoğu'da istikrarı sağlamak ve ortak tehditlere (özellikle bölgedeki İran nüfuzuna) karşı savunma, siber güvenlik ve istihbarat paylaşımı yapılması.
-
Sivil Havacılık ve Turizm: Ülkeler arasında doğrudan ticari uçuşların başlatılması, hava sahalarının sivil uçaklara açılması ve turizmi canlandırmak için karşılıklı vize kolaylıkları sağlanması.
-
Kültürel ve Dini İletişim: Dinler arası diyaloğun geliştirilmesi, aşırılıkla ortak mücadele edilmesi ve Ortadoğu'da farklı inançların barış içinde bir arada yaşama kültürünün teşvik edilmesi.
