Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da gerçekleşen 31'inci Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi'nde (COP31) heyetler ortak bir sonuç bildirgesi üzerinde uzlaşma sağlayamadı.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Genel Kurul'da yaptığı konuşmada zirve sonunda herhangi bir karar alınmadığını ifade etti. Son taslak metne karşı çıkan tarafların olduğunu belirten Kurum, bu nedenle kararların kabul edilmediğini söyledi.

Murat Kurum, Genel Kurul öncesinde basına yaptığı açıklamada, hazırlanan örtü kararının kabul edilmesi için ülkelere çağrıda yaparak, "çözümsüzlük" uyarısında bulunmuştu. Kurum, "Kararın çıkmaması halinde, COP sürecini çözümsüzlüğe sokacakların kendilerini bu manada değerlendirmeleri gerektiğini düşünüyorum. Niye çıkarmıyoruz? Niye ilerletmiyoruz?" demişti.
20 Kasım Cuma günü tamamlanması planlanan COP31'de uzlaşma sağlanamaması nedeniyle müzakereler 14'üncü güne uzadı. Son taslak metne ilişkin nihai kararın bugün verilmesi bekleniyordu.
Ancak metin, özellikle petrol ve doğal gaz gibi fosil enerji kaynaklarından çıkışa yönelik yetersiz taahhütler içermesi nedeniyle birçok ülkenin eleştirisine neden oldu. Müzakere çevrelerinden edinilen bilgilere göre bu konuda özellikle Suudi Arabistan gibi petrol üreticisi ülkeler süreci bloke etti.

Avrupa ülkelerinden itiraz geldi
Metinde, dünyanın iklim krizinin tırmanmasının başlıca nedenleri olan bu fosil enerji kaynaklarından kademeli olarak vazgeçilmesini öngören ve 2023 yılında Dubai'de alınan karara genel bir atıf bulunuyor. Ancak metinde petrol, kömür ve doğal gazdan açıkça söz edilmemesi Avrupa ülkeleri ile çok sayıda iklim koruma örgütünün beklentisini karşılamadı.
Avrupa Birliği (AB) sözcüsü "İklim değişikliğinin temel nedenlerinden biri olan fosil yakıtlara değinilmeyen bir sonuç belgesini veya Antalya Mutabakatı'nı desteklemeyeceğiz" dedi. Sözcü, sözlerini "Geri adım anlamına gelen hiçbir müzakere sonucunu kabul etmeyeceğiz ve fosil yakıtları çevreci göstererek meşrulaştırmaya çalışan hiçbir COP sonucuna onay vermeyeceğiz" şeklinde sürdürdü. AB sözcüsü, sunulan taslak metinlerin iklim korumaya ilişkin acil durumun gerektirdiği düzeye yaklaşmadığını savunarak, "Bu nedenle Avrupa Birliği bunları kabul edemez" dedi.
Son taslak metne Almanya ve Fransa'dan da itiraz geldi. Almanya Çevre Bakanı Carsten Schneider, Almanya'nın son karar taslağına destek vermediğini açıkladı. Schneider, taslak metinde fosil enerji kaynaklarından uzaklaşılmasına yönelik açık bir taahhüdün yer almaması nedeniyle, mevcut metnin "Almanya açısından onaylanabilir olmadığını" söyledi. Schneider, Antalya'da ülkesine dönmeden yaptığı açıklamada, COP31'de müzakerelere katılan 200'den fazla ülkenin hâlâ bir uzlaşmaya varıp varamayacağı konusunda ise şüpheleri olduğunu ifade etti.
Fransa Çevre Bakanı Monique Barbut, "Başkanlığın bu Pazar sabahı sunduğu metin, bir öncekinden daha da zayıf" dedi. Bu konuda geri adımın "kabul edilemez" olduğunu belirten Barbut, kömür, petrol ve doğal gazdan çıkışa ilişkin herhangi bir ifadeye metinde yer verilmemesini de eleştirdi. Barbut, AB ve müttefiklerinin gece boyunca bir uzlaşı metni üzerinde çalıştığını, ancak bu önerinin reddedildiğini söyledi.
Panama ve Marshall Adaları gibi ülkeler de taslak karar metnine itiraz ederken, İngiltere ve Norveç'ten de eleştiriler geldi.
Uluslararası toplum, 2023 yılında Dubai'de düzenlenen iklim zirvesinde kömür, petrol ve doğal gazdan vazgeçilmesi konusunda uzlaşmıştı; ancak bu karar somut hedefler içermiyordu. O tarihten bu yana BM iklim müzakereleri bu konuda ilerleme kaydedemedi.
Zirveden ayrılan heyetler oldu
İklim konferanslarının uzaması olağan olsa da taraflar arasında derin görüş ayrılıklarının giderilememesi alışılmadık bir durum olarak değerlendiriliyor. Cumartesi günü çok sayıda bakan ve hatta bazı ülkelerin heyetlerinin konferanstan ayrıldığı dikkat çekmişti. İklim konferanslarında karar alınabilmesi için yeter sayı şartı bulunuyor. Buna göre yaklaşık 200 ülkenin en az üçte ikisinin temsil edilmesi gerekiyor.
Taslak metinde başka neler vardı?
Taslak metin, ülkelerin 2015 yılında Paris'te benimsedikleri küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefini tutturamayacaklarını açıkça kabul ediyor. Ancak metinde, bu eşiğin aşılmasının hem boyutunun hem de süresinin sınırlandırılmasının hedeflendiği belirtiliyor.
Belgede, Türkiye'nin önerdiği elektrifikasyon hedefi öne çıkıyor. Buna göre elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar mevcut yüzde 23 seviyesinden yüzde 35'e çıkarılması öngörülüyor.
Elektrifikasyonla, dünya genelinde daha fazla otomobilin, ısıtma sisteminin ve sanayi tesisinin benzin ya da doğal gaz yakmak yerine elektrikle çalışması hedefleniyor.
Bu dönüşümün verimlilikte önemli kazanımlar sağlayacağı ve özellikle elektriğin güneş, hidroelektrik veya rüzgâr gibi yenilenebilir kaynaklardan elde edilmesi durumunda iklim korumasına katkıda bulunacağı belirtiliyor. Ancak metin taslağında yalnızca "diğerlerinin yanı sıra temiz enerji kullanımını artırmaya yönelik çabalardan" söz ediliyor. Uzmanlara göre bu ifade nükleer enerjiyi de kapsıyor.
İklim finansmanında muğlak ifadeler
Öte yandan metin, birçok ülke açısından kritik bir konu olan iklim finansmanına ilişkin yalnızca muğlak ifadeler içeriyor. Taslakta, sanayileşmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere iklim krizine uyum sağlamaları amacıyla yaptıkları ödemelerin 2035 yılına kadar üç katına çıkarılmasını öngören ve 2025 yılında Brezilya'da alınan karar yeniden teyit ediliyor.
Özellikle Afrika ülkelerinin beklediği şekilde ara hedefler ya da ulaşılması gereken nihai toplam tutar belirlenmiyor. Bunun yerine, bir sonraki konferansa kadar Etiyopya'da bir "uygulama yolu" üzerinde müzakere yürütülmesi ve buna ilişkin bir planın (yol haritasının) hazırlanması öngörülüyor.



